Гісторыя і міфы
Шрифт:
Ідэалогія ня можа прымірыцца са сваёй натуральнай абмежаванасцю і імкнецца закамуфляваць яе. Для гэтага яна апранаецца ў тогу навукі. Канкрэтная ідэалогія абвяшчаецца адзіна навуковай. Адначасова адбываецца масіраваная ідэалагізацыя навукова-даследніцкай дзейнасці. Імкненне пераадолець практычную абмежаванасць вядзе да экспансіі ідэалогіі ў чужародныя ёй сферы грамадскага жыцця, да спробы ўсталяваць сваю ўладу над усімі формамі дзейнасці людзей.
Схільнасць ідэалогіі да дагматызацыі і перараджэння наўпрост звязана з яе абмежаванасцю і празмернымі прэтэнзіямі, ідэалогіі ўвесь час не стае карэктных аргументаў, таму яна шукае апору ў веры. А менавіта вера, некрытычнае ўспрыняцце ідэяў стварае фундамент дагматызму. Яна прадукуе бюракратычныя інстытуцыі і ўстановы, прызначаныя для яе культывавання і распаўсюджвання. Але, сфармаваўшыся, гэтыя ўтварэнні набываюць уласныя інтарэсы, часам супрацьлеглыя, якія не супадаюць з інтарэсамі тых сацыяльных групаў і пластоў, чыю ідэалогію яны павінны вызначаць.
Вось так ідэя беларусізацыі ў нашай краіне пад уплывам таталітарных бюрактарычных уладаў перайшла ў русіфікацыю, а прыязнае стаўленне да габраяў — у дзяржаўны нібыта неафіцыйны антысемітызм пад вонкавым выглядам антысіянізму і антыізраэлізму.
У выніку ідэалогія пераўтвараецца, выраджаецца, адрываецца ад сваіх сацыяльна-класавых каранёў і поўнасцю падпарадкуецца інтарэсам бюракратыі.
«Экспансіянісцкія схільнасці», якія нікім не стрымліваюцца, ператвараюць ідэалогію ў адзін з сама грубых палітычных інструментаў.
Камуністычная ж ідэалогія, а па сутнасці «квазіідэалогія» — гэта набор псеўдамарксісцкіх догмаў, якія асвячалі асновы таталітарнага рэжыму.
ПАСЛЯМОВА
Ад часу напісання гэтае кнігі да падрыхтоўкі яе ў друк прайшло некалькі гадоў. Некалі аўтар спадзяваўся, што згубны для гістарычнай адукацыі беларусаў, ненатуральны імперскі, расейскацэнтрычны кірунак у выкладанні гісторыі зменіцца на іншы, карысны свайму народу.
Так не сталася.
Пачалася новая хваля русіфікацыі гістарычнае асветы ў Беларусі.
Хацелася б напомніць, што толькі гісторыя, якую выкладаюць з пазіцый сваёй, а не чужой нацыі, - адзін з галоўных гарантаў існавання народаў. Абарона гісторыі, тлумачанай з нацыянальнага гледзішча — бадай, найбольш просты спосаб нацыянальнага самасцверджання.
Майму і маладзейшым пакаленням гісторыкаў выпала складанае і адказнае заданне — адраджэнне сапраўдных гістарычных ведаў пра Беларусь і беларусаў. За нас ніхто гэтага не зробіць. Гэта наш абавязак і апраўданне нашага існавання на гэтым свеце. Не варта перакладаць гэты цяжар на плечы нашчадкаў. Можа быць позна.
Дык будзем жа ўпарта і самааддана працаваць у імя свайго народа, у імя найвышэйшых ідэалаў чалавецтва — свабоды і справядлівасці.
СПІС СКАРОТАЎ
а. — айцец ам. — амерыканскі анг. — ангельскі аўстр. — аўстрыйскі бел. — беларускі браз. — бразільскі віз. — візантыйскі вял. — вялікі вуг. — вугорскі габр. — габрейскі грамад. — грамадскі гр. — грэцкі дзярж. — дзяржаўны
імп-р — імператар
імп-ца — імператрыца
іт. — італійскі кам. — камуністычны кар. — кароль кн. — князь куб. — кубінскі лет. — летувіскі літ. — літоўскі літар. — літаратурны літ-знавец — літаратуразнавец літ-р — літаратар маск. — маскоўскі н. — нарадзіўся нав-ц — навуковец нац. — нацыянальны ноўг. — ноўгарадскі ням. — нямецкі п. — памёр паліт. — палітычны парт. — партыйны псеўд. — псеўданім рас. — расейскі рум. — румынскі рэв. — рэвалюцыйны сав. — савецкі св. — святы укр. — украінскі уладз. — уладзімірскі усходнесл. — усходнеславянскі фаш. — фашысцкі франц. — французскі шатл. — шатляндскі швайц. — швайцарскі
ПАКАЗАЛЬНІК ІМЁНАЎ
Абалонскі, рас. публіцыст
Абацэдарскі Лаўрэн Сямёнавіч (1916–1975), сав. кам. гісторык
Аверка Стэфан (п. 1759), бел. летапісец
Авторханов А. гл. Аўтарханаў
Адважны Вінцук (Германовіч Я.) (1890–1978), бел. лі-т
Адорна (Візенгрунд-Адорна) Тэадор (1908–1969), ням. сацыёлаг
Алексютовіч Мікалай (1921–1967), бел. філосаф
Алеша (Олеша) Юрый Карлавіч (1899–1960), сав. пісьменнік
Альгерд (1296–1377), вял. кн. літ. З 1345
Аляксандр Неўскі св. (1200–1963), кн. оаўг. (1336–1351), вял. кн. уладз. (з 1252)
Аляксандраў Георгій Фёдаравіч (1908–1961), сав. кам. дзяяч і філосаф
Анішчык Аляксей (н. 1912), бел. грамад. дзяяч, эканаміст, літ-р (псеўд. Андрэй Чэмер)
Антановіч Іван Іванавіч (н. 1937), сав. кам. паліт. дзяяч і філосаф бел. паходжання
Арэндт Ганна (1906–1976), ням. сацыёлаг, філосаф
Астрамовіч А. гл. Зязюля А.
Астрожскі Канстанцін (1460–1530), бел. ваяр, дзярж. дзяяч
Астроўскі Аляксандр Мікалаевіч (1823–1886), рас. драматург
Аўгуст ІІІ Вецін (1696–1763), вял. кн. літ. і кар. польскі (з 1733), курфюрст баксонскі (Фрыдрых Аўгуст ІІ)
Аўгустын Аўрэлій св. (354–430), а. царквы
Аўтарханаў (Авторханов) Абдурахман Гіназавіч (1908–1997), рас. публіцыст
Багдановіч Максім (1891–1917), бел. паэт
Багушэвіч Францішак (1840–1900), бел. паэт
Бажанаў Барыс, сав. парт. дзяяч
Балабан Гедэон а. (1530–1607), укр. царк. дзяяч
Баранўскас Антанас а. (1835–1902), літ. паэт
Баршчэўскі Ян (1794–1851), бел. пісьменнік
Бацюшкаў Пампей Мікалаевіч (1811–1992), рас. дзярж. дзяяч і гісторык
Белінкоў Аркадзь Віктаравіч (1921–1970), рас. літ-знавец
Белы Андрэй (псеўд. Бугаева Барыса Мікалаевіча) (1880–1934), рас. пісьменнік
Бендавід Тамара, літ. персанаж з твора У. Крастоўскага
Біч Міхаіл (1937–1999), бел. гісторык
Бланд'яна Ана, рум. паэт
Блок Аляксандр Аляксандравіч (1880–1921), рас. паэт
Блок Марк (1886–1944), франц. гісторык
Брэжнеў Леанід Ільіч (1906–1982), сав. кам. паліт. дзяяч
Бубер Марцін (Мардахай) (1878–1965), габр. багаслоў, філосаф
Будны Сымон (1530–1593), бел. гуманіст, выдавец
Булак-Балаховіч Станіслаў (1883–1940), бел. ваяр
Булгакаў Сяргей Мікалаевіч а. (1871–1944), рас. багаслоў, філосаф
Бугларын (Шкандэрбек) Фадзей Венядзіктавіч (1789–1859), рас. літ-р бел. паходжання
Бультман Рудальф Карл (1884–1976), ням багаслоў, філосаф
Бурцаў Уладзімір Львовіч (1862–1942), рас. рэвалюцыянер, публіцыст
Бухарын Мікалай Іванавіч (1888–1938), сав. кам. дзеяч
Бэскам Джон (1827–1911), ам. філосаф і сацыёлаг
Бялінскі Вісарыён Рыгоравіч (1811–1848), рас. публіцыст
Бялоў Васіль Іванавіч (н. 1932), сав. пісьменнік, грамад. дзяяч
Бяляцкі Алесь, бел. літ-р, грамад. дзяяч
Бярдзяеў Мікалай Аляксандравіч (1874–1948), рас. філосаф
Валанчус Мацеюс а. (1801–1875), лет. царк. Дзяяч, літ-р
Валеры Поль (1871–1945), франц. паэт