Чтение онлайн

Мин ле аман да аптырыйм: шундый коточкыч карагы тнд, шундый рхимсез дулкыннар арасында кызганыч бер илкн белн без исн-сау кала алдык!

Кймчелрдн берсе: «Бу котылуны и зур сббе – койрыкчыны гадттн тыш маирлыгында, шул тау-тау ишелеп килгн дулкыннар стенд кймг яннан суктырмый йрт алуда», – диде.

Та якынаеп, ил бераз басылгач, мин йокыга яттым. Тн буена кймчелрг булышып чыгу, ахры, арыткандыр, йокым гадттгедн кп озак булды. Мин уянганда, кн ачылган, болытлар таралган, ил, давыл туктаган, эссе кояш белн ылынган дигез стеннн акрын гына аксыл бу ктрел. Кичге ил тэсире астында кузгалган дулкыннар инде арып туктарга, суны тынычларга зерлнлр иде. Су стен карау белн кзлрем камашып китте. Кичге дштле тннн со бу кнге аяз, кояшлы, якты кн шундый бер матур могиза кебек тоела иде.

Мараларны берничсе ава-тн йри, икесе агарынып ята. Бары да терелр икн.

Торганымны крг, карт минем янга килде. Аны йзе ак, кичге дшт бтенлй бетмгн, лкин зенд, тавышында пйгамбрне бек могизасы алдында зе зер булып, шуны шатлыгыннан исергнлек тсе ялтырый иде. Миа ашыгып, ярым йгереп килде:

– Мен,– ди, – Ходаны рхмте, шехлрне, остазларны фатихасы, ди… йтс, адм ышанмас, шундый бер афттн котылдык бит, ди… Остазлар догасы, шехлр фатихасы, – ди…– Исн калсам дип, лл кем карчыкларга сдака бир, лл нинди мрхмнрг Корън чыгу, лл нинди каберлрг зиярт итг нзер йткн идем. тим, барын да тим, тик исн-сау ярга гына барып чыгыйк, – ди.

Лкин кичге тн шундый авыр курку калдырган ки, ул, аны сйли башласа, тагы агарына, тагы иманга, тбг тотына иде.

Кн буе картым ткн тнне тэсиреннн котыла алмады.

Кичк каршы дигез бтенлй тынып итте. ткн тн тик бер шомлы куркыныч тш булып калды.

Без тагы ки дигез стеннн, кояш батышы ягына карап, рхт, тыныч юл алдык.

Бабай да зене табигый хлен кайтты. Аны теле тагы ачылды.

Бгеннн со, ахры, шул авыр тнне тэсире белндер, бабайны кбрк сзе дигез куркынычлары, дигезд элек заманда булып ткн гаеп эшлр тирсенд булды. Картны бабаларыннан берсе – Габдулла бернич мртб хага барган икн. Аны хикялре Нурый картны зиенен бик нык урынлашып калган.

Габдулла хаи беренче мртб хага зе чен барган. Аннан со тир-якны байларыннан бернич «бдл ха» [60] алып киткн. Шулай итеп, аа Мкк, Мдин белн Казан арасын бернич мртблр урарга туры килгн. Шуннан аны исеме д Габдулла хаи булып калган.

Габдулла хаины хикялре эченд Нурый картны хыялына и нык урынлашканнары ха юлында, дигезд очраган гаеп зур балыклар хакындадыр.

Еллардан бер елда Габдулла хаи кораб белн хадан Русияг кайтырга чыга. Янында башка хаилар да кп. Ирт торып, корабны стен менслр, бик зур бер утрауны агып барганын крлр – бу гап т, куркыныч та була. Утрауны стенд кечкен-кечкен таулар, ташлар, зуррак агачлар да бар.

Хаилар бтенлй аптырап кала.

Бу ни хл? Юкса кыямт булдымы? лл зилзилд ир имерелеп, шул киск-киск булып ага башлаганмы? Шау-шу, курку, тавыш кит. ичкем ни диярг д белми.

Ярый арада кпне кргн, кп мртблр ха юлында булган бер карт хаи бар икн… Ул гына халыкны анын тынычландыра: бу агып барган утрау гади тгел, ул нич ме еллар яшгн артык зур балыкларны аркасындагы чнечкелрен трле нрс ыела-ыела, кп заманнар ткч булган «ясалма утрау» икн.

Карт хаи, иптшлрен ныграк тынычландыру, андый хллр дигезд булгалый икнен алату чен, шундый бер гап вакыйганы сйли:

– Бервакыт, – ди,– балыкчылар, дигездн балык тотып, хл ыяр, ашар-эчр чен кечкенрк бер утрауга кергннр икн. Киемнрен киптер, аш-чй кайнату чен, ирне бераз казып, зур гына ут ягалар. Балыкчылар ылына, эчрг чй зерлн. Шулвакыт аягр басып торган бер иптше: «Алла, Алла, зилзил… ир имерел!» – дип кычкырып, кинттн егыла башлаган. Башкалары да утрауны урыныннан кузгалганын, сора кыйбла якка карап агып киткнен сизеп хйран булалар.

Мен бу да чын утрау тгел, теге хаиларга очраган кебек, балык сыртына ясалган утрау гына булган икн. Балыкчылар, ирне чокып, ут яккач, балыкны аркасына эссе ялкын т д, шуны тэсире белн урыныннан кузгалып кит.

Лкин мондый вакыйгалар кп була килгн.

Дхи берзаман шулай хаилар, ирт намазын укып, тышка чыксалар, корабны тукталганын креп, моны сббен сораша башлыйлар. Капитан авап урынына кыйбла якка кулы белн крст. Карыйлар. Башта тау-тау булып дулкыннар крен. Тагы ныклабрак кз салсалар, ниндидер бер нрсне, дигезне икег ярып, як-ягында днья кадрле дулкыннар ясап, кояш чыгышы ягына таба йзеп барганын крлр. Бу мхлук боларны барачак юлларын кискнг, кораб тукталырга мбр булган икн.

Кораб иде кн урыныннан кузгалмаган, чнки боларны юлы аша дигезне ярып йзеп барган балык шулчаклы зур булган ки, аны мгълм бер ноктадан теп ките чен иде тлек вакыт кирк булган.

Моа капитан да хйранга калган, ди. Мин, дип йт, ди, бер ирдн ч-дрт кн ткн озын балыкларга бернич очраган идем, мма иде кнлекне беренче крм, дип йт, ди.

Бабайны атасы Габдулла хаины ле тагы да фаигалерк рвешт була.

Бу хакта халык арасында трле хбрлр тарала. Берлр аны хадан кайтып килгнд, теге ком гарплре акчасы чен тергннр дип, икенчелре кгъбг тваф кылып [61] та, пйгамбребезне зиратына бармаганлыгы сббеннн кулы-аягы тартышкан, шуннан вафат булган, дилр икн.

Нурый бабай, боларны ммсе ялган, ди. Аа мрхм хаины сабакташыны улы Крим ишан бу хакта и дресен сйлгн.

Ком гарбе хикясе д, гна шомлык тиюе д дрес тгел, аа, ди, Юныс пйгамбр кыйсмте [62] насыйп булган, ди.

Габдулла хаи зе кебек бик кп хаилар белн ватаннарына кайтып киллр икн, олы дрья [63] уртасында карагы бер тнд кораб кинт туктый. Капитаннар да, юлчылар да башта аптырап калалар. Бтен корабны куркыну ала.

Арада елау, а-зар, нзерлр, тблр башлана.

Хаиларны кбесе, башкаларга да ишеттереп, злрене кылган гналарын сйлп-сйлп тбг тотыналар.

Тбнг тшеп карап менгч, капитанны йзе агара, куллары калтырый башлый, эчендгесен яшерерг телс д булдыра алмый, йт:

– Корабны балык тотты, бу фаига дигезд еш булгалый. Ул бездн корбан сорый. Ахрысы, арабызда ле иткн кеше бардыр, шуны бирмск, барчабыз лак булабыз, – ди.

Бу сз белн бтен кораб катып кала, хаилар акылдан шашалар, йзлрен лем дште чыга. Кзлре карашларындагы нрслрне крмс дрг ит.

А-зар, фрьяд [64] куба, тблр, догалар, авыр ыгырашулы кз яше бтен корабны каплый.

Лкин балыктан рхим сре кренми.

Бер кеше чен ммсе корбан булуны телмилр, гадт буенча, шобага салалар. Кем ск чыкса, шул балыкны насыйбы булачак.

Дшт элеккедн ме мртб арта. Хаиларны кбесе, ни булганын, ни эшлгннрен белмстн, шобага тота башлый.

лем ммсене кзенд: куллары калтырый, епк тотынган кулларын ала алмый торалар.

– Йа Ходай, ни була?

Гя уртага лем килеп утырды да, ул, куркыныч кзлрен йртеп, зене корбанын сайлый.