Сохну марна я ў астрозе, Дарма трачу сілы.Рвецца дух мой на свабоду З гэтае магілы.Шкода хаткі мне старэнькай З латанай страхою,Што схілілася над Нёмнам Горкай сіратою.Шкода мне зялёнай нівы, Што шуміць у полі,Тога дуба, што над рэчкай Песьціцца ў прывольлі.Шкода мне гаёў цяністых I лугоў прастору,Дзе пад ветрам ходзяць хвалі Травянога мора.Шкода сьветлай ручаінкі Ў берагах пясчаных,Што, як срэбра, мкне-бруіцца Паміж гор, курганаў.Шкода вёсак запусьцелых, Дзе ральнік гаруе,Дзе зімою вецер вые, Замець-сьнег шнуруе…Гэта — вобразы краіны, Беларусі роднай…Край ты наш! Як міл ты сэрцу, Цёмны край, галодны!Ды ня век я тут гарую, Дачакаю воліI пачую ў родным краі Песьні лепшай долі.
Кветка
За агарожаю перад астрогам Ў ціхім куточку аднаКветка красуе на грунце убогім, Хораша зьзяе яна.Двор непрытульны і глеба пясчана, Грунт весь убіты, як ток.Сонца ня сьвеціць скрозь шчэлін паркана, Выдзьмухаў вецер весь сок…Белая крошка роскаю Божай Чыста абмыта, зяхціць.Рад любавацца я кветкай прыгожай — Міла яна так глядзіць.Мне ўспамінаюцца вобразы мілыя Роднага краю, палёў,Бедныя вёскі, хаты пахілыя, Песьні зялёных гаёў;Вузкія стужкі меж зеляненькіх, Жыта палоска, лянок…Рэчы пявучыя нівы благенькай, Ўзгорак, курганчык, лясок.Толькі ж мне шкода кветкі: сіроткай Ціха схілілась янаЗа агарожаю, як за рашоткай, Сонцу, людзям не відна…Мілая кветка, дзіцятка поля, Межы зялёнай убор!Як ты папалася з волі ў няволю? Як заняслася на двор?
С песень вастрожніка
Ліпы старыя шумяць за сьцяною, Жаласна, глуха шумяць,Смутна ківаюць, трасуць галавою, Толькі галіны рыпяць,Пышны убор іх, лісты, пазрываны, Вецер разьвеяў, разьнёс.Нудна і ім за астрожным парканам, Цяжка ім зносіць мароз.Плачуць гаротныя ліпы старыя, Плачуць на долю сваю:Пышна расьлі мы, цьвілі маладыя, Добра было у гаю.Вольныя птушкі вакол шчабяталі, Божыя пчолкі гулі,Тоўстыя вязы ад бур нас хавалі, Сеткі дубы нам плялі.Белыя хмаркі над намі гулялі, Беглі ў няведамы край,Чыстыя росы, як срэбра, блішчалі, Гоманам поўніўся гай…Там бы хацелі расьці, красавацца, Дол дзе капае ральнік,Родную песьню дзе ціха сьпявае Сын Беларусі, мужык.Нас перанесьлі на глебу чужую — Сьвету, прастору няма.Ўсе нас забылі, ніхто нас ня чуе, Чуе нас толькі турма.
Гусі
Зоры далёкія, зоры бліскучыя Ціха гараць над зямлёй.Крыкі знаёмыя, тоны пявучыя Льюцца вячэрняй парой.З поўначы-холаду, сіверу бурнага Гусі на поўдзень ляцяць,Зь неба далёкага, стэпу лазурнага Смутна прашчаньне крычаць.Дзікія гусанькі, птушачкі вольныя, Весьнікі скорай зімы!Хочацца з вамі мне ў стэпы прасторныя, К сьвету і сонцу ад цьмы.Толькі ж падрэзаны крыльлі свабодныя: Моцна пільнуюць мянеДзьверы акутыя, сьцены халодныя, Краты жалеза ў акне.
Хмары
Хмары, хмары, што па небе Ходзіце гарамі!Каб меў крыльле, паляцеў бы Я на волю з вамі.Паляцеў бы ў край той родны, Дзе так сэрцу міла,Дзе я вырас, дзе мне радасьць Моладасьць суліла.Паляцеў бы ў луг, дзе Нёман Бераг точыць, мые,Дзе гамоняць зь ветрам-бурай Дубы векавыя.Дзе над Нёманам старая Пахінулась хата,Дзе так многа пылу ўлетку, Дзе пяскоў багата.Паляцеў бы да курганаў, Што стаяць маўкліва,Да узгоркаў, дзе вясною Зелянеюць нівы.Ой, панёсься б з вамі, хмары, Я ў той лес цяністы,Дзе ўдыхалі б мае грудзі Хвояў пах смалісты!Хмары, хмары, што па небе Ходзіце гарамі!Чаму я ня маю крыльляў? Чаму я ня з вамі?
Маці
Ночка пазірае.Ціха ў хаце. Ўся сямейка Сьпіць, адпачывае.Натрудзіўшы добра рукі, Натаміўшы плечы,Толькі маці зь вераценцам Туліцца пры печыДы прадзе, прадзе кудзельку. Скача вераценца,А за ім густыя цені Бегаюць па сьценцы.*На камінку гарыць корчык, Злотам іскры скачуць.За ваконцам вецер ходзіць, Глуха вербы плачуць.Зябнуць вербы на марозе, Тулячыся к стрэсе.Сьнегам вецер сыпле ў дзьверы, Ходзіць шум па лесе…I пад гэты шум трывожны Думае старая,А ўсьлед думкам неспакойна Вецер падпявае.*I ўсё ўстала прад вачыма Беднае кабеты:Маладыя дні дзяціны, Дзявочыя леты,Радасьць жыцьця і нягоды, Сваркі, трасяніна —Ўсё, чым жыцьце напаткае Ў цяжкую часіну.Ўсё прыпомнілася беднай, — Горка, цяжка стала,Галаву набок схіліла, Прасьці перастала.*Вось і муж усплыў на думу — Рана сьмерць скасіла!Дробных дзетак ён пакінуў — Без пары магіла!Жыў ён бедна. Спадзяваўся Свой прыдбаць куточак,Хату вывезьці, зямелькі Прыкупіць шматочак,Бо агоркнуў хлеб батрацкі, Жыцьце пад’ярэмна…Ды ня выйшаў з-пад няволі, Біўся век дарэмна!*Гасьне корчык на камінку, Пацямнела ў хаце,Поўнач пеўні пракрычалі, Але ня сьпіць маці.Цягне нітку. Вераценца, З рук упаўшы, грукне,Ды нясьмела, як убогі, Ў дзьверы вецер стукне.Думкі думку падганяюць, Не даюць спакою,Ўсё лятаюць над кабетай Нуднай чарадою.*Уздыхнула цяжка маці, Аб сынку гадае,Што ў астрозе, ў паняверцы Кару адбывае.I за што? У толк ня возьме Бедная кабетаНі законаў гэтых мудрых, Ні парадкаў сьвету.Вецер вые за вугламі, Ў коміне галосіць.Куды толькі думка тая Матку не заносіць!Зябнуць вербы на марозе, Глуха лес гамоніць.Думка думку выклікае, Думка думку гоніць.
Родные вобразы
Вобразы мілыя роднага краю, Смутак і радасьць мая!Што маё сэрца да вас парывае? Чым так прыкованы яК вам, мае ўзгорачкі роднага поля, Рэчкі, курганы, лясы,Поўныя смутку і жальбы нядолі, Поўныя сумнай красы?Толькі я лягу і вочы закрыю, Бачу я вас прад сабой.Ціха праходзіце вы, як жывыя, Зьзяючы мілай красой.Чуецца гоман мне сьпелае нівы, Ціхая жальба палёў,Лесу высокага шум-гул шчасьлівы, Песьня магутных дубоў…Вобразы мілыя, вобразы смутныя, Родныя вёскі і люд,Песьні цягучыя, песьні пакутныя!.. Бачу і чую вас тут.
Вячэрніе хмаркі
Сонейка заходзіць,I кладуцца цені,I плывуць хмурынкіЎ ціхім задуменьні.Белыя валокныСонейкам заліты.Вольны ім дарогі,Сьцежкі ім адкрыты.Хмаркі залатыя!Вы — прастору дзеці,Ходзіце вы вечнаПа ўсім белым сьвеце.Праплывіце ж, хмаркі,I над родным краем,Над сялянскім полем,Над зялёным гаемI заплачце, хмаркі,Дробнымі сьлязаміНад мужычай нівай,Над яго лугамі.Загрымеце громам,Стаўшы цёмнай хмурай.Толькі ж не пабецеЖыта градам, бурай.Хмаркі залатыя,Сонца, неба дзеці!Вы прывет мой шчырыЎ вёску занясеце.
Песьня няволі
Як лёгкі дым, як тонкі пар,Расталі ў небе кучы хмар.Ой, гладзь нябёс далёкая,Крыштальная, глыбокая!Як моцны гук, прызыў вясныЗ тваёй пачуўся вышыны!Прастор, прастор і воля там,Але ня нам яны, ня нам!Запёрты мы, прыдаўлены,I краты нам прыстаўлены.Высок, высок паркан-сьцяна,Нам песьня волі не чутна.Ня нам вясна, ня нам прастор, —Нам мур сыры, нам цесны двор.Гады ў няволі адцьвітуць…Ня плач, душа, вясну забудзь!
У турме вясной
Сьціхлі песьні зімняй буры, Вее цеплынёю,Ўскалыхнуўся лес пануры, Зашумеў вясною.Як бы спуджаныя козы, Пазьбягалі хмары.Плача зімка, льюцца сьлёзы, Ажываюць яры.Скора поле, лугавіны Ў зелень убяруцца,Жураўлі з чужой краіны З крыкам пранясуцца.Хмары ўстануць, і пяруны Гучна загамоняць,А ў турме тут сэрца струны Жаласна зазвоняць.I ўздыхнеш, ўздыхнеш глыбока Над жыцьцём разьбітым,I пачуеш адзінокім Ты сябе, забытым.
У турме
Сонца ўстане, сонца зойдзе,Дзень заменіць ночкі цьма,А над намі чорнай хмарайВісьне цесная турма.Птушкі вылецяць на зіму,Птушкі зноў ляцяць сюды,Мы ж марнуемся ў астрозе,Трацім лепшыя гады.Дні мінаюць, дні праходзяць,Летам зьменіцца зіма,А мы сохнем і марнеем,Нам тут радасьці няма.