Чтение онлайн

— Жанбике тоал згемізден грі тсекті жмса тсей біледі дейді ой.

Бкіл Дшті ыпшаты жиырма сегіз басты руыны басын осамын деп талпынан Жнібек хан, ешуаытта да жеті атынын тату-ттті стаймын деп ойлаан емес. Жиырма сегіз руа лі жеткенмен, жеті атынына лі жетпейтінін ол жасы білетін. йткені р атыныны дауы бір тайпы елді дауынан кем тспейтін. Соларды ішінде мндай оша басы жанжала араласа оймайтыны осы Жаан еді. «Б да кірісе бастаан екен» деді ол ішінен. азір оан андай жауап берсе де, ыыр сзге душар болады. Брібір жее алмайсы. атынны аты атын, басы алтын, арты кміс болса да, з дегенінен шыа алмайды. Ал атынны кішкентай зімдік жан дниесі бкіл лемге бергісіз. Одан да ндемей тылайын деді Жнібек. Осындай ойдаы хан Жаанны кілін бтен сзге аударысы келгендей, бйбішесі сынан алтын кесені алып жатып:

— асымды шаыртшы, — деді сйлесетін сз бар…

Жаан кзін ойнашыта арады.

— Хасан атекесін де шаыртайын ба, немі бірге жреді?

Жаанны бнысы да лгі ыыр сзді жаласы.

Жнібекті жрегін мысы тырнап аландай ашып кетті, сйтсе де сыр бермей:

— Шаырт, — деді.

Жаан трегеліп, талдырмаш мыынын ыралта, слу денесін ойната, аяын был-сыл басып барып есікті ашты.

— бен! — деді сырттаы нкеріне дауыстап. — асымжан мен атекесі Хасенді шаыртшы! Хан кесі сйлесем дейді.

«йелді аты йел, — деді таы да Жнібек ішінен ойлап, Жаанны есікті алай барып ашанына сйсіне, — ашан да болса еркекті кзіне намды жерін тсіргісі келіп трады».

Жаан орнына келіп отыраннан кейін Жнібек босаан алтын кесесін сынды.

— ымызы балдан ттті екен, таы да йшы.

Жаан жадырап сала берді.

— Сабасын Керейлерше ыстатам. дейі зіе арнап…

Жнібек риза боп клімсіреді.

— Мені бабымды зі ана табасы…

Осымен арадаы кірбі бітті. Енді олар бір-біріне жадырай арасты. Осы уаытта йге асым кірді. Слем беріп, кесіні о жаына барып отырды. Жнібек баласына кз иыын аударды да, Жаана арады. «Айнымаан шешесі трізді. Тек мрны мен иегі, оюланып сіп алан мрты да зімдікі».

— ке атекемен бірге келсін деп еді ой, — деді Жаан баласына алтын кесеге ымыз йып беріп жатып, — Хасен айда?

— Екі аптадай болып алды-ау деймін, айын-жртына кеткен.

— -!

Жнібек мырс етіп кліп жіберді. «Жаа асымды атекесімен жбын жазбайды» деп, Хасенді де шаыртанда, дейі мені жаныма тисін дегені екен ой. ткен тнні шін менен осылай алмаанда алай алсын, бейшара… Намысына тиген ерін шымшыан трі де… Жо, жо, Хасенні айда жргенін де білмейді. Демек, бны онымен еш байланысы болмаса керек-ті…

— Кке, мені жай шаырттыыз ба? — деді асым кесіні ойын бліп.

— Жай емес, асым жігіт, — Жнібек олындаы кесесін жерге ойды, — йді дауыл кезінде емес, брын тігеді, аылдасатын жай бар…

— Дрыс айтасы, кке. Кигіз жамылан су болмас, аылдасан жн…

— зі де байап жрген шыарсы, бір ияпат айас таяп келеді. Бны азір айта кшейе тскен Кк Орда, Моолстан дайындыынан ааруа болады. Бгінгі кні біз де осал емеспіз. Осыны брі арамыздаы кптен бері келе жатан жанжалды лкен жанжалсыз бітпейтінін крсетеді.

— Дрыс айтасыз, хан ием. Кз келері кктемнен млім, Кк Ордадан іргеді блек саланнан-а, тбі бір лы айасты болары ха ой.

— Біра бл айас тек Кк Орда жаынан ана крініп тран жо трізді. Батысы да, шыысы да ауіпті. Батысынан сені жеріе кзін тіккен азан, Астрахань, ырым, Ноайлы хандары бар. Оларды ар жаында, алыстан тулап жатан дариядан — Трік пен Стамбул слесі крінеді. Екі жаы да жетісіп тран жо. Бірі болмаса бірі бас салатыны аян. Ал, ондай халге жетпес шін, біз зіміз ерте имылдауымыз керек.

— Дрыс айтасыз, хан ием. Кім садаты алдымен тартса, сол жауын брын жаралайды.

— Міне осы жай еді мені сенімен аылдасайын дегенім, асым слтан. Не айтасы?

асым кп ойланан жо.

— Аылмен арыстанды да стауа болады, — деді ол. — Аыла салан іс ашанда жеісті келеді. Дрыс істегенсі, кке, жалыз менімен ана емес, Брындыпен де, амбармен де аылдасан жн…

— Оларды да кезегі келер, зі не шертесі?

— Мені дерім бір-а ой. Жатсам-трсам кз алдымнан білайырды срылт жзі кетпейді. Ол текке жатпаса керек.

— рине ой. ауіп Кк Орда жаынан. Диірменде туан тышан дрсілден орыпас. Бізбен алысып йреніп алан жау аймыуды білмейді, бгін болмаса ерте білайыр хан А Ордаа арсы жорыа шыады.

— Дрыс айтасы. азір ол Моолстана арсы ол жинап жатыр деген сыбыс бар.

— Моолстана аттананы — бізге аттананы. Андыз барда ат лмес, олымызда кш транда бізге бос жатуа болмайды. білайыр ргеніш жата Моолстана арсы ол жинап жатанында, біз Тркістан улиетін басып алуымыз керек. Сыана, Сайрам, Яссы, Соза, Отырар трізді мыты бекіністері бар алаларды ола тсірсе, білайырды кк желкесіне мінеміз. Оны Дшті ыпша жеріне жібермек тгіл, бкіл Мауреннахрды зіне ауіп туызамыз.

— зім де солай топшылап едім, болжауымыз бір жерден шыты.

— Тркістан улиетін айтару — Дшті ыпша еліні сауда-сатты жолын ашу ана емес, ділеттік шін кресу. з жерімізді, з алаларымызды зімізге алу — тілектес Моолстанды анды кз білайырдан орау.

Баанадан бері кесі мен баласыны сзін р тыдап отыран Жаан сзге кірісті.

— Сонда сендер Кк Ордаа арсы соыс ашпасыдар ма.

кесі шін асым жауап берді.

— Жо, апа, бізді елімізге, жерімізге арсы жз жыл брын Аса Темір ашан соысты аятамапыз.

— Аса Темірді жеріні зін Аозыны хан атасы жаулап алан жо па?

— Жаулап алды. Жаулап алды да, Аса Темір улетімен бірігіп кетті. аза руларыны байыры онысы Тркістан лкесін кеше Аса Темір билесе, бгін білайыр билеуде. ділеттік іздесе, ол жерді бгін біз айтарып алуымыз керек.

— Таы да ырын ан тгіс болады екен ой?

— И, апа.

— Аозыны балалары саан арсы, сен оан арсы шыады екенсідер ой.

— И, апа.

Жаан кенет абаын шыта алды.

— Жо, олары болмайды!

— Неге, апа?

— Аозы марм екеуміз бір ана, бір кеден туды. Апалы-сілілі екі адамны балаларына бірін-бірі кескілердей не жетпейді? Ата па, ба па?

— Жо, апа, мен ата, ба шін ан майдана шыпаймын. Мені ажала айдап салар халымны жадайы, болашаы. Бізді заман асырлар заманы. Кімде-кім згеге лесін жібермесе, тартып-жлып зіні тиесісін ала алса, соны олында б жаланны тірегі. Соны ана см дниеде тіршілік сруге аы бар. Егер біз зімізді білайыра талауа берсек, ерте л боламыз, жерімізден, елімізден айрылып, тарих бетінде мгі жоалып кетеміз. Ал жаныды рбан етіп алыспаса, болаша лы айастарда рып кету оай.