Чтение онлайн

— Оя? — перапытаў стары. — Оя цяпер знаходзіцца ў краіне Ца. Яна там узначальвае народны рух у тваю абарону. Гэты рух трасе ўсю краіну. Праходзяць мітынгі і дэманстрацыі пад лозунгам: «Свабоду Радзіму!» Усе лаюць нашага караля № 121 за тое, што ён дэспат, тыран, парушае правы чалавека, гноіць у вар'яцкім доме ні ў чым не вінаватага чалавека. А кароль і да сёння яшчэ не ведае, што ты ў нас — ты ж ні па якіх дакументах не праходзіш, не лічышся.

— А яна далёка адсюль, тая краіна Ца?

— Далёка. Праз дзве дзяржавы ад За. І ўсё ж Оя ў бліжэйшы час збіраецца наявіцца сюды, каб пагаварыць пра цябе з каралём…

Мудрэц задумаўся, памаўчаў.

— Прывык я да цябе, хлопча, — нарэшце, уздыхнуў ён. — Цяжка мне будзе развітвацца з табою. Але ж давядзецца. Як кажуць, узятае трэба пакласці на месца. Вось скончым разлікі, дапаможаш крыху аблегчыць наша жыццё, і я адпушчу цябе дадому. Табе і там дужа многа працы знойдзецца. І тваю ж зямлю таксама бараніць трэба…

Радзіму было ўжо шкода Мудраца, рупіла неяк памагчы яму, але ж вельмі хацелася і дадому — можа, яшчэ і на выпускны вечар паспее. Ды і ва універсітэт рыхтавацца час ужо. А ён жа, здаецца, забыўся нават тое, што ведаў.

— Я таксама прывык да вас, — прызнаўся і Радзім.

— І ўсё ж дом ёсць дом, Радзіма ёсць Радзіма, — у голасе Мудраца было многа суму. — Я не буду цябе трымаць, хлопча. Вось складзем графікі…

І раптам Радзіма як працверазіў хто. Ён нечакана зразумеў, што ўся гэта складаная праблема на самой справе вельмі простая.

— Паслухайце! — як не закрычаў хлопец. — Ну і дзівакі ж мы з вамі. Нездарма тут жывём.

Крадком зірнуў на Мудраца: ці не пакрыўдзіўся — жарт гэты яму самому здаўся грубаватым. Але той слухаў уважліва, і па ім не было відаць, што стары крыўдзіцца.

— Адтуль, з дому, я памагу вам лепей! Бо ўсё, разумееце, такое простае, як і ўсё мудрае. Ваша зямля — гэта Юліна завушніца. Значыць, толькі ад Юлі залежыць ваш лёс. Адпускайце мяне хутчэй дадому, я сустракаюся з Юляю і забіраю ў яе завушніцу! І ўсе вашы нягоды на гэтым канчаюцца. Я ўсё буду рабіць так, як вам падабаецца. Трэба вам дожджык — вадой папырскаю, трэба цеплыня — на сонца пакладу. І абяцаю вам беражна абыходзіцца з вашаю зямлёю. Не дапушчу ніякіх землятрусаў.

Мудрэц аслупянеў: і праўда, усё геніяльнае — найперш простае. Нейкі час ён маўчаў — абдумваў Радзімавы словы, — а потым, калі ўва ўсім разабраўся, усё зразумеў, узрадавана засмяяўся, кінуўся да хлопца, пачаў ціскаць яму абедзве рукі адразу:

— Я заўсёды думаў, што ты малайчына. І не памыліўся. Ты Галоўны Мудрэц, а не я…

З гэтага часу Радзім пачаў рыхтавацца дадому. Яны дэталёва абмяркоўвалі з Мудрацом ўсё, што ён павінен рабіць з Завушніцаю, каб вось на гэтай зямлі ўсім жылося добра: калі класці на сонца, калі апырскаваць вадою…

І чакалі Ою. Мудрэц казаў, што яна са сваімі прыхільнікамі ўжо каля самых граніц За.

І ўсё ж яна з'явілася знянацку. Радзім, хоць і ведаў, што Оя неўзабаве будзе тут, хаць і чакаў яе, усё ж сцепануўся, калі ўбачыў дзяўчыну.

Выгляд у яе быў рашучы, задзірысты і гнеўны — яна і зараз збіралася змагацца з усімі, хто будзе стаяць на шляху, замінаць ёй. Але сустрэўшыся вачыма з Радзімам, адразу зніякавела, сцялася і раптоўна стала ранейшаю безабароннаю дзяўчынкаю, худзенькаю і кволаю.

— Радзімачка! — радасна закрычала яна і кінулася да хлопца. Падбегла, ашчаперылася рукамі за шыю і, не зважаючы на тое, што побач стаяў Мудрэц, пацалавала яго ў вусны. — Як ты тут?

— Добра, — адказаў Радзім і таксама абняў дзяўчыну за худзенькія-худзенькія плечы: яе чамусьці стала яму дужа шкода.

— Цябе тут не мучаюць?

— Што ты! Мне тут хораша! Оя здзіўлена спыталася:

— Цябе кінулі ў вар'яцкі дом, і табе тут падабаецца? З цябе здзекуюцца, а ты рады?

— Оя, — ласкава гладзячы дзяўчыну па плячах, тлумачыў Радзім. — Вар'яцкі дом якраз там, на волі, а тут — добра. Сапраўдная воля тут.

— Нічога не разумею: воля ў вар'яцкім доме, а на волі — вар'яцкі дом? За што ж я тады змагалася?

— За маё вызваленне. І ты перамагла, Оя. Сёння Галоўны Мудрэц гэтай зямлі адпускае мяне дадому.

Оя яшчэ цясней прыгарнулася да яго.

— Я так чакала гэтай сустрэчы. І вось зноў нам трэба расставацца… Не, я не пакіну цябе! Я вярнуся разам з табою ў тваё Дабрынёва!

І тут жа сцішылася, сумелася, замоўкла. Праз нейкі час як не шэптам спыталася:

— А яна — там? Юля? Разумееш, я страціла магчымасць бачыць энергетычныя злепкі…

Радзім не адказаў ёй — толькі мацней прыціснуў да сябе, і Оя радасна-трывожна заціхла ў ягоных абдымках.

Маўчаў доўга, прыслухоўваючыся і да сябе, і да Оі. Затым рашуча сказаў:

— Яна там. Чакае мяне. І я ажанюся з ёю…

Развітваўся хлопец з Мудрацом шчыра і проста. Удакладнілі яшчэ раз, што, як і калі павінен ён рабіць з Завушніцаю — іхняй зямлёю, валадаром якой ён зараз робіцца.

— Аднак жа ты павінен не толькі памагчы нашаму народу, але і абараніць свой. Разумееш, яго з усіх бакоў так затумкалі, што ён і сам ужо не ведае, не памятае, што вялікі і горды, — Радзім убачыў слязінку, якая бліснула ў адным воку Мудраца. — Поспехаў табе, хлопча. Будзь шчаслівы на сваёй зямлі. Пакланіся ёй. Зямля ў цябе харошая. Любі свой народ. Ён таксама цудоўны. І яму, хлопча, пакланіся.

Мудрэц прыставіў да яго рукі, заплюшчыў вочы, засяродзіўся, нешта пашаптаў, памыліў губамі, а затым выставіў перад сабою далоні, дзьмухнуў на іх — Радзіму здалося, што ён і сам стаяў на гэтых далонях, і вось зараз яго як усё роўна садзьмула моцным ветрам і штосілы нясе ўвышыню.

Апамятаўся ён пад самым небам. Ціха, невагома, нібы пад столлю, вісеў пад ім — не падаў уніз і не ўзнімаўся яшчэ вышэй.

І раптам хлопца аж скаланула — нейчая рука нечакана дакранулася да ягонай. Ён адскочыў убок і ўжо адтуль паглядзеў: хто гэта?

Побач з ім плавала Оя.

Яны слізгалі знізу, як па лёдзе, па гладкай, слюдзяной — нідзе ні парушынкі! — паверхні, дакраналіся да яе рукамі, адчувалі спінамі, упіраліся галовамі.

І тады як усё роўна нехта выразна сказаў:

— Выпусці іх — яны ж вольныя.

Але неба не растулялася, не раскрывалася — яно нарывала вакол іх, як болька. У тым месцы, дзе яны прыклеіліся да яго, паверхня чырванела, іх саміх зацягвала нейкаю ліпкаю, як туман, вільгаццю. Ім ужо нічога не было відаць і не было чым дыхаць. І быццам зразумеўшы, што яны вось-вось могуць задыхнуцца, неба неўзабаве растулілася, прарвала і, нібы скабку, выкінула іх вонкі, на другі бок.