Хто смяецца апошнім
Шрифт:
Чарнавус. Дзякую за давер'е. У такі момант для мяне гэта многа значыць.
Гарлахвацкі. Між іншым, вы цяпер мала зарабляеце. Можа, вы адчуваеце нястачу ў чым?
Чарнавус. Дзякую… Я да раскошы не прывык.
Гарлахвацкі. Вы мне даруйце, я пытаюся на правах друга. Можа, вам грошы патрэбны?
Чарнавус. Вельмі дзякую, Аляксандр Пятровіч. Пакуль што я магу абысціся, а калі трэба будзе, тады я звярнуся да вас.
Гарлахвацкі. А то я мог бы вам забяспечыць паўтысячы якой-небудзь.
Чарнавус. Шчыра дзякую.
Гарлахвацкі. Глядзіце. Калі што якое, дык звяртайцеся проста да мяне. Я заўсёды буду рад. (Ідзе ў свой кабінет.)
Чарнавус (падыходзячы да Веры). Цудоўны чалавек!
Вера. Хто? Гарлахвацкі?
Чарнавус. Так. Ён сапраўды ўмее паклапаціцца аб жывым чалавеку.
Вера. Я таксама была аб ім добрай думкі.
Чарнавус. А цяпер хіба не?
Вера. А цяпер ён мне здаецца крыху загадачны. Быў адзін такі выпадак, што я не ведаю, што і думаць пра яго.
Чарнавус. Вы занадта строгая да людзей. Можа, вас хто ў падман увёў наконт яго.
Вера. Баюся, каб ён сам не ўвёў нас у падман.
Чарнавус. Ну што вы! Я такой і думкі не дапускаю.
Праходзіць Туляга з «Правдой» у руках.
Вера. А вось запытаемся ў Тулягі. Мікіта Сымонавіч!
Туляга. Я вас прасіў бы забыцца аб маім існаванні.
Вера. Я гэтага не заслужыла, Мікіта Сымонавіч. Выбачайце, калі так. А мы тут гаварылі з Аляксандрам Пятровічам пра Гарлахвацкага і хацелі запытацца, што вы думаеце пра яго?
Туляга. Што я пра яго думаю? Цудоўны чалавек!
Чарнавус (да Веры). Вось бачыце!
Туляга. Свет прайдзіце, другога такога не знойдзеце.
Чарнавус. Я ж ёй таксама кажу, што ён надзвычайны чалавек!
Туляга. Вось іменна — надзвычайны. Шчыры, душэўны. Гатоў з чалавекам апошнім падзяліцца.
Вера. Нават?
Туляга. Больш таго, нават каханую жанчыну гатоў уступіць другому.
Вера. Ці не занадта ўжо?
Туляга. Шчырую праўду кажу вам, паверце майму вопыту.
Вера (здзіўлена). Вашаму вопыту?
Туляга. Так, майму вопыту.
Вера. Расшыфруйце, Мікіта Сымонавіч, што гэта значыць.
Туляга. Потым, другім разам.
Вера. А скажыце, што вы думаеце аб ім як аб вучоным?
Туляга. А чаму гэта мне першаму трэба аб ім думаць? Дзякую за ласку, думайце самі.
Вера. Як першаму? Мы ж у чаргу не становімся, каб думаць.
Туляга (пакаавае на аб'яву). Вось паслухаеце даклад, тады будзеце думаць, што сабе хочаце.
Вера. Вы гаворыце, як быццам нешта ведаеце пра гэты даклад.
Туляга. Нічога не ведаю. (Пайшоў).
Вера (іранічна). Страшэнна засакрэчаны чалавек!
Туляга (варочаецца. Гаворыць шчыра). Ведаеце што… Лепш бы я памёр на той час, калі будзе чытацца гэты даклад.
Чарнавус. Дзіўнае жаданне, Мікіта Сымонавіч!
Туляга. Выступаць жа прыйдзецца. А гэта для мяне горай смерці.
Чарнавус. То не выступайце. Ніхто ж вас не прымусіць.
Туляга. Не выступіш — ён гэтага не даруе.
Вера (насмешліва). Становішча ў вас, сапраўды, бязвыхаднае. Астаецца толькі тут жа, пад гэтай аб'явай, легчы і памерці.
Туляга. Ёсць яшчэ адзін выхад.
Вера. Які?
Туляга. Але на гэта смеласць патрэбна, а яе ў мяне зроду не было.
Чарнавус. Чаго вы загадзя мучыцеся, Мікіта Сымонавіч? А можа, даклад якраз будзе такі, што мы выслухаем яго з прыемнасцю?
Туляга. Які б ён ні быў, я прыемнасці ад яго не буду мець.
Чарнавус. Якія ж прычыны вашага адчаю?
Туляга. Прычыны ёсць, Аляксандр Пятровіч! Паверце мне на слова!
Вера. Ведаеце, што я вам сур'ёзна параю, таварыш Туляга?
Туляга. Што вы мне сур'ёзнае параіце?
Вера. Плюньце вы на ўсе гэтыя страхі і будзьце савецкім чалавекам.
Туляга. Кажаце, плюнуць на страхі?
Вера. Плюньце!
Туляга. А скажыце, вы былі калі-небудзь дзянікінскім палкоўнікам?
Вера. Не, не прыходзілася.
Туляга. Гэта і відаць… (Пайшоў.)
Вера (наўздагон). Мікіта Сымонавіч!
Туляга (спыняецца, не паварочваючыся). Я. Што вы хацелі яшчэ сказаць?
Вера. Я ж не веру, што гэта вы былі з Зіначкай.
Туляга (шпарка паварочваецца). Як гэта вы не верыце? Гэта ўсе бачылі.
Вера. А я ўсё-такі не веру. Не магу паверыць.
Туляга (падыходзіць да яе). I не верце, Вера Міхайлаўна!.. Я заўсёды думаў, што ў вас вельмі чулая і добрая душа. (Расчулены, паціскае руку Веры.) Дзякую, дзякую!