Чтение онлайн

1963-c"u ilin mart ayinda mtbuat orqanlarinin shiflrind, Azrbaycandan gln artistlrin m"ohtsm cixisi haqqinda “Sovet Ittifaqi Teleqraf Agentliyi”nin (SITA-nin) x"ususi informasiyasi yerlsdirilir. Hmin informasiyada deyilirdi:

“n b"oy"uk, -demk olar ki, -f"ovqlad ugur M"usl"um Maqomayev qismt oldu. Onun tkrarolunmaz vokal keyfiyytlri, parlaq texnikasi bunlari demy sas verir. minlikl qeyd etmk olar ki, operaya cox istedadli, qabiliyytli, zkali gnc artist glir”.

Hmin zaman mrkzi mtbuat hmyerlimizin cixisina cox fal v effektiv reaksiya gostrirdi. Maraqli idi ki, b"oy"uk hvs, cosqu v frhl m"ugnninin ifasini thlil edn “Qurultaylar Sarayi”nin biletsatanlari konsert proqramlarinin "uzrin "oz “fikir, ry v resenziya”larini bu c"ur yazirdilar:

“Biz biletsatanlar m"ohtsm zalda sizin ugurunuza, tamasacilarin sevinc v frhin cox sevinirik v sadlaniriq. "Umid edirik ki, sizin v sizin Fiqaronun ssini bir d bizim shnd esidcyik. B"oy"uk gmiy-b"oy"uk ugurlar”.

Bununla da, Moskvada keciriln Azrbaycan dekadasina, s"oz"un b"oy"uk v hqiqi mnasinda, yaxsi v iri bir la yazmaq v ya n"oqt qoymaq olardi. Lakin bunun M"usl"um hec bir dxli yox idi. C"unki m"ugnninin zfr yolu indn sonra baslayirdi. Bu c"ur, ks-sdadan, tss"uratdan sonra paytaxt Moskvanin M"usl"um"u Azrbaycana buraxacagi bir o qdr real g"or"unm"urd"u. C"unki Maqomayev artiq Moskvani, moskvalilari, daha dogrusu, Kremli "oz ecazkar ssi il mftun etmisdi. Mhz, dekadadan sonra ona ilk v davamli tkliflr glmy basladi.

Bundan sonra hyat "oz axari il gedir, m"ugnni tez-tez nyi is birinci etmli olur: SSRI-d yegan v mshur olan “Melodiya” firmasinin studiyasinda simfonik orkestrin m"usayiti il opera ariyalari yazilmaga baslayir. Hmis oldugu kimi orkestr mayestro Niyazi rhbrlik edirdi. Ilk df olaraq ss rejissoru V.Babuskinin nzarti il rqmsal yazi metodu hyata kecirilir.

Artiq hmin ilin payizinda, daha dqiq demis olsaq, noyabr ayinin 10-da coxsayli M"usl"um sevrlr Moskva filarmoniyasina axisirlar. M"ugnniy yalniz sonra mlum olur ki, onun konsertin baxmaq istynlrin sayi hddindn cox oldugu "uc"un prstiskarlar vestib"ul"un giris qapisini yerindnixartmlar. Tamasacilarin cox oldugunu M"usl"um shnd mahni oxuyarkn hiss edir. O, g"or"ur ki, zalda anslaqdir , kecidlr doludu , musiqisevrlr ayaq "ust onu dinlyir v alqislayirlar. Bundan b"oy"uk z"ovq alan m"ugnni bel bir anslagin olacagini, tsvv"ur"un, bel, gtir bilmzdi.

Bu mqamda, tarixi bir fakti qeyd etmsm M"usl"um"un ruhu mni bagislamaz. Konsertin proqraminda Bax, Gendel, Motsart, Rossini, Subert, Caykovski, Raxmaninovun v Hacibylinin cmisi 16 sri oxunmali idi. Ancaq m"ugnni onlarin sayini 23- qdr qaldira bilir. gr bel demk m"umk"uns, M"usl"um"un cox sevdiyi fantastika janri, mhz shnd "oz real tzah"ur"un"u tapir. Bu, fikiri s"oylmkl, yanlisliga yol vermis olmaram, ksin, hqiqti tsdiq edrm. Hl bunlar azmis kimi m"ugnni nzrd tutulmayan "uc"unc"u hissd, italiyan v m"uasir estrada mahnilari ifa etmy baslayir. Baxmayaraq ki, texniki xidmt shnnin isiqlarini s"ond"urm"usd"u, ancaq prstiskarlardan ibart b"oy"uk k"utl, avant"ura zali trk etmk istmirdi. Bax, el bu zaman M"usl"um royalin arxasinda ylsir v estrada baslayir: “Come prima”, “Guarda che Luna”, tvist, Andriano Celentano, “Iyirmi d"ord min "op"us” v s. mahnilar bir-birini vz edir.

Bu, konsert, hm d M"usl"um "uc"un bir “vizit vsiqsi” rolunu oynayir. O, sonraki konsertlrini, mhz bu, formada qurur: klassik srlr v estrada mahnilari… Onun tsbb"us"u il simfonik orkestr gitara, zrb altlri v bas lav olunur. Bununla da simfonik orkestr, estrada-simfonik orkestrin cevrilir. "Oz tlbkarligi il seciln K.I.Suljenko M"usl"uml bagli xatirlrind yazirdi:

“Nec ki, M"usl"um Maqomayev z"uhur edib, bir hadis oldu. O, bir bas b"ut"un gnclrdn y"ukskd dururdu. O, dlicsin haminin xosuna glirdi”.

El hmin g"un M"usl"um hiss etdi ki, artiq s"ubhlr arxada qalibdi v o, hec vaxt gnclik "urksizliyin, agciyrliyin, csartsizliyin, inamsiyazligcana qayidmayacaqdir. M"ugnni "uc"un ugurlu hesab olunan 1963-c"u ilin sonunda onu Mirz Ftli Axundzad adina Azrbaycan D"ovlt Opera v Ballet teatrina soloist kimi qbul edirlr. Eyni zamanda, M"usl"um estrada konsert proqramlari il m"uxtlif shrlrin konsert salonlarinda cixislar etmy baslayir.

Bstkar, pianocu, m"ugnninin zhmtsevr olmasi onun hyatinin sas mnasi, sas qaysi olur. O, hr seyi yaxsi, yalniz yaxsi yerin yetirmyi xoslayirdi. Yarim srlik shn hyatinda Maqomayev opera, estrada, m"uzikl, kino, tamasa, birs"ozl, incsntin hansi yerind olmasindan asili olmayaraq bir amala, bir mslk xidmt g"ostrirdi tamasacini aldatmamaga v bununla da onu sevnlr xalis snt n"umayis etdirmy. B"ut"un bunlar shn arxasi v ya shny qdr srf olunan zaman ksiyi idi v b"oy"uk zhmt hesabina basa glirdi.

Onun violoncelist-professor Anselovic il kecirdiyi saatlar, ondan aldigi drs, dyrli mslht v t"ovsiyylr hdr getmdi. mk v zhmt, "ustgl istedad v zka, "ustgl peskarliq v pedaqoqluq, "ustgl b"oy"uk v mrhmtli "urk… Sadaladigim bu m"usbt v y"uksk keyfiyytlr M"usl"uml professor Vladimir Sezaryevic Anselovicd birlsirdi, vhdt tskil edirdi v glck intibaha yeni yol acirdi. O, yazirdi: “Mn vokalin sasi hesab olunan texniki ilmyin "ohdsindn glmyi "oyrndim. “Viktoriya” romansinda vokalin et"ud v qammasini olduqca tmiz oxudum. Vladimir Sezaryevicin msgllrind aldigim tcr"ub mqaminda, sonralar “Seviliya brbri” operasinda Fiqaro partiyasinin "uzrind islynd g"ord"um ki, qamma v basqa br -bzklr, saysiz-hesabsiz, hmcinin, kifayt qdr coxdu. M"ullimimdn aldigim mslht mlli-basli isim yaradi. Italiyada tcr"ub kecdikdn sonra Nazim Rzayevin rhbrliyi altinda Azrbaycan D"ovlt Kamera orkestri il XVI-XVIII sr bstkarlarinin qdim mahnilarina b"ut"ovazr irdik (val, l"ordid )

Lakin, bu c"ur mktb b"ut"un hyat boyu bs etmir: gr bir ay msgul olmasan, hamisini yenidn baslamaq lazim glir. Mn istyrdim ki, xyaln yox, hqiqtn bu, cox gozl, qrib, ziyali insani "urkdn qucaqlaylm. Deyilnlr rgmn o, oglu il birlikd Israil k"oc"ubd"u. Mn, onu son df g"ornd Vladimir Sezaryevic ailsi il getmy hazirlasirdi”.

M"ugnninin “Xatirlr mnd yasayir” (“Живут во мне вспоминания”) kitabindan gtirdiyim iqtibaslar bir daha s"ubut etdi ki, mk, zhmt, vaxt srf etmdn, alin tri silmdn, zka isltmdn keyfiyytli ny is nail olmaq m"umk"un deyil, htta, sn M"usl"um Maqomayev olsan, bel…

M"usl"um"un hyati vvldn-axira qdr hmis m"uxtlif clbedici epizodlarla zngin olubdu. Maraqli bir hadis o, mktbd oxuyanda bas verir. Mahni oxumaq onun diqqtini o qdr clb edir ki, basqa fnlr tamamil yaddan cixir. Bunun mntiqi nticsi olaraq yeddinci sinifd, ikinci il oxumaq thl"uksi yaranir. Vziyytin acinacaqli oldugunu g"orn gnc "oz"un"u itirmir v cixis yolunu mktb direktoru Tahir Atakisiyevin yanina getmkd g"or"ur. Mktb direktoru Tahir m"ullim Rauf Atakisiyevin qardasi idi. Rauf Atakisiyev il M"usl"um Maqomayev Susanna Arkadiyevnanin yaninda musiqi il m sgul olarkn tanis olmusdular. M"usl"um v Rauf srbst, bos asud vaxtlarini birlikd musiqi ifa etmkl kecirirdilr. Tahir Atakisiyevin yanina gln M"usl"um ona m"uracit edrk deyir: “Mn musiqi mktbin kecmk istyirm. Orda mn sevimli oxumagimla msgul olacam. Hec kim mni riyaziyyatla msgul olmaga mcbur etmyckdi, c"unki o ( riyaziyyat : -C.P.) mnim beynimi “zibillyir”.

Gncin "oz fikirind israrli oldugunu g"orn mktb direktor hec bir problem yaratmir v M"usl"um"un musiqi mktbin kecmsin raziliq verir v deyir:

– “gr alinmasa, qayidarsan…”

Bundan xbr tutan M"usl"um"un dostu Rauf Atakisiyev onu mzmmt edir v deyir:

“Bu cur secm mktbi atmaq olar. Mn istrdim ki, sn glckd ali thsil alasan, b"oy"uk musiqici olasan…”

Raufun s"oz"und b"oy"uk bir realliq, bir mntiq, bir hqiqt var idi. Dogrudan da bu, mktbi qurtaranlar glckd yaxsi musiqici olurdular. C"unki M"usl"um"un oxudugu mktb, s"oz"un hqiqi mnasinda, Bakida sayilib-seciln secm musiqi-orta mktbi hesab olunurdu. Bu, mktb x"ususi istedadi olmayanlari qbul etmirdilr .