Чтение онлайн

“Lap, usaq kimidir !”

M"usl"um is bu s"ozlrdn qtiyyn incimzdi v ksin, minlikl deyrdi:

“gr insanda usaqliq lamtlri itirs, sadl"ovcsin demk olar ki, qocaliq vaxti artiq yetisibdi.”

Usaqliq illrind, M"usl"um m"ovcud tlabat v maragini babasindan yadigar qalan skripka il tamamlayirdi. O, skripkani gah s"ok"ur, gah acib icin baxir, orda n oldugu il maraqlanirdi. Sonda, bu, skripkanin sinmasi v yenidn kleylnmsi il nticlnirdi. Hmin skripka sonralar musiqi alti brpa edn ustalar trfindn yenidn tmir olunaraq d"uzldilmis v hal hazirda Baki m"uzeylrinin birind ntiq sya kimi qorunubirakilil.

Bstkar-dirijor babasinin hyat yolunu davam etdirn M"usl"um"un ilk macralari evlrindki b"oy"uk royaldan baslamisdi. Royalin b"oy"uk, M"usl"um"un is balaca olmasi onlara “dostluq” etmsi "uc"un hec bir problem yaratmamisdi, ksin, hr sey bir-birini daha yaxsi tamamlayirdi. Belki, artiq "uc yasi olarkn M"usl"um melodiyalari secmk, yigmaq v g"ot"urmk qabiliyytin malik idi. Onun ilk bstsi bes yasina tsad"uf etmisdi v o, bunu b"ut"un hyati boyu yaddan cigartmamisdi. Cox sonralar M"usl"um"un yaratdigi hmin bsty sair Anatoli Qoroxov seir yazir. Nticd, “B"ulb"ul"un saati” adli yeni mahni rsy glir…

Xatirlrind nnsi Baydag"ul xanimla bagli olan maraqli mqamlari g"undm gtirn v eyni zamanda "oz"un"un son drc dcl, b"oy"uk s"oz"un baxmayan v nadinc usaq oldugunu etiraf edn m"ugnni hmin anlari xos tssuratlarla yaddasinin s"uzgcindn kecirirdi v pesiman oldugunu tss"uf hissi il qeyd edirdi. O, xatirlr kitabinda yazirdi: “Baydag"ul (yaz cicyi demkdi: -M.M.) nnmi cox sevirdim, ancaq cox esitmirdim. Tez-tez istr v ya istmz, hr seydn "ong, usaq arsizligi, agilsizligi baximindan xtrin dyirdim, incidim v calirdim. O, mn n is, s"ozs"uz ki, hmiyytli bir sey deyirdi, amma mn artiq orda yox, k"ucd olurdum, harda ki, mni eyni c"ur dcl, suluq nadinc usaqylar gir"ozl. N qdr nnm mni cox istyirdis, mn bir o qdr onu incidirdim v xtrin dyirdim. Indi nnmin hansi drcd sbrli olmasi haqqinda d"us"un"urm v onu gec d olsa basa d"us"urm…”

Onun usaqliq d"ovr"und dcl, nadinc, suluq olmasi v eyni xasiyytli mhll usaqlari il oynamasi hec d pis qarsilanmamalidi. Bu, hmin yasda olan oglan usaqlari "uc"un normal hesab oluna bilr.

O, kifayt qdr nn nvazisi v qaygisindan bhrlns d, baba sevincini yasaya bilmmisdi. C"unki onun babasi, b"oy"uk musiqici balaca M"usl"um anadan olmazdan bes il vvl d"unyasini dyismisdi.

M"usl"um"u hyati boyu bir sual daim izlyib v d"us"und"ur"ub, daha dogrusu, maraqlandirib. O, bilmk istyirdi ki, babasi bd"ul-M"usl"um hyatda nec adam olubdu? lbtt, o dogma v yaxinlarinin s"ozlrindn babasi haqqinda kifayt qdr informasiya ala bilmisdi. Lakin b"ut"ovl"ukd bunlar onu qane etmirdi, belki o, babasi haqqinda daha cox, daha m"ukmml, daha m"ufssl bilmk istyirdi. Ona blli idi ki, babasi cox liaciq, sxavtli, hamiya k"omk edn bir insan olubdu. M"ugnni xatirlr kitabinda bstkar "Uzeyir Hacibylinin bd"ul- M"usl"um Peterburqdan "unvanlandigi bir tskk"ur mktubunu misal gtirrk onun bir hissrn oxutular.

O, ("Uzeyir Hacibyli: -C.P.) yazirdi:“…mnim imkanim var ki, islriml rahat msgul olum, bunun nticsi idi ki, mn Konservatoriyaya daxil oldum; b"ut"un bunlar "uc"un smimi k"omk etmk istyin g"or sn (bd"ul- M"usl"um : -C.P.) borcluyam; bu arzumu yerin yetirmk "uc"un sn rahatligini v saglamligini qurban verdin. G"orsn mnim imkanim olacaqmi b"ut"un bunlar "uc"un sn tskk"ur edim?”

bd"ul-M"usl"um Maqomayevin "Uzeyir Hacibylinin Peterburq Konservatoriyasinda thsil almasina etdiyi maddi k"omklik haqqinda oxucu auditoriyasinda mlumatin olub v ya olmamasi haqqinda hec n dey bilmrm, ancaq tam minlikl s"oylmk olar ki, respublikanin dbi-mdni ictimaiyyti, ziyali musiqi elitasi, s"ozs"uz ki, bu bard kifayt qdr informasiyaya malikdi . bd"ul-M"usl"um"un "unvanina "Uzeyir Hacibyli trfin-dn 1914-c"u ild Peterburq shrindn g"ondriln mktub Maqomayevlrin sxsi arxivlrind bu g"un qdr qorunub saxlanilir.

Balaca M"usl"um hmis babasi il fxr etmisdi. Onun haqqinda xatirlr danismaq, sanki ona x"ususi lzzt verirdi. Msly bu n"oqteyi-nzrdn yanasdiqda g"or"ur"ur"urm ki, nvll mhz, babasina oxamaaa, onun kimi olmaga b"ut"un hyt"uk voyuuuuuu, boyath burden Buunu Buunu Boya Buunu Boyan bun underst stick O, yazirdi: “Babam, hm dostluq, hm d istdiyi vaxt smimi jest etmyi bacarirdi. Hr halda bizd az adam tapilar ki Babam bilnd ki, "Uzeyir Hacibyli bu isl msguldu, onda o, basladigi partiturani cirir v deyir: "Uzeyir yaxsi yazar.

O, hm d dostu "Uzeyirdn frqli olaraq sn hyat trzi kecirmyi xoslayirdi v "oz"un yaxsi kef ckmy imkan verirdi. N vaxt ki, “kefl yasamaq istyn” g"unahkar Z"ulf"uqar Hacibyli o zaman ki, “taksi fayton”la babamin arxasinca glrdi, onlar hmn "oz qaygili siftlri il nnm deyirdilr: teatrda, operada musiqi il bagli problemli is var. Ancaq fayton onlarin arxasinca l yellyn Baydag"ul xanimin m"usahid dairsindn knara cixan kimi istiqamtini dyisrdi”.

Bzi cecen jurnalistlr bd"ul-M"usl"um Maqomayevin "ol"um"u il bagli qaranliq v mntiqsiz, zidiyytli fikirlr s"oylmisdilr. Guya b"oy"uk Azrbaycan bstkari represiya qurbani olmusdu. O, hbs edildikdn sonra Nalcik gtirilmis v hbsxanada mlum olmayan sraitd hyatla vidalasmisdi. Sonradan onun nsi Bakiya gtirilrk burda, Fxri Xiyabanda dfn olunmusdu. S"oz"un acigi, bu, o qdr inandirici g"or"unm"ur, ksin, bu c"ur fikirlr insanda ironiya yaradir, sarkazm dogurur.

Birincisi, tarix istinad edrk minlikl s"oylmk olar ki, represiya qurbanlarini basqa yer aparmaga v hardasa dfn etmy icaz vermirdilr. Biz bunu misal olaraq mrhum sair-dramaturq H"useyn Cavidin timsalinda gostr bilrik. Bizim nsilin n"uma-yndlrinin yaxsi yadindadi ki, uzun illr kecndn sonra H"useyn Cavidin nsi Ulu "Ondr Heydr liyevin b"oy"uk myi, bacarigi saysind Sibirdn Azrbaycana gtirilmis v doguldugu Naxcivan shrind el adt-nnsi il dfn olunmusdu;

Ikincisi, gr bd"ul-M"usl"um Maqomayev represiya qurbani olsaydi SSRI rhbrliyi hec vaxt icaz vermzdi ki, onun nsini paytaxt Bakida, "oz"u d, Fxri Xiyabanda dinlr ets C"unki bu sovet mfkursin tamamil uygun glmyn v ziddiyyt tskil edn bir prosesdi;

"Uc"unc"us"u, bstkarin b"oy"uk oglu Cmalddin vvlc snaye naziri, sonra Azrbaycan SSRI Nazirlr Soveti sdrinin m"uavini v daha sonra SSRI Nazirlr Soveti yaninda Azrbaycan SSRI-nin Moskvada daimi n"umayndsi vziflrind calismasina icaz v imkan verilmzdi;

D"ord"unc"us"u, n sasi, Maqomayevin oglanlari: Cmalddin v Mhmmd Sovet Ittifaqi Kommunist Partiyasinin "uzv"ulri idilr. Hmin d"ovr"un insanlari yaxsi xatirlayir ki, ninki atasi, htta, uzaq qohumlari represiyaya mruz qalanlarin, hmcinin, hbsxanada olanlarin yaxin v dogmalarini partiya siralarina qbul etmirdilr v y"uksk d"ovlt vzifsin tyin etmirdilr, c"unki bu sovet ideologiyasinin tlbi idi.

Gtirdiyim arqument v faktlara saslanaraq tam minlikl dey bilrm ki, bzi ce-cen jurnalistlrinin s"oyldiklri fikirlr uydurma, yalan v cfngiyyatdan basqay biil. Cecenistan jurnalistlri, bu c"ur uydurmalari mtbuat shiflrind yaymaqla nv M"usl"um Maqomayev psixoloji v mnvi tsir g"ostrib m"ugnnini "ozlri trf ckmk, Cecenistana aparmaq istyirdilr. Bu, bard xatirlr kitabinda M"usl"um"un yazdigi mlumatlar fikirlriml eynilik tskil edir v "ust-"ust d"us"ur.

M"usl"um yazirdi: “Babamin xstlnmsi v vfati il bagli nnmin danisigini esidn Camal mim g"ulrdi v s"oz verrdi ki, n vaxt tqa"ud cixsa memuar yazmaga baslayacaq. Ancaq cox tss"uflr olsun ki, "ol"um Cmalddin Maqomayev bu istyini reallasdirmaga imkan vermdi”.

Yeddi yasli M"usl"um"u 1949-cu ild Baki Konservatoriyasinin nzdind faliyyt gostrn onillik-musiqi mktbin qoyurlar. Bu, mktb daxil olmaq "uc"un bir meyar m"ovcud idi: tbii istedad. Hmin mktb v orda drs deyn cox g"ozl, istedadli pedaqoq-m"ullim heyti il bagli M"usl"um"un yaddasinda-cografiya fnnindn v ingilis dilindn drs deyn Arkadi Lvovic v musiqi savadi vern Aron Izrailovic daha cox qalmisdi.

M"usl"um"un nadir ssi haqqinda ilk df onun skkiz yasi tamam olanda xbr tutublar. Hmin vaxt glcyin ulduzu xor il birlikd cox syl, ciddi chdl “Yat mnim sevincim, yuxuya get” mahnisini ifa edirmis. Bu, zaman m"ullim b"ut"un usaqlara susmaq isarsi verir. "Oz"un"u esitmyn, nadir, tmiz v g"ucl"u usaq ssi il M"usl"um oxumagina davam edir. Hmin zaman o, tsvv"ur"un, bel, gtir bilmzdi ki, bu onun birinci solosu agila glmyn, m"umk"un olmayan y"ukslis dogru aparan yolun, pillnin baslanigici idi. M"usl"um b"oy"uk inamla vurgulayirdi ki, “bu nadir v mlahtli ss ona anasindan, musiqi istedadi, musiqi qabiliyyti is maqomayevlrdn glibdi”. M"ugnninin y"uksk zirvy catmasinda, s"ozs"uz ki, b"oy"ud"uy"u ailnin, musiqi mktbinin, konservatoriyanin, tcr"ub kecdiyi opera shnsinin, n sasi is, Baki m"uhitinin "oz"unmxsus nnsi m"uh"um rol oynamisdi.