Чтение онлайн

– Мин юк дип торам, бер мселман бар икн ле! Нихл? Кая барасы? зе кайдагы?

Сламен алып, и ашыгыч сальлрен авап бирдем д утырырга урын крсттем.

Белештек, таныштык. Ярты сгать тмгндер, без озак аерылышудан со яа гына очрашкан ике якын дус кебек сйлшерг керештек.

Мин кп сйлрг яратмыйм, лкин кешене сйлндер белм.

ыен кяфер арасында ялгызы боегып килгн бабайга бер мселманны очрату бик зур ганимт булды бугай. Ул зене Нуретдин икнен, лкин халык теленд «Фрраш [54] Нурый» дип йртелгнен, асыл ватаны Казан булса да, кп еллардан бирле стерханны зур мчетлреннн берсенд фрраш булып торганлыгын, хзер шушы Хзр дигезе [55] буендагы балык промыслаларыннан беренд хезмт итмкт булган берднбер улы Хйри янына кунакка китеп барганлыгын баштук нигез иттереп сйлп алды.

– Берднбер балам булгач, бармый каласым килмде, – ди.– Картлыгым иткн, л килеп, леп-нитеп китсм, баламны бер креп калыйм, дип йттем, – ди.

Бабай бик сзчн нрс булып чыкты, тиз арада миа зене бтен гомерен ачып бирде.

– Мин, – ди,– бик яшьли ятим калдым, – ди… Караучым булмагач, хер сорашып тамак туйдыра идем, – ди.

Бик т ачлык елларыны берсенд, авылда хер сорашып та тамак туйдырырга юнь калмагач, ул бер кешег утырган да, Ходай юнь бирер ле дип, калага киткн. Анда бик озак фаланганнан аптырап, башын кая куярга белми интеккннн со, бер карт сукыр херчег тамак хакына ялланып, аны бернич ел йдн йг итклп, берг телнеп йргн.

Сора язмыш аа зене рхимен сала: ул бер хзртне йортына хатын-кыз йомышына йрерг алына. Хзрт яхшы кеше булган. Бернич ел зенд тотып, с тшкч, Нурыйны зене мдрссен кизлекк бир.

Нурый анда бик яхшы хезмт ит. Шкертлрг д, хлфлрг д бик ярый, ни кушсалар, шуны эшли. Мдрсне, ашханне ал да гл итеп тота. Аны бик яраталар, намазлар, догалыклар, аятьлр йртлр. Бабайны кп еллары шул мдрс кизлегенд т. Тик хзрт лгч, мдрсдн шкертлр таралу сбпле ген, Нурый аннан китрг мбр була.

Лкин Нурый, кара эшне, кара халыкны яратмаганга, аман да мулла, мдрс, мчет тирсенд берр хезмт эзли. Ул, шрд эш тапмагач, бер шкертк ияр д стерханга кил. Кз кне мдрслрг шкертне яа ыела башлаган вакыты икн. Нурый бер мдрсд баш кизлек урынын таба, шунда эшк кереш.

Монда да яраталар, монда да догалыклар, намазлар, аятьлр йртлр. Монда аа бераз тшем д булгалый. ствен шкертлрг китап тплп, вак-тяк нрслр эшлп, бераз акча да ясый. Бер тол хатынга йлн. Ул арада Нурый кизене яхшы исеме мдрс, мчет тирсенд йргн мхлл картларына да иреш. Ул, чалма, илн, читек, квеш киеп, бушаган араларда мчетк д йри башлый.

Мхллд аны «Киз бабай» дип атыйлар. Байлар аа зкяттн, фитырдан леш чыгара, иелрк эш булса, чакырып, эшлтеп сыйлыйлар да.

Нурый бабайны бхетен каршы, шул мхлл мчетене фррашы Сйфи карт леп кит, берсзсез, Нурыйны мрхмне урынына куялар.

Шуннан бирле ул «Нурый фрраш» булып атала м легч шул хезмтенд, шул тыныч урынында тыныч, рхт гомер ит.

Херчелектн фррашка мен – бу аны чен гадттн тыш зур бхет, зур сгадт.

Бу хакта сз чыкса, ул шатлыгын, кангатен йтеп иткерерг сз таба алмый.

– Аллага шкер, Аллага шкер инде, балам!.. Дньялыкта бирде, Хак Тгал ахиртт зене мрхмтеннн ташламасын иде, – ди.

итез карт ишанга мрит т булып лгергн. Шех хзрт бик ярата, ди. Аерым илтифатлар крст, ди. Нич мртб кулына Нурыйдан су салдырган. Нич мртб, аягына кигнд, моны кулбашына таянып торган. Бик еш иснлек-саулыгын, хатын, бала-чагасыны хлен сорашкан. Бервакыт зене эчеп бетмгн чынаягын да Нурыйга биргн. мондый бхетлр мритлрг бик тиз насыйб булмый икн.

Ишанны олы хлфлреннн берсе Нурый бабайга зене йзле йбт тсбихен д биргн. Бусы инде чыннан да и бек бхетлрдн саналырга ярый.

Картны дигезг беренче кере икн. Утырган кймбезне д мин [56] пароходлардан тгел, блки, байтак ук куркынычлы илкн ген булганга, аны йрге тыныч тгел, кзенд бик еш куркыну чыга, йзе агарына иде.

Адмнр курку вакытында табигатьне тышында булган кутлрдн ярдм сораучан була.

Нурый бабай да биш вакыт намазын, шуны дрсенд к зен бурыч итеп белгн зикерлрен, вирдлрен [57] калдырмау гына тгел, гадттгедн кп артык ихлас белн ти, тбсен, шадтен яарта тора. Аз гына ил чыгып, кймне як-якка чайкалдыра башласа, аны тннре калтырана, су тбен китеп, балык карынына элгдн куркуы аны йзен ачык укырлык дрд чыга иде. Бу вакыт аны тавышы дерелди, догаларын, тблрен еш-еш укый иде.

Юлыбыз тыныч булмады, кймбез кутле дулкыннар арасына ташланган кечек бер йомычка рвешенд йлнгн чаклар кп булды.

Бу вакытлар бабайны йзен карау кызганыч була, ул догаларын, Трег тизрк ишеттерим дигн кебек, кычкырып-кычкырып ибр, шехеннн мдд [58] сорый, гя лем зене тимер тырнаклары белн картны бугазыннан элктереп алган да шуны белн кршерг, иелерг башлаган.

Мин куркыныч юклыгын яки куркынудан файда булмаячагын йтсм, аны келе кырыла!

Чукынып яки сд итеп торган мараларны кулы белн крст д:

– н кяфер д зенч кылана бит, син ниг болай?! – дип шелтли башлый иде.

Моа карыйм да аптырыйм: карт итмеш еллар гомер иткн, ашын ашаган, яшен яшгн, шулай да лемнн бу дрд курка. Мин со ник алай тгел? Нрс безне хятка мондый кутле мхббтебезне бетергн?

Дигезг кергнебезне икенче тне юлчылар чен артык авыр булды.

Кояш баер алдыннан каты ил чыкты, шимальдн [59] гап кутле болытлар кузгалып, тиз арада алар бтен дньяны каплап алдылар. Тиз арада ирне – судан, ккне – дигездн, уны сулдан аера алмаслык карагылык басты. ил кчя. Кк, таулар-ташлар имергн, дньяны астын ск китергн кебек, кут белн ккри. Яшеннр злексез уйныйлар, ир-ккне каплаган катлаулы болытларны ярып, унан, сулдан утлы сызыклар сызгалыйлар.

Шул карагы тнд, шундый ил-давылда, шундый куркыныч яшеннр астында безне кймбезне хле, чыннан да, гадттн тыш авыр иде. Кйм илне астына таба бтенлй ава, дулкыннар килеп брелгн саен, барыбыз да су тбен киткн кебек булып калабыз. Кйм кйм тгел, чыннан да, карагы тнд кутле дулкыннар арасына ташланган йомычка иде.

Исн калу мете бик аз иде.

Юлчылар эченд дрт мара бар иде. Алар баштарак дога белн, сд белн маташсалар да, дулкыннар китереп бргн саен «Алла!» дип, «а-ва!» дип чыелдап ибрслр д, озакламый уштан яздылар, лек кебек агарынып егылдылар. аннары бармы, юкмы – белгн юк.

Лкин минем картым гап бер хл алды, башта бераз курыкты, догалар, тблр укыды. Лкин курку арткан саен, лем якынлашкан саен, аны тынычлыгы арткан кебек крен иде. Ахырдан аладым: картны исн калу мете бтенлй беткн, ул бу тнд лак булачагыбызны кистереп куйган икн.

Ме мшкать белн тарт алды. Намазлыгын бер почмакка йде, кулына тсбихен тотты да гя котылды. Башта озын иттереп миа васыятьлрен сйлмкче иде. Кйм батса, мм кешене, шул млдн минем д батачагымны уйлап, ахры, бер-ике сз белн бетерде:

– Ходайны бер рхмте белн котыла алса, минем хбремне ирештерерсе. Тагы шуны йт: тизрк стерханга барсын да минем йберлремне ммсен алсын, карчыгым да вафат, аардан башка варисым юк, – ди.

ил аман кчя, дулкыннар кймне бер батыра, бер тшер, бер лл кая ыргытып бр. Кк ккрве белн яшен, берг кушылып, безне бтенлй юк итеп ташлыйлар иде.

Мин кймчелрдн: «мет бармы, юкмы?» – дип сораган идем. Алар яшермделр: «Куркыныч бик зур, мондый хлг без бик сирк очрыйбыз», – диделр.

Картым намазлык стенд катты, тавышы-тыны калмады. Тне суынган булса, артык авыр тэсир итр дип, мин янына бармадым. Тнне шулай ткрдек.