Чтение онлайн

M"usl"uml bagli fikirlri b"ol"usmk Ayst xanim "uc"un bir o qdr asan deyildi. C"unki, n azindan, o, ana idi v balasinin hr bir anini d"us"und"ukc m"uyyn ctinliklri xatirlamali olurdu. Ancaq b"ut"un bunlara baxmayaraq "oz"und g"uc tapan Ayst xanim fikrini onu dinlynlr catdira bilirdi.

“Tezlikl mnim qayinanam, M"usl"um"un nnsi, Baydag"ul xanim yanimiza gldi. O, oglu Mhmmdsiz gunlri haqqinda danisdi. S"oyldi ki, gr nvsi onun yaninda olsa, agir g"unlri bir az unudar, bir az tskinlik tapar. RazIlIq verdim. M"usl"um"un Baki hyati hadislrl zngin oldu. Xstlik, inciklik, capiq v s.”, -deyirdi, -Ayst xanim.

Bu, s"ohbt saslanaraq, s"ozs"uz ki, Ayst xanimi genin-boluna m"uzakir, m"uhakim etmk, mzmmt obyektin cevirmk olardi. Lakin mn bunu etmk fikirindn yan kecmk qrarina gldim. C"unki proseslrin nec davam edcyini, o c"umldn subyektiv fikir v d"us"unclri s"oylmk "uc"un daha m"unasib zamani v m"unbit sverraiti g"ozlmy "u st"unl. Burda, bir aforizm yadima gldi v mni cox d"us"und"urd"u: “M"uhakim etm, m"uhakim olunarsan.”

XX srin 50-ci illrind kecmis SSRI d “Tarzan” adli kinofilm cox mshur idi. Asagi sinif sagirdlri "ozlrini filmin qhrmani Tarzana oxsatmaga calisirdilar. Onlar agaclara dirmanir, atlanir, kndirdn sallanir v nticd m"uxtlif zdlr, travmalar alirdilar. Kicik M"usl"um v onunla bir mhlld yasayan Polad (B"ulb"uloglu: -C.P.) bu, filmin tsiri altinda hytd olan agaclara dirmasir, agacdan-agaca tullanir, Tarzan sayagi oynayir, s"ozs"uz ki, kifayt qdr zdlr alirdilar. Dostluq edn M"usl"um v Poladin mnzillri bir hytd, daha dogrusu, bir binada yerlsirdi.

Ayst xanim bu bard yazirdi: “Bir df hytd Poladla oynayarkn mnim M"usl"um"um agacdan yixilir, qolunu sindirir… Sonra hamisi qaydasina d"us"ur”.

Ayst xanimin teatr karyerasinin sas hisssi Qazagistanin Cimknd Rus Dram Teatri il six bagli olmusdu. O, uzun illr bu teatrin shnsind biri-birindn maraqli v gozl coxsayli obrazlar yarada bilmisdi. Bu, tamasalarin arasinda “Turandutun sahzad qadini”, “K"ostbk”, “Qara qizilg"ul” srlri x"ususil frqlnirdi. Tarixi mlumatlara g"or Ayst xanim teatrin aparici solisti olmaqla brabr, hm d “Armudcuq” pyesinin m"ukmml v vzedilmz ifacisi idi. Mhz, onun istiraki il bu pyes uzun illr Cimknd Rus Dram Teatrinin shnsind tamasaya qoyulmus v hr df d b"oy"uk tamasaci alqisi il qarsilanmisdi.

Cimknd vilayt Rus Dram Teatri sonralar “Cnubi Qazaxistan Vilayt Rus Dram Teatri” kimi faliyyt g"ostrmy baslamisdi. Lakin hmin zaman cox az adama mlum idi ki, bu teatrin shnsind mshur M"uslim Maqomayevin anasi Ayst xanim Xanjalova-Maqomayeva faliyyt g"ostrir.

Teatrin 80-illik yubileyi rfsind Qazaxistanin taninmis qzetlrindn hesab olunan “Komsomolskaya Pravda” il teatrin bir qrup mkdasi g"or"us"ur v xatirlrini b"ol"us"urlr. Cimknd teatrina Ayst xanim Xanjalova -Maqomayeva iki df glmisdi. Onun birinci glisi XX srin 60-ci illrinin sonuna, ikinci glisi is hmin srin 80-ci illrin tsad"uf etmisdi. tss"uflr olsun ki Yalniz hmin zamani ks etdirn, xatirladan bzi fraqment, afisa v fotoskillrdn basqa…

Mlum olur ki, hmin illrd Ayst xanim “Qara qizilg"ul” tamasasinda b"oy"uk m"uvffqiyytl cixis etmisdi. Onu demk olar ki, “Qara qizilg"ul” sri XX srin 60-80-ci illrind Cimknd teatrinin repertuarinda daima olmusdu. Ayst xanim “Qara qizilg"ul” tamasasinin bas qhrmani – Bibinin ilk ifacisi kimi teatrin tarixin d"usm"usd"u. Hmcinin, teatrin arxivind, hmin tamasanin 1968-1969-cu illr m"ovs"um"un"u xatirladan proqrami bu g"un qdr qorunub saxlanilir. Proqramda onun soyadi Xanjalova AA kimi g"ostrilir. Ifaci aktyor olaraq Ayst xanim shnd hmis bu, familiya il cixis etmisdi. Bir mlumata g"or bu, onun qizliq familiyasi, basqa bir mlumata g"or is shn txll"us"u olmusdu. Mn yuxarida qeyd etdim ki, Xanjalova familiyasi Ayst xanimin anasinin fam-iliyasidi, ona ana babasindan kecibdi. Demk, bu hqiqtn onun qizliq soyadidi !

Materiallara istinad etdikd daha bir vziyytl tanis oluram. Belki, Ayst xanim Maqomayeva- Xanjalova 1960-1980-ci illrd “Armudcuq” pyesind hddn artiq zmtli v tmtraqli g"or"un"ubd"u. Bunu hmin d"ovr"un qzet mqallrind olan dlil v faktlar s"ubut edir.

“Armudcuk” tamasasini canli izlyn v lli ildn artiq shrin mdniyyt almind calisan, shrin m"usiqi mktbinin m"ullimi Simkent Izoldu Belov xatirlrind Ayst xanimla bagli fikirlrini b"ol"usrkn yazmisdi:

“ Armudcuq ” pyesini Ayst Maqomayeva- Xanjalovaya g"or shny qoyurdular. O, bu sri cox smimi v "urkdn oynayirdi. Mn, indiy kimi bu sri b"oy"uk tss"uratlarla xatirlayiram. Onun ag k"oynkli, uzun qara sacli obrazi foto skil kimi yaddasima m"oh"urlnibdi. Htta, tamasacilar kecidlrd dayanirdilar. O, cox g"ozl, inc, qsng bir qadin idi v cox yaxsi oxuyurdu. "Umumiyytl, onun teatrda v shrd peyda olmasi, g"or"unmsi, sanki, bir partlayisa sbb olurdu.”

Dram Teatrina ikinci df qayitmasi mkdaslarin yaddasinda daha cox qalibdi. Ancaq bu, hec d o demk deyil ki, rsmi sndlr v ya materiallar tamamil yoxdu . ksin, bunlar Ayst xanim hmd qizinin XX srin 60-ci illri il bagli m"ovcud olan faktlarindan xeyli coxdu. Msln: teatrin arxivind 9 noyabr 1980-ci il tarixind Ayst xanimin is qbul olunmasi haqqinda yazdigi riz, bir nec rsmi fotoskil, aktrisa kimi teatra is g"ot"ur"ulmsi v tamasada hansi rolu ifa edcyi bard direktor Sveyserin mri v bir cox basqa sndlr qorunub saxlanibdi. B"ut"un bu sndlrd, Ayst xanim Maqomayeva familiyasi il tqdim olunubdu.

“1978-ci ild mn Cimknd teatrina islmy gldim. Burda "oyrndim ki, M"usl"um Maqomayevin anasi teatrda islyir. Bu, xbrdn sevinc v frh hissi kecirdim! Mn M"usl"um"un mahnilarini hddindn artiq cox sevirdim. O, bizim nsil n"umayndlrinin qiblgahi, prstisgahi, b"ut yeri, fsansi idi. Sxsn mnim "uc"un onun anasi da fsan hesab olunurdu. Buna bahm Ayst hmd qizi il tanis oldum v ona M"usl"um valeh v heyran oldugumu bildirdim…”, -deyrk, -teatrin aktrisalarindan biri, Larisa Ivanovna Sapovalova xatirlayirdi.

Kinoya getmyi, m"utali etmyi, tmiz havada gzmyi, hms"ohbt olmagi xoslayan Ayst xanim dahiyan fikirlr s"oylmk, "oz"un"u y"uksk tutmaq, bir s"ozl , basqalarina yuxaridan asagi baxmaq v s. bu kimi neqativ x"ususiyytlrdn cox uzaq olan bir insan olmaqla brabr, hm d cox tmizkar, sliqli, sl zadgan qrupuna mnsub olan bir xanim olubdu.

Ayst xanimin rfiqlri Valentina Osipovna v Larisa Ivanovna deyirdilr: “Ayst xanim cox istedadli bir insan idi. O, demk olar ki, b"ut"un musiqi altlrind: qarmon, gitara, bayan, dombre v akkordeonda ifa etmyi bacarirdi. Olduqca g"ozl improvizasiya qabiliyytin, valehedici, hm d, hr hansi bir aksent olmadan m"uxtlif xalqlarin mahnilarini oxumaq istedadina malik idi. Teatrin sabiq mkdaslari bel hesab edirdilr ki, oxumaq bacarigi M"usl"u m anasindan kecibdi.”

Ayst xanimin rfiqlrinin dediklrind bir hqiqt, bi realliq var idi. Belki, Cnubi Qazagistan, Cimkend Rus Dram Teatrinin bdii rhbrlrindn biri Iqor Verbitiski Ayst xanimla bagli xatirlrini b"ol"usrkn demisdi:

“Mn m"uyssr oldu ki, bir nec tamasada Ayst hmd qizi il trf m"uqabili kimi cixis etdim. Birinci df bu, 1980-ci ild bas tutdu. Onda mnim 17 yasim var idi, teatra yenic glmisdim. Tamasaya fsanvi “Qara qizilg"ul” qoyulurdu. Bel oldu ki, (tamasada: -C.P.) Bibinin oglu Nadir rolunu oynayan aktyor Dasknd sesiyaya getdi. Onun yerin mni qosdular. Mnim rolum qisa, amma hyatimda birinci epizod idi. Onda ilk df onunla (Ayst xanimla: -C.P.) shnd "unsiyyt qurmaq mn m"uyssr oldu. Hmin vaxt M"usl"um b"ut"un ittifaqda s"ohrt qazanmisdi, onu tanimayan tapilmazdi. Kuluarlarda v shn arxasinda hami bir-birinin qulagina sakitc picildayirdi:

Ayst Maqomayeva!”

Artiq necnci teatr mkdasidi ki, Ayst xanim haqqinda, onun istedadi v yaratdigi obrazlar haqqinda "urk dolusu danisir v xos s"ozlr deyir. Ancaq cox tss"uflr olsun ki, dramatik rollarin mahir ifacisi hyatin ona bxs etdiyi hqiqi “Ana” obrazini oynaya bilmdi, daha dogrusu, onun "ohdsindn gl bilm.

Hmin illrd M"usl"um Maqomayevi, ninki kecmis SSRI-d, htta, b"ut"un d"unyada taniyirdilar. Bu c"ur, ecazkar bariton ss malik m"ugnnini tanimamagin "oz"u bir qbaht hesab olunurdu. Lakin ana v ogul arasinda olan anlasilmazliq, soyuq m"unasbt tamasaci auditoriyasi "uc"un lav s"oz-s"ohbt, dedi-qodu yaradirdi. Ayst xanimin rfiqlrinin, trf m"uqabillrinin, hmcinin, "oz"un"un dediklrin istinad edrk cox m"ukmml bir aktyor -qadin surti yaratmaq olar. Ancaq ana il M"usl"um arasindaki rabit m"utssir facivi tellrl bagli idi. Mhz, bu baximdan Ayst xanim, onun teatr yoldaslari bu adi (M"usl"um : -C.P.) bir o qdr hallandirmaga calismirdilar. Ancaq digr bir trfdn bd dillrin sahiblri s"ozgzdirn, qeybtcil mllrindn, s"ozs"uz ki, geri qalmirdilar. lbtt, insanlari daima bir sual olduqca cox maraqlandirirdi. N "uc"un M"usl"um Maqomayev Moskvada, onun anasi Ayst xanim vilaytin bas shrind, biri-birindn ayri yasayirlar? Lakin hec kim c"urt edib bu sualla Ayst xanima m"uracit ed bilmirdi, htta, onun yaxin rfiqlri v is yoldaslari, bel… Basqa bir trfdn is, Ayst xanim bu c"ur s"ohbtlrin ayaq acmasi "uc"un imkan vermirdi v m"unbit srait yaratmirdi. Baxmayaraq o, cox sad, g"ulr"uz, mehriban, "unsiyytcil qadin idi. Burda, n vacib amil ondan ibart idi ki, Ayst xanim hec vaxt kimins onun sxsi isin qarismasina imkan yaratmirdi. B"ut"un k"on"ul sindiran, "urk sixan hyat motivlrin bahm Ayst xanim Maqomayeva insanlara m"unasibtd mehriban, istiqanli, dogma olaraq qalirdi.