Чтение онлайн

Янка ўскочыў.

— Эй, вы, бусліныя шыі! Чаму на наша балота кароў прыгналі?

— Ты сам верабей, — агрызнуўся Антон.

— Парэчкі-авечкі,— крыкнуў Макар. Зразумела, чаму так. Калі іх, парэцкіх, вельмі хочуць дапячы, то заўсёды так дражняцца.

— Васілі-бабылі,— не сцярпела Алеся. — Як станеце на палена, то свінні па калена.

— У вас вядзьмак не мог памерці, і ў столі дошку адрывалі,— крыкнуў Мацей.

— А ў вас… У вас летам на печы ляжаць, а зімою поле аруць, — гукнуў Антон.

На чужым балоце нібы на сваім. Каму даспадобы такое? Хіба стрываеш? І Янка не стрываў:

— Каменьмі іх.

Добра шпурляць каменьмі з гары. Ляцяць далёка, б'юць трапна. Янка з першага разу Антону ў нагу пацэліў. Антон заенчыў, заскакаў.

— Мала? Мала? — узрадаваўся Мацей. — Яшчэ хочаце?

Антон і Макар, убачыўшы, што непярэліўкі, кінуліся да кароў, сталі заварочваць.

Янка, набраўшы ў дзве жмені каменняў, гукнуў, нібы сапраўдны вой:

— За мною!

Галёкаючы, забыўшыся пра ўсё на свеце, яны пакаціліся з гары. Антон і Макар завярнулі кароў і пагналі ў лес.

— Мы яшчэ пакажам вам, — патрос напаследак кулаком Антон.

— Сабака віляе хвастом, а ты языком, — даў здачы Мацей.

Васілевіцкія схаваліся ў лесе.

— Добра ім далі,— сказаў Янка. — Цяпер і дамоў можна ісці.

— Яны не вернуцца? — запытаў Мацей.

Сам задаволены, што кот на цёплай печы. Усмешка на ўвесь твар.

— Не вернуцца. Будуць ведаць, як у чужое лезці.

Радуючыся, смеючыся, яны ішлі па ўскрайку лесу. Лес — карміцель (тут і дзічына, і ягады, і грыбы), лес — добры бацька (ад ворага схавае, выратуе) — стаяў у соннай дрымоце.

Мацей, які крочыў уперадзе, неспадзявана стаў. Янка штурхнуў яго.

— Чаго рот разявіў?

— Там, там… — Твар у Мацея збялеў. Сам калоціцца, як і тады, калі ўбачылі за рэчкай крыжакоў.— Там… Там цётка з барадой. У яе барада, як у мужчыны. Чорная.

Янка сваім вушам не верыў. Ні разу не бачыў, не чуў, каб у цёткі, у жанчыны, вырасла барада, як у мужчыны.

Ён зірнуў на Мацея.

— Збыткуеш?

— Т-там… Т-там… С-стаяла… С-стаяў…

— Хто стаяў? Дзе стаяў? — разгубіўся Янка.

— Н-не ведаю, хто с-стаяў. Там… — Мацей тыцнуў пальцам, паказваючы на бухматы лазовы куст.

— С-стаяла. Такое с-страхоцце, — падала голас Алеся. — І я яго б-бачыла.

Янка азірнуўся. І Алеся трасецца, дыхае часта-часта, нібыта ляцела на злом галавы.

Няўжо кажуць праўду? Не жартачкі! Нейкая цётка з барадой стаяла і на іх глядзела. Што ж рабіць? Прыпусціцца, каб ад бяды далей? Але ж няёмка перад малымі. Падумаюць, што баязлівец. Мажліва, ім здалося. Мажліва, раней дамовіўшыся, выдумалі, каб пасля з яго пасмяяцца.

— Вы пастойце, а я пагляджу.

— Братка, не трэба, — пралапатаў Мацей. Не, не пабаіцца ён нейкай цёткі. Няхай сабе

і з барадою. Дый выдумка. Дамовіліся. Хоць малыя, а ўмеюць абмануць. Здатныя на гэта, чэрці. Цётка з барадой…

— Чаго ж не вылазіць, раз стаяла? — сказаў Янка, сам сябе падбадзёрваючы, і збочыў са сцяжынкі.

Крок. Яшчэ адзін. Чаму так моцна б'ецца сэрца? Знарок выдумалі… Яшчэ крок. Няма чаго баяцца. Ну й прыдумалі!

Янка расхінуў куст. Анікога. Ні дзядзькі, ні цёткі. Ні з барадой, ні без барады.

— Дзе тая цётка? Баязліваму і корч мядзведзем здаецца.

— Уцякла, — прамовіў Мацей.

— Уцякла, — рэхам азвалася Алеся.

На сваім стаяць. Усё-ткі здалося ім. Наслухаліся розных гісторый. Пужаная варона і куста баіцца.

Янка выйшаў на сцяжынку.

— Баязліваму і корч мядзведзем здаецца, — паўтарыў ён.

Мацей тыцнуў пальцам.

— Стаяла… Там стаяла цётка з барадой, як у мужчыны. Такая… Такая мурлатая.

— У вышыванай кашулі, у спадніцы. На галаве хусцінка. А барада, што сажа, — дадала Алеся.

Янка засмяяўся:

— Ха-ха-ха… Смельчакі… Ха-ха-ха…

А Мацей і Алеся, перапыняючы адно аднаго, зноў пачалі даказваць, што стаяла, што глядзела на іх. Надакучыла Янку тое слухаць.

— Калі будзеце языкі распускаць, то ніколі з сабой не вазьму, — напалохаў іх.

Дайшло. Замаўчалі. А то заладзілі: «Цётка з барадой, цётка з барадой…» Пра такое лепей не ўспамінаць.

Да вёскі дайшлі без прыгод. Алеся пабегла дамоў, а Янка з Мацеем, не заходзячы ў хату, падаліся на агарод. Маці яшчэ зранку сказала, каб рэдзьку апалолі.

Агарод адразу ж за хатай. На агародзе і морква, і рэдзька, і лапінка жыта, і кавалачак грэчкі. Жыта і грэчку Янка разам з бацькам сеяў. «Добра рассявай, Яначка. Рабі так, каб сабак не дражніць і людзей не смяшыць», — вучыў бацька.

Янка і сам стараўся. Мінулая восень выдалася сухая. Панізілася вада ў рэках і азёрах. Нават спрадвечная дрыгва перасохла. Гарэлі лясы. Пажар не раз насоўваўся на вёску. Людзі як адзін выходзілі, каб абараніцца ад агню. Ваявалі з агнём, нібы з крыжакамі. Дым, быццам туман, слаўся па зямлі, лез у вочы. Пагарэў ураджай. Вясною зерне па шчопці збіралі, каб пасеяць. Дык хіба не будзеш старацца?

— Яначка, пасля рэдзьку аполем. Давай заскочым у хату. Хоць вады нап'емся, — папрасіў Мацей.

Іхняя хата, як і іншыя, з саламянай страхой. Маленькія вокны зацягнуты бычынымі пузырамі, і таму ў хаце, хоць і летам, паўзмрок.

У хаце — дзве палавіны. Меншая — сені. З сяней, калі зайсці ў каморку, можна залезці на гарышча. Чаго там толькі няма! І кавалкі старых рыбацкіх сетак, і розныя раменьчыкі, і кажухі, паетыя моллю, і зношаныя лапці, і збітая падкова. Усё знаёмае да драбніц: не раз з Мацеем лазілі на гарышча, перабіралі сваімі рукамі, перакладваючы з аднаго кутка ў другі.

Падлога ў сенях і ў хаце глінабітная. Яе маці штодзень падмятае. А вось столь заўсёды чорная: дым, калі паляць у печы, выходзіць праз дзірку ў столі. У бэлькі ўбітыя крукі. На іх бацька падвешвае кумпякі, якія зімою вэндзяцца. Смачная вэнджаная дзічына. Але самае цікавае — гэта зброя. На сцяне вісяць рагаціна з доўгім вузкім вастрыём, выкаваным з гарачага жалеза, дзіда, лук, суліца, кісцень, клявец, баявая сякера. Усё адпаліраванае, вычышчанае — аж блішчыць. Выдасца вольная часінка — бацька бярэцца чысціць сваю зброю. Яна яму ад яго, Янкавага, дзеда засталася. Няма ўжо дзеда. Янка нават не памятае, які ён. Не памятае, бо…