Чтение онлайн

К часто встречающимся чередованиям, которые формируют фонетический и морфологический облик белорусского языка, относится чередование [л] — [ў]. Оно наблюдается регулярно в формах глаголов прошедшего времени:

знала — знаў, дала — даў, купіла — купіў, рабіла — рабіў и т. д.

Важную морфологическую роль играют также упрощения групп согласных, которые наблюдаются при словообразовании, — чередование согласных с нулем звука: [здн] — [зн]: выезд — выязны; стн [сьцьн] — [сн]: пост — посны, карысць — карысны; [стл] — [сл]: сцялю — слаць, шчасце — шчаслівы; [рдц] — [рц]: сардэчка — сэрца, міласэрны; [рнч] — [нч]: горан — ганчар; [скн] — [сн]: ціск — ціснуць; [згн] — [зн]: бразгаць— бразнуць. Исключение — небольшое количество недавних заимствований: кампостны, кантрастны и т. д.

Сход — собрание; справаздачна-выбарны сход адбудзецца — отчетно-выборное собрание состоится; урачысты сход — торжественное собрание.

Парадак дня — повестка дня. Трэба ўстанавіць рэгламент — необходимо установить регламент.

Дазвольце выступіць — разрешите выступить.

Слова мае — слово имеет.

Слова даецца — слово предоставляется.

Вылучаць кандыдатўры — выдвигать кандидатуры.

Стаўлю на галасаванне: хто за гэту прапанову? Хто супраць? Хто ўстрымаўся? — Ставлю на голосование: кто за это предложение? Кто против? Кто воздержался?

Старшыня сходу — председательствующий.

Праект пастановы — проект постановления.

Пратакол сходу; выпі ска з пратакола — протокол собрания, выписка из протокола.

Парадак дня вычарпаны (закончаны, завершаны) — повестка дня исчерпана.

Прапанова ўнесена прафкомам — предложение внесено профкомом.

Прашу падлічыць галасы. — Прошу подсчитать голоса; падліковая камі сія — счетная комиссия.

Спрэчкі — прения; спрэчкі спыняюцца — прения прекращаются.

Са згоды прысутных — с согласия присутствующих.

Прысутні чае — присутствует; адсутнічае па ўважлівых прычынах — отсутствует по уважительным причинам

Сход адбудзецца ў малой (малым) канферэнц-зале. — Собрание состоится в малом конференц-зале.

Аб'ява — объявление; павесіць (вывесіць) аб'яву; аб'ява пра сход.

Адкрытае галасаванне — открытое голосование

Тайнае галасаванне — тайное голосование.

Прамова — речь; палкая прамова — страстная речь, крытычная прамова — критическая речь.

Прамоўца — оратор, выступающий.

Выступленне — выступление.

(К. Крапіва)

чарада — стадо, отара

наогул — вообще

наадварот — наоборот

страчаць, чаще сустракаць — встречать

ніколі — никогда

іншы — другой, иной

нейк, чаще неяк — как-то раз

ганарыцца — хвастаться, кичиться, гордиться

хіба — разве

раўнавацца — сравниваться

лепей — лучше

трошка, чаще трошкі — чуть-чуть

убачыць— увидеть

бо — ибо, так как

гучны — звучный, громкий

1. Измените слова или подберите родственные таким образом, чтобы [г], [к], [х] чередовались с [ж], [ч], [ш].

Воўк, гарох, страх, луг, рака, страха, верх, мурог, рука, дарога, дрогнуць, мокнуць, суха, крык, друг, бог, блыха, нага, бераг, мех, дапамагаць, мяккі, лёгкі, снег, смех, крок, грэх, навука, павук, цягнуць, сук, бок, лук, сяку, ліхі, лгаць, імгла.

2. Измените слова по следующему образцу: купчыха — пры купчысе; луг — у лузе, на лузе.

Гарох, знявага, кніга, квактуха, коска, пацеха, світка, вяроўка, цукерка, будаўнік, эпоха, абляпіха, карчага, павага, клетка, немка, мачыха, круг, бочка, плаха, прага, біклага, верх, блыха, паверх, тайга, ватага, адліга, развага, чарапаха, нітка, страх, пілотка, хмарка, пляцоўка, галка, зайчыха, ваўчыха, вольха, заяўка, вяроўка, унучка, леснічыха, ткачыха, увага.

3. Измените слова по следующему образцу: любіць — люблю, карміць — кармлю.

Рабіць, адмовіць, ажывіць, гнявіць, вытравіць, залавіць, надавіць, скрывавіць, спавіць, прыгубіць, вызубіць, забіць, вабіць, паслабіць, прабіць, разбамбіць, атлуміць, звдыміць, дакарміць, перазнаёміць, спляміць, калыміць, падкузьміць, эканоміць, купіць, запіць, пакпіць, уступіць, прыляпіць, выпіць, засляпіць, паграфіць, адграфіць, здрэйфіць, рыфіць.

4. Измените слова по следующему образцу: стукацець — стукачу, зарасціць — зарашчу.

Залепятаць, трапятаць, узлятаць, шчабятаць, замармытаць, пакрахтаць, квахтаць, асвістаць, дасмактаць, закрактаць, застукацець, бразгацець, паскакаць, прабразгатаць, рагатаць, пабалбатаць, абхваціць, звінаваціць, загаціць, скаціць, пералапаціць, растраціць, адвінціць, замаркоціць, спярэсцщь, адчысціць, акруціць, рассакрэціць, расквяціць, засвяціць.

5. Спишите, вставляя пропущенные буквы л или ў.

Во… к, по…ны, жа…ток, то…сты, шо…к, до…гі, га…ка, сто…, жа…иа, ва…калак, та…шчыня, Та…стой, кубе…, да…жыня, па…тара, ка…нер, аро…, іго…ка, гарэ…ка, да…, до…, быва…, купі…, спалоха…ся, спыні…шыся, во…на, по…нач, по…дзень, абмы…ся, ві…кі, узя…, пайшо…, сказа…, ма…чаць, жо…ць, прама…ча…, па… круг, Міко…ка, по…ны.