Ад сяўбы да жніва
Шрифт:
— Не нова гэта, не нова, — усміхаецца бацька. — Пашырай, брат, рэпертуар.
I бабуля, вядома, таксама гаворыць сваё: яна бароніць унука, як быццам тут нехта i сапраўды на яго нападае.
«…Баба біла, біла — не разбіла. Бегла мышка, хвосцікам махнула…»
Махнула хвосцікам не мышка, а рыбка — госдя з той цудоўнай краіны, што называецда Кітай. Залатая рыбка, у якой дзіўнае імя — Шубункін.
Яна плавала ў акварыуме, што стаяў у другім пакоі на акне. Плавала не ад на: ix было пядь, i ўсе залатыя, i кожная называецда Шубункін.
У акварыуме чатыры шкляныя сценкі i гіясчанае дно, дваццаць літраў чыстай вады і, мусіць, некалькі тысяч каменьчыкаў — большых, меншых i зусім-зусім маленькіх, якія лічацца пясчынкамі.
Каменьчыкі — з Крыма, дзе раскошнае сонца i стройныя, вечназялёныя кіпарысы, дзе цёплае мора шуміць дзень i ноч — напявае ласкава, нястомна палошча камяністы, пясчаны бераг, выкочвае на водмели яго з прахалодных глыбіняў такія вось, як у акварыуме, каменьчыкі.
Яны шматфарбныя, бліскучыя, празрыстыя; у ix прыгожыя дзівосныя імёны: халцадон, сердалік, нефрыт…
Разам з каменьчыкамі пясчанае дно акварыума ўсцілаюць малыя i большыя ракавінкі; акамянелыя кіпцюры калісьці грозных крабавых клюшняў; адшліфаваныя хвалямі, як бусіны, кавалачкі шкла.
Разам з крымскімі ёсць у акварыуме каменьчыкі i ракавінкі з гарыстай, сонечнай Югаславіі, дзе працавітыя, мужныя людзі i ў казцы, i ў песні мора сваё называюдь пяшчотным i звонкім імем Ядран.
Над гэтым цёмна-блакітным морам усё — i яснае сонца, i белыя чайкі, i зялёныя кедры, — усё такое прыгожае, што ўсяго, здаецца, узяў бы патрошку дахаты — на светлы ўспамін.
Бацька, які прывёз з Масквы, з заалагічнага магазіна, залатых кітайскіх рыбак Шубункін, з Крыма — каменьчыкі i ракавінкі, i там, над блакітным Ядранам, думаў пра самую светлую радасць. Дочкам, якія чакалі яго, i Юрасю, нараджэння якога ён чакаў з небывалай трывогай, бацька прывёз ад усёй адрыятычнай прыгажосці зялёную шышку з магутнага кедра, што шуміць над хвалямі на чарнагорскай кручы, белае чайчына пяро, што ляжала на шэрым гарбе маленысага каменнага астраўка, некалькі яркіх, празрыстых каменьчыкаў, што блішчэлі на гарачых, пуховых пляжах песеннай Далмацыі…
«…Бегла мышка, хвосцікам махнула — яечка ўпала i разбілася…»
Залатая рыбка Шубункін махнула сваім празрыстым, раскошным, як шлейф каралевы, хвастом, i стаўся цуд — упершыню пасля доўгай зімы з двара ў акварыум заглянула сонца.
Заглянула адным краечкам вока, a ўсё ж у вадзе за шклом зайграла вясёлка…
Юрка, якога перасталі нарэшце вучыць, якога выпусцілі нарэшце з-за сеткі на падлогу, папоўз па дыване вельмі хутка, вельмі пацешна перабіраючы каленцамі.
Паўзці для Юркі — гэта значыцца не ляжаць, не сядзець, не стаяць, узяўшыся за край ложка, а самому рухацца, самому авалодваць прасторай. Ніхто з нас не памятае гэтага пачуцця, а яно, відаць, вельмі прыемнае!.. Чарнавокі, светлавалосы Юрась нават паўзці адразу не можа: падпаўзе трохі, сядзе i азіраецца. Як тут нова ўсё, як прыгожа! Ану, далей!..
I вось — махнула залатая рыбка хвастом, заглянула ў акварыум сонца, у вадзе за шклом зайграла вясёлка. А хлопчык поўз… Ды не поўз! Ён бег, мякка, як кот, тупаючы далонькамі i каленцамі па пушыстым i, як расквечаны поплаў, вялікім для яго дыване. А потым спыніўся, сеў i азірнуўся навокал.
У чорных, як пераспелыя вішні, вачах гулліва заіскрылася золата рыбінай лускі, адбілася вада, у якой ласкава пераліваліся водбліскі чарнаморскіх i ядранскіх каменьчыкаў… Крыштальна чыстая вада беларускіх крыніц з асколкам яркай вясёлкі усмешкай сонца — аднаго для ўсіх!..
Казка канчаецца. Нічога тут не ўпала, не раз білася…
Толькі светлы i кучаравы Юрачка раскрыў ад здзіўлення свой адназубы рот, развёў рукамі, i дзве далоныа з ружовымі растапыранымі пальчыкамі самі нарэшце запляскалі!
Казцы — канец. I дзед не плача, i баба не плача…
Усе стаяць у дзвярах. Потым дзяўчаткі i мама бягуць да Юркі. Сястрычкі рагочуць, а мама хапае на рукі таго, каго толькі што называла i неадпаведна, i недарэчна, і, зрэшты, зусім не злосна дурнем. Хапае i многа цалуе яго — за яшчэ адно дасягненне. Падыходзіць тата, а за ім, цягнучы хворыя ногі ў валенках, ідзе да Юркі бабуля. Ідзе i ўсміхаецца такім чынам, што на маршчыністым твары яе вельмі выразна напісана:
«Ну, вось i дваццаты тым часам робіцца чалавекам!»
1957
КАРАВАЙ
Мядзельшчына. Жніво. У ціхай, сонечнай вёсцы над возерам спыніўся «Масквіч». Тры дачныя мужы, што вярнуліся з горада, яшчэ як быццам не нацешыліся сваей кампаніяй — закурваюць, стоячы каля машыны.
Раптам — з-за ўзгорка пачуўся незвычайны шолах, бабскі гвалт. Курцы хацелі кінуцца туды, як на пажар, але тут з акна хаты, насупраць якое яны стаялі, пачуўся прыглушаны гол ас:
— Уцякайце, таварышы! Хавайцеся! Будзе бяда!..
Пакуль яны не верылі, з-за ўзгорка паказалася чарада баб i дзевак. Крык, стук качалкаю па вядры, абрыўкі песень, рогат, віск…
Стары, што папярэджваў дачнікаў, знік у акне.
Убачыўшы машыну, жанчыны загалёкалі i рынуліся да яе. Дачныя мужы паспелі ўскочыць у свой «Масквіч» i зачыніцца. Жанкі абляпілі машыну з усіх бакоў, пачалі выманьваць пасажыраў выйсці.
— Тэмпературу пагляджу! — крычала адна, трымаючы, як стэтаскоп, чарку на доўгай ножцы.
— Дабром просім — выходзь! — крычала другая, з намалёванымі вугалем вусамі.
— Бабкі, ану — перакінем! — прыйшла нарэшце шчаслівая думка.
І бабкі сталі пераварочваць «Масквіч». Магло б, вядома, i такое здарыцца, але ж яны паляпіліся з усіх бакоў, пяліся, галёкалі наўвесь свет, а машына толькі нрьшаднімалася, як жук, які лянуецца ўзлятаць. І бабкі спакваля ашляхлі. Яны пастукалі кулакамі па шыбах, па кузаве — каб ты лопнуў! — «доктарка» пагразіла ў акно:
— Ну, гады, ваша шчасце!..
I вось чарада, зноў з ваяўнічым крыкам, падалася па вуліцы далей.
Зноў адчынілася акно, i дзед, што папярэджваў дачнікаў, растлумачыў:
— Сёння, таварышы, чацвер. Дык гэта бабы каравай сабраліся пячы. Стася Хрыпунова ў нядзелю замуж ідзе. Тая, што ў крайняй ад пошты хаце. Выпілі трохі, халера, бушуюць. Сёння яны маюць права на ўсё. Могуць мужчинам рабіць, што захочуць. І порткі з вас, выбачайце, цягнулі б, i крапівы туды напхалі б, i пяску насыпалі б!.. Абычай. Банда. Мужчины нашы ўсе — хто куды!..