Чтение онлайн

— Хлопцы… Хлопцы…

— Табе там не цесна? — падпусціў шпільку Антон.

— Ён даўно там жыве, — падхапіў Макар.

На вачах у Янкі выступілі слёзы. Горкасці ці радасці? І сам не ведаў гэтага.

— Хлопцы… Хлопцы…

Антон, пэўна, заўважыў, што ён сам не свой, бо крыкнуў:

— Пачакай. Лясіну прынясем.

— Апусцім у яму, вылезеш, — дадаў Макар. Сказалі гэтак і зніклі. Быццам не было, быццам прыснілася. Падумалася са страхам: «Што, калі ўцякуць? Не, — адагнаў гэтую думку. — Вечная ганьба таму, хто ў бядзе пакіне. Вызваляць. Можна пачакаць».

— Беражыся, — пачуўся над галавою Антонаў голас.

Прыйшлі. Не пакінулі. А яшчэ хацеў даць па голых пятах каменьчыкамі.

— Апускайце.

Антон і Макар апусцілі сукаватую лясіну, і ён, намацваючы рукамі сукі, вылез са страшнай ямы.

Як ярка свеціць сонца! Якое пяшчотнае яно! А колькі кветак! Розных кветак. Вунь матылёк паляцеў, сеў, склаўшы крыльцы. Таксама падобны на кветачку. Усё нібы першы раз бачыш. Дзіўна…

— Чаго ты так? — падышоў Антон. Янка не зразумеў.

— Га?

— Глядзіш, нібы забраць збіраешся.

— Колькі смутку, столькі й радасці,— сказаў Янка.

— І чаго цябе ў яму панесла? — запытаў Антон.

— Ляцеў на злом галавы.

— Але ж і страху ты набраўся, — паспачуваў Макар. — Твар што палатно.

— Я… я…

Падмывала расказаць, як падкралася цётка з барадой, як нагнала страху. Ды не ведаў, з чаго пачаць. Тых слоў не знаходзілася.

— Табе трэба халоднай вады напіцца, — сказаў Антон.

Янку нібы прарвала.

— Хлопцы… Хлопцы… Сяджу ў яме, галёкаю… І тут… Глядзіць на мяне цётка з барадой. Сама ў кашулі, на галаве хусцінка, а барада чорная, што смоль. Я крычу: «Дапамажыце». А яна… Ён… Гэта васіліск. Пярэварацень. Ён са звера ў чалавека ператварыўся. Зыркае на мяне вачыма. Вы ішлі, а ён пачуў і схаваўся. Уцякайма адгэтуль.

Антон узяўся за жывот.

— Ха-ха-ха… Навыдумляў!

— Я не выдумляю. Праўду кажу. Праўду…

— Чаго па лесе бадзяўся? Васіліска шукаў? — перапыніў Макар.

— Хацеў па вас каменьмі,— вырвалася само сабою.

Макар прыжмурыў вочы.

— Па нас?

Янка адвёў убок позірк. Прызнаўся дык прызнаўся. Вядома, спароў глупства.

— Па вас. Вашы мужчыны сказалі, што мы вашы агароды перарылі, моркву парвалі, а я падумаў, што твая і Антонава работа.

Янка намерваўся сказаць, што цяпер так блага не думае пра іх, бо ведае: моркву цётка з барадой парвала, усім ім на шкоду. Таму няма чаго злавацца. Ды Антон апярэдзіў яго.

— Мы ў сябе моркву станем рваць? Нясеш несусвеціцу.

— Хлопцы, я…

— Мы яго з ямы выцягнулі, а ён па нас каменьмі,— успыхнуў Антон. — Яшчэ і нейкую цётку з барадой прыплёў. Валіць шышкі. Макар, навучым яго, як на сабак брахаць?

— Хлопцы, я…

Антон штурхнуў у грудзі.

— Ідзі, пакуль мы добрыя.

— Я…

— Ідзі. Ідзі.

Янка паплёўся, апусціўшы рукавы. Не далі апраўдацца, нават слухаць не захацелі. Увёў у злосць.

— Сёння мы на твой агарод прыйдзем і ўсю моркву палатошым, — галёкнуў Антон.

Янка стаў.

— Не жартуеце? Антон патрос кулаком.

— Хопіць мянціць языком. Заўтра сам пабачыш.

Каля хаты Янку сустрэлі Мацей і Алеся.

— Дзе ты быў? — кінуўся Мацей.

— Дзе? Дзе? — зашчабятала Алеся. Янка махнуў рукою.

— А-а, доўга расказваць. Дзе быў, там ужо няма.

Не хацелася вярэдзіць душу. Чым пахвалішся? Сказаць, што бачыў цётку з барадой? Упікнуць. Маўляў, не верыў нам. Расказаць, як у яму ўваліўся? Прыйдзецца і пра васілевіцкіх успомніць, а яны яго што крапівою высцебалі.

А Мацей не адступаецца.

— Яначка, дзе ты быў? Не цягні ката за хвост. І Алеся не лепшая за яго.

— Яначка, дзе?

Прычапіліся, што сляпні. Вось назолы! Відаць, заўважылі, што адгаворваецца, што як хмара.

— У лесе, — сказаў, каб толькі адчапіліся.

— У лесе? — вытрашчыў вочы Мацей.

— Цётку з барадой не сустрэў? — запытала Алеся.

— Я ў яму ўваліўся, — прызнаўся Янка. Няхай і ім будзе навукай.

Мацей вытрашчыў вочы.

— Цётка з барадой яе выкапала? Яна ўсіх дзяцей у яму ловіць? А як яна цябе адпусціла?

— Яму нехта з нашых мужчын на звера выкапаў. Я бег, не заўважыў…

— Уваліўся, а пасля прыйшла цётка з барадой? — здагадаўся Мацей.

— Прыйшла. Каб яе чорт у балота занёс. Сухой грудкай у мяне кінула. Васіліск гэта, пярэварацень.

— Я свайму бацьку пра яе раскажу, — прамовіла Алеся.

Янка паглядзеў на яе. Уся аж трымціць. Карціць ёй бацьку расказаць. А ці добра так будзе? Нядаўна людзі з крыжакамі ваявалі. Пачуюць пра гэтага васіліска — усё кінуць-рынуць. А цяпер жа самая работа. Сена косяць. Мінулае лета галодным выдалася. Зноў усю зіму галадаць? Лепей прамаўчаць. Васіліск крыху пабрындаецца і далей пасунецца. Прыйшоў жа ён аднекуль.

— Алеся, не кажы бацьку. Ён пойдзе шукаць тую цётку з барадой, а яна яго за горла.

— Схопіць за горла?

— А як ты думала. Не кажы, калі бацьку шкадуеш. Гэтая брыда доўга ў нас не будзе. Ёй на адным месцы не сядзіцца.

Алеся зніякавела.

— Добра. Я нікому-нікому не скажу.

— Янка, цябе, мабыць, цётка з барадой з ямы выцягнула. Вось і заступаешся за яе, — раптам прамовіў Мацей.

Ну й дае брат! Такая выцягне. Так выцягне, што ногі выцягнеш.

— Мяне Антон і Макар выцягнулі. Васілевіцкія хлопцы. Цётка з барадой схавалася, калі іх убачыла. Нейкая баязлівая яна.

— Ясь ідзе! — усклікнуў Мацей.

— Ясь! Ясь! — узрадавалася Алеся.

— Пра цётку з барадой каб ні слова, — папярэдзіў іх Янка. — Не след вёску на ногі паднімаць.

— Угу, — угукнула Алеся.

— Памаўчу, — муркнуў Мацей. — Яна і нашага бацьку можа за горла схапіць.

«Карціць расказаць, — падумаў Янка. — У такога, як ён, жаба на языку не спячэцца».

— Алеся! — здалёку паклікаў Ясь. Зачырванелася Алеся. Як жа! Храбры вой Ясь не хлопцаў, а яе, дзяўчынку, кліча.

Падбегла да Яся, блакітныя вачаняты ўзняла.

— Чаго?

Ясь нагнуўся і нешта зашаптаў ёй на вуха. Цікава. Янка непрыкметна бачком, бачком — бліжэй да іх. Ды толькі апошнія словы пачуў:

— Алеська, добра? Алеся як зарагоча:

— Дудачку з бузіны зробіш?

— Зраблю. — Ясь вырваў бузіну, прысеў на пляскаты камень-валун (невядома, калі і хто яго сюды прыцягнуў), дастаў нож, пачаў майстраваць дудачку.

Мала таго. Песню завёў:

Ой, стаяла бярозанька Проці ўсходу сонца, Заплакала дзяўчыначка, Гледзячы ў ваконца.