Чтение онлайн

Яму здалося, што, як пальчатка, вывернулася сама абалонка: той бок, які быў усярэдзіне, стаў знешнім, а знешні апынуўся ўнутры.

Яны з Ояй апускаліся на зямлю.

Яшчэ з вышыні Радзім пазнаў сваю вёску. Школу з выносістымі ліпамі каля яе, луг з такою знаёмаю рэчкаю, каля якой пасвіўся статак.

Яшчэ над зямлёю Оя раптам затрэслася ўся і роспачна закрычала:

— Яна тут! Яна тут! Яна ідзе ў наш бок!

А як толькі гэпнуліся на сцежку, Радзім адразу заўважыў, што дзяўчына імгненна, на вачах змяншаецца, усё здаляючыся і здаляючыся ад яго. Ён кінуўся ўслед за ёю, пачаў даганяць, як мятлушку, нарэшце накрыў тое месца, дзе толькі што бачыў яе, — маленькую, бы кузурка, — але ўжо было позна: пад рукою нікога не аказалася. Адно з самых глыбінь зямлі да яго данеслася:

— Я не хачу вам замінаць! Я аддаю цябе ёй! Бо я кахаю цябе!

Голас быў нармальны, паўнагучны. У вушах усё яшчэ гучала: «Я кахаю цябе!», і ён няўцямна, з нейкім заміраннем сэрца — ведаў, што Оя ўжо ніколі не вернецца, — як вар'ят, глядзеў на тое месца ў зямлі, куды, быццам куля, утачылася, укруцілася яна.

Глядзеў і хацеў уявіць, дзе цяпер Оя, што з ёю. Можа, дзяўчына зноў вярнулася ў сваю Зэмію, а можа, — усяго толькі парушынка вось на гэтай парушынцы, што амаль невагома плавае ў сонечным промні.

Падняў галаву, агледзеўся, куды яго прызямліла.

Зачахлыя дрэвы. Высахлая трава. Разбураная зямля.

Успомніў: радыяцыя…

Стаяў ён пасярод лугу. Непадалёк пасвіліся каровы — скублі радыяцыйную траву. Каля іх Радзім угледзеў пастуха — той стаяў і ад няма чаго рабіць ляскаў пугаю. Прыгледзеўшыся пільней, пазнаў: дык гэта ж дзядзька Кастуль, Юрасёў бацька. Падышоў бліжэй і радасны, што нарэшце сустрэў знаёмага чалавека, расчулена павітаўся:

— Здароў! — абыякава адказаў той і не здзівіўся ягонаму з'яўленню, нават не спытаў, чаму яго гэты час не відно было ў вёсцы.

Ад хат ішла сюды пажылая жанчына з дзецьмі. Здалёку Радзіму здалося, што гэта цётка Ганна, Юліна мама — відаць, ім і Кулетам сёння выпала радоўка быць у полі. Калі яна падышла зусім блізка, Радзім павітаўся з ёю:

— Дзень добры, цётка Ганна!

Але жанчына, замест таго каб адказаць на ягонае прывітанне, вельмі шчыра рассмяялася:

— Жэўжык, ты што, звар'яцеў?! — крыху адсмяяўшыся, спыталася яна. — Мяне не пазнаеш?

Радзім стаяў, лыпаў вачыма і ніяк не мог зразумець, чаго яна смяецца.

— Я ж Юля, — зноў засмяялася жанчына.

— Юля?! — не паверыў сваім вушам ён.

— Юля, — усё гэтак жа спакойна адказала аднакласніца.

— А наш выпускны… — хацеў нешта спытацца хлопец, але Юля толькі махнула рукою:

— Які табе выпускны, Жэўжык! Столькі ж часу прайшло…

Хоць і нясмела, але Радзім усё ж падышоў да яе, узяў за руку, зазірнуў у вочы. Яна ж адвяла свой позірк, глянула ў бок дзядзькі Кастуля, рашуча вырвала далонь з ягоных пальцаў і нібыта з дакорам ціха сказала:

— Позна, Радзім. Позна…

А потым апусціла вочы долу і, мусіць, каб не чуў дзядзька Кастуль, яшчэ цішэй прамовіла:

— Я ж даўно замужам. За Юрасём. Ён трактарыстам працуе. А гэта ўсё губашлёпінкі мае родныя, — і яна абедзвума рукамі адразу паспрабавала прыгарнуць да сябе ўсіх дзяцей — іх, можа, было шэсць ці сем: і хлопчыкаў і дзяўчынак.

Яму чамусьці падумалася, што якраз яны, яе дзеці, нядаўна мелі яго за ляльку і гулялі з ім.

Дзядзька Кастуль, відаць, зразумеўшы ўсю далікатнасць размовы Радзіма з нявесткаю, здагадліва адышоўся ад іх, пайшоў на другі бок табуна.

Але ім усё роўна не было пра што гаварыць. Радзім глядзеў на гэтую распаўнелую пасівелую жанчыну і ніяк не мог даць веры, што гэта Юля.

І Юля, нібы здагадаўшыся, пра што ён думае, сама загаварыла пра гэта:

— Ты ж во застаўся такім маладзічком, а я, як бачыш, у старую бабу распаўнела. Мы ж цяпер з табою, як сын з маткаю.

Угледзелася ў яго, здзівілася:

— Зірні ты, а ў яго яшчэ і «Хімія» за поясам.

— А ты біяфак скончыла?

— Пра што ты гаворыш?! Мая старэйшая дачка на біяфаку вучыцца…

О гэтае скрыўленне прасторы і часу!

Успомніў пра Мудраца з краіны За і пра сваё абяцанне. Зірнуў на Юліна вуха: завушніц на ім не было. Яна перахапіла яго позірк, удзячна ўсміхнулася:

— Ты ўсё яшчэ мае завушніцы помніш?

— Я любіў іх. Дарэчы, яны вельмі табе ішлі.

— А Юрась ненавідзеў. Ведае, што яны табе калісьці вельмі падабаліся.

— А дзе яны зараз?

— Ён закінуў іх некуды. І не кажа куды.

Вакол бегалі Юрасёвы і Юліны дзеці. Яны чапляліся за матчыны ногі, хапалі яе за рукі, цягалі, тармасілі за плацце.

Пачуўшы гэтую навіну, Радзім зніякавеў: Губашлёп закінуў завушніцу! А там жа людзі! Жывыя людзі! Не, ён знойдзе тую завушніцу! Хоць гэта і будзе цяжка.

Ён дапаможа Мудрацу і яго народу жыць так, як яны хочуць!

Юля, страсянуўшы галавою, — мусіць, каб пышнейшымі сталі валасы, — ласкава, як раней, у школе, паглядзела на яго, зачырванелася, тут жа апусціла вочы долу і скрушліва загаварыла:

— Чаму ж ты не шукаў мяне, Жэўжык? А я начамі не спала, думала пра цябе, чакала… А то і сніла часам. То раптам убачу, што ты сядзіш дзесьці ў спякотнай пустыні, пад гарою гарачага пяску з нейкаю вельмі падобнаю на мяне дзяўчынаю і вы збіраецеся цалавацца… Спякота такая, а ім, ці бачыце, цалавацца карціць…

Юля ўсміхнулася, памаўчала, мусіць, успамінаючы далей свае сны.

— А ў другі раз сню, што лячу я над нейкаю прорваю. Ноч самая, цёмна вакол. І раптам бачу: ты над прорваю вісіш, матляешся, нагамі сучыш — вось-вось сарвешся і паляціш у прадонне. Я хуценька падляцела да цябе, руку табе падала, на нейкую вераўчаную лесвіцу паставіла — тая аж захісталася… Дзіўна так, як усё роўна зараз бачу той сон. А прорва такая глыбокая, цёмная, страшная…

Жанчына замоўкла, але хутка, нібы спахапіўшыся, уздыхнула:

— Позна, Радзім, позна…

— Ага, позна, — згадзіўся з ёю і Радзім, а сам думаў пра тое, што толькі што расказала Юля: значыць, яна і напраўду была, відаць, і ў пустыні, і над прорваю, і ля свяшчэннага возера зэмаў…

Далекавата, на дарозе, загрукатаў трактар. Ён напрамкі, праз поле спяшаўся сюды. Дзеці падбеглі да Юлі, абкружылі яе, загаварылі, перабіваючы адно аднаго:

— Мамка! Мамка! А вунь наш татка едзе!

Юля, як і ўсе сялянкі свету, прыклала руку да вачэй і з-пад далоні ўгледзелася ў той бок, у які паказвалі дзеці. Радзім убачыў у гэтым зручны момант, каб развітацца: