Чтение онлайн

ЖАНРЫ

Учебник белорусского языка
Шрифт:

В корнях слов сочетание [ск] чередуется с сочетанием [шч], которое и отражается на письме: воск — вашчына, запускаць — запушчаны, віск — вішчаць, бляск — блішчэць, распускаць — распушчаны, Віцебск — Віцебшчына и т. д. Сочетание [сч] сохраняется в том случае, если [ч] относится к суффиксу или в [ск] звук [к] восходит к суффиксу (в этом случае в родственных словах наблюдается беглый гласный): перапісчык, разносчык, падпісчык, пясчынка (ибо пясок). Безусловно, необходимо в подобных случаях различать суффиксы — чык ишчык: забойшчык, аварыйшчык, атамшчык.

Сочетания [кч], [цч], [цк] пишутся через два ч, а в произношении звучит долгий звук [ч]: Полацк — Полаччына, Слуцк — Случчына, казацкі — казаччына и т. д.

Сочетания [шс], [жс], [зс], [хс], возникающие на стыках корня и суффикса, сохраняются на письме: Балхаш — балхашскі, чуваш — чувашскі, Парыж — парыжскі, Каўказ — каўказскі, шах — шахскі, казах — казахскі. В некоторых случаях [г], [х] чередуются с [ж], [ш]: Рыга — рыжскі, чэх — чэшскі, Волга — волжскі, но: Санкт-Пецярбург — санкт-пецярбургскі, Выбарг — выбаргскі. Написания в сомнительных случаях следует проверять по словарю. Перед суффиксом — ств- [ш], [ж] обычно выпадают: таварыш — таварыства, мноства (множество), убоства (убожество), птаства (собирательное от птах), манаства. Но в некоторых случаях вместо суффикса — ств- появляется суффикс — аств-: язычаства, патрыяршаства, ханжаства.

В белорусском языке к смычно-щелинным звукам относятся [ц], [ч], [дж], [дз]: цадзіць, часаць, хаджу, дзвынкаць. Если перед [ц] и [ч] оказываются взрывные [т] или [д], то они полностью ассимилируются (уподобляются) последующим [ц] и [ч], а на письме сохраняются: матчын [маччын], суседцы [сусеццы], вопратцы [вопраццы] (одежде), вотчына [воччына], складчына [склаччына].

При словообразовании, если словообразующая основа заканчивается на [т], [к], [ц], [ч], а суффикс начинается с [с], то в произношении возникает звук [ц], который передается и на письме:

брат + ск + і = брацкі, студэнт + ск == студэнцкі

казак + ск + і = казацкі, сваяк + ск + і = сваяцкі

купец + ск + і = купецкі, агент + ств + а = агенцтва

ткач + ств+ а = ткацтва, глядач + ск + і = глядацкі

Прилагательное грэцкі обычно употребляется в значении «приготовленный из гречки» (грэцкая мука) и в некоторых сложных названиях (грэцкі арэх). С Грецией и греками соотносится прилагательное грэчаскі (грэчаская мова).

Если основа заканчивается на [д], то при словообразовании в устной речи также произносится [ц], но на письме д сохраняется: горад + ск + і = гарадскі [гарацкі], сусед + ств + а = суседства [сусецтва].

СЛОВА И ВЫРАЖЕНИЯ

Гасцініца — гостиница.

Адміністратар, адмнністрацыя — администратор, администрация.

Паверх — этаж.

Дзяжурная па паверсе — дежурная по этажу.

Пакаёўка — горничная.

Нумар, аднамесны нумар — номер, одноместный номер.

Люкс — люкс.

У вас ёсць свабодныя месцы? — У вас есть свободные места?

Мне пажадана нумар на дваіх з ваннай. — Мне нужен номер на двоих с ванной.

Усе пакоі з ваннымі занятыя. — Все комнаты с ванными заняты.

Ваш нумар на сёмым паверсе. — Ваш номер на седьмом этаже.

Колькі я павінен за пражыванне? — Сколько я долженза проживание? — Дзвесце пяцьдзесят рублёў, у тым ліку броня пяцьдзесят рублёў. — 250 рублей, в том числе 50 рублей броня.

Пакажыце, калі ласка, пашпарт і камандзі роўку (камандзіровачнае сведчанне). — Покажите, пожалуйста, паспорт и командировку (командировочное удостоверение).

Запоўніце, калі ласка, карту госця. — Заполните, пожалуйста, карту гостя.

Вось ключ ад вашага нумара. — Вот ключ от вашего номера.

Калі ласка, ключ ад нумара семсот дваццаць пятага. — Пожалуйста, ключ от номера 725.

Змяніце, калі ласка, бялізну. — Смените, пожалуйста, белье.

Ці можна папрасаваць кашулю? — Можно ли погладить рубашку?

Прас у пакоі 730. — Утюг в 730-й комнате.

Я ад'язджаю раніцай. Пабудзіце мяне, калі ласка, у 5 раніцы. — Я уезжаю утром. Разбудите меня, пожалуйста, в 5 утра.

Хачу з вамі разлічыцца. Колькі з мяне? — Хочу с вами рассчитаться. Сколько с меня?

Я двойчы гаварыў па тэлефоне з Масквой. — Я дважды говорил по телефону с Москвой.

Прашу даць мне рахунак за пражыванне. — Прошу дать мне счет за проживание.

ТЕКСТ

Журавель і Чапля

Жылі сабе па абодвух канцах балота Журавель і Чапля.

После стала і м надта маркотна жыць, і вот уздумаў Журавель да Чаплі ў сваты ісці. Ціпяху, ліпяху, сем вярстоў па маху, цераз бор ды ў Чапляў двор.

— Як маешся, Чапля?

— Здароў, Журавель.

— Ці не пойдзеш, Чапля, за мяне замуж?

— А твае ногі доўгі, пер'е каротка; дужа ты брыдкі… Ідзі сабе, дзе быў!

Журавель перабраўся ізноў цераз балота дый прыйшоў у свой двор.

Поделиться с друзьями: