Чтение онлайн

Тут запальчывы стары джэнтльмен стукнуў кульбай аб падлогу, што яго сябры заўсёды разумелі як ягонае звычайнае закляцце, толькі без слоў. Потым, усё яшчэ з кульбай у руках, ён сеў, выняў ларнет, які вісеў на шырокай чорнай стужцы, і пачаў разглядваць Олівера, які, пабачыўшы, што стаў аб’ектам вывучэння, пачырванеў і яшчэ раз пакланіўся.

— Дык гэта той хлопчык, так? — вымавіў нарэшце містэр Грымуіг.

— Так, той самы, — адказаў містэр Браўнлоў.

— Як маешся, хлопчык? — запытаў містэр Грымуіг.

— Нашмат лепей, дзякуй, сэр, — быў адказ Олівера.

Містэр Браўнлоў, падазраючы, што яго дзівак-сябар можа сказаць нешта недапушчальнае, папрасіў Олівера спусціцца ўніз і сказаць місіс Бэдуін, што яны гатовыя піць гарбату. Манеры госця крыху не спадабаліся Оліверу, і ён быў вельмі рады выканаць просьбу.

— Ён вельмі паглядны хлопчык, праўда? — спытаў містэр Браўнлоў.

— Не ведаю, — буркатліва адказаў містэр Грымуіг.

— Не ведаеце?

— Не, не ведаю. Мне хлопчыкі заўсёды былі што пустое месца. Я ведаю толькі два віды хлопчыкаў. Мучністыя хлопчыкі і мясістыя хлопчыкі.

— І які ж Олівер?

— Мучністы. Ведаю аднаго, дык у яго мясісты хлопчык. Яны кажуць, што ён добры малец. Круглая галава, чырвоныя шчокі, вочы з бляскам. Жахлівы хлопчык. Цела, канечнасці ў яго такія, што ўсё трашчыць па швах. Голас — як у лоцмана, апетыт — воўчы. Ведаю я яго! Паскуднік!

— Досыць, гэта не пра маладога Олівера Твіста, так што вам можна не хвалявацца дарма.

— Згода, не пра яго, — азваўся містэр Грымуіг. — Тое, што пра яго, можа быць яшчэ горшым.

Тут містэр Браўнлоў з нецярпеннем кашлянуў, што, здаецца, прынесла містэру Грымуігу найвялікшую асалоду.

— Я кажу, пра яго можа быць яшчэ горшым, — паўтарыў містэр Грымуіг. — Адкуль ён узяўся? Хто ён такі? Чым займаецца? У яго была гарачка. Ну і што з таго? Хіба хварэць на гарачку ўласціва толькі добрым людзям? Часамі хварэюць на гарачку і благія, хіба не? Я ведаў чалавека, якога павесілі на Ямайцы за тое, што ён забіў свайго гаспадара. Дык ён хварэў на гарачку шэсць разоў, і яго з гэтай нагоды нават і не падумалі памілаваць. Фу! Лухта нейкая!

Справа была ў тым, што дзесьці ў глыбіні душы містэр Грымуіг вельмі схільны быў верыць, што знешнасць і манеры Олівера вельмі прывабныя, аднак у яго была вельмі моцная цяга да супярэчання, якая абвастрылася праз тое, што ён знайшоў апельсінавую корку; акрамя таго, ён унутрана настроіў сябе, што ніхто не можа дыктаваць яму, прывабны хлопчык ці не, і ён адразу пачаў пярэчыць свайму сябру. Калі містэр Браўнлоў заявіў, што ні на адно з абвінавачанняў ён не можа пакуль даць здавальняючага адказу і што ён адкладвае даследаванне папярэдняга жыцця Олівера, пакуль той не будзе дастаткова моцным, каб вытрымаць роспыты, містэр Грымуіг толькі зласліва хіхікнуў. А яшчэ ён насмешліва запытаў, ці мае эканомка завядзёнку правяраць на ноч срэбны посуд, бо калі аднойчы сонечнай раніцай яна недалічыцца адной ці дзвюх срэбных лыжачак, то ён мог напэўна... і так далей.

Містэр Браўнлоў, які ведаў дзівацтвы свайго сябра, ды і сам быў чалавекам досыць эмацыйным, выслухаў усё гэта даволі цярпліва; потым усё праходзіла вельмі спакойна, таму што за гарбатай містэр Грымуіг міласціва абцяжарыўся выказаць сваё агульнае задавальненне булкамі, і Олівер, які таксама сядзеў за сталом, ужо не адчуваў сябе так скавана ў прысутнасці запальчывага старога джэнтльмена.

— І калі ж вы збіраецеся выслухаць поўную, праўдзівую і падрабязную справаздачу пра жыццё і прыгоды Олівера Твіста? — спытаў містэра Браўнлоў містэр Грымуіг напрыканцы бяседы. Пры гэтым ён скоса паглядзеў на Олівера.

— Заўтра з самага ранку, — адказаў містэр Браўнлоў. — Я хацеў бы быць з ім тэт-а-тэт. Зазірні да мяне заўтра а дзясятай, мілы.

— Так, сэр, — адказаў Олівер. Ён гаварыў вагаючыся, таму што адчуваў сябе ніякавата пад строгім позіркам містэра Грымуіга.

— Вось што я скажу вам, — прашаптаў джэнтльмен да містэра Браўнлоў. — Ён не прыйдзе да вас заўтра ў прызначаны час. Я бачыў, як ён вагаўся. Ён падманвае вас, мой добры сябра.

— Клянуся, не, — з пачуццём сказаў містэр Браўнлоў.

— Калі ён не падманвае, то... — сказаў містэр Грымуіг, і кульба грукнула аб падлогу.

— Я клянуся жыццём, што гэты хлопчык гаворыць праўду! — тут ужо містэр Браўнлоў стукнуў кулаком па стале.

— А я клянуся галавой, што ён хлусіць! — адказаў містэр Грымуіг і таксама стукнуў па стале.

— Паглядзім, — адказаў містэр Браўнлоў, утаймоўваючы шаленства, якое пачало было апаноўваць яго.

— Паглядзім-паглядзім, абавязкова паглядзім, — азваўся містэр Грымуіг з правакацыйнай усмешкай.

Лёс распарадзіўся так, што місіс Бэдуін акурат у гэты момант прынесла стос кніжак, купленых містэрам Браўнлоўзранку ў таго самага ўладальніка кнігарні, які ўжо фігураваў у нашай гісторыі. Паклаўшы кніжкі на стол, яна намерылася была выйсці.

— Затрымайце пасыльнага, місіс Бэдуін! — сказаў містэр Браўнлоў. — Я хачу перадаць з ім тое-сёе назад.

— Малы ўжо пайшоў, сэр, — адказала місіс Бэдуін.

— Паклічце яго назад, — папрасіў містэр Браўнлоў. — Гэта важна. Крамнік — бедны чалавек, а за кніжкі не заплачана. Таксама трэба занесці некалькі кніжак назад.

Парадныя дзверы былі адчыненыя. Олівер прыпусціўся па адной вуліцы, служанка па другой, місіс Бэдуін гукала кур’ера, стоячы на ганку, але таго нідзе не было бачна. Засопшыся, прыбеглі назад Олівер і дзяўчына і расказалі, што пасыльнага і след прастыў.

— Божа, Божа, мне так шкада! — усклікнуў містэр Браўнлоў. — Я так хацеў прывесці да ладу гэтую справу менавіта сёння.

— Дык вы пашліце Олівера, — прамовіў з іранічнай усмешкай містэр Грымуіг. — Вы ж ведаеце, ён пастараецца, каб кніжкі не прапалі.

— Так, дазвольце мне занесці іх, сэр, — азваўся Олівер. — Я бягом туды і назад.

Стары джэнтльмен якраз хацеў сказаць, што Оліверу ні ў якім разе нельга выходзіць з дому. Але зласлівае пакашліванне містэра Грымуіга схіліла яго на другі бок: хуткім выкананнем даручэння хлопчык дакажа сваю невінаватасць і марнасць падазрэнняў хаця б у гэтым пункце, і прычым адразу.

— Так, схадзі, мой даражэнькі, — сказаў стары джэнтльмен. — Кніжкі ляжаць на крэсле каля стала. Прынясі іх.

Олівер, задаволены тым, што вось ён спатрэбіўся, падняўся на другі паверх і прынёс у вялікім пакунку пад пахай кніжкі. Трымаючы шапку ў руцэ, ён чакаў, калі яму скажуць, што перадаць гандляру кнігамі.

— Перадай гандляру, — сказаў містэр Браўнлоў, пільна гледзячы на містэра Грымуіга, — скажы гандляру, што ты прынёс гэтыя кніжкі назад і што ты прынёс грошы, якія я вінаваты яму, чатыры фунты і дзесяць пенсаў. Вось пяціфунтавая банкнота, так што ты мусіш прынесці мне дзесяць шылінгаў рэшты.

— Я абярнуся за дзесяць хвілін, сэр, — узрушана сказаў Олівер.

Паклаўшы банкноту ў кішэню курткі і зашпіліўшы гузік, ён асцярожна ўзяў кнігі пад паху, ветліва пакланіўся і выйшаў. Місіс Бэдуін правяла яго да парадных дзвярэй, даўшы процьму ўказанняў і пра найкарацейшы шлях, і пра тое, як завуць гандляра, і пра тое, як называюцца вуліцы. На ўсе яе тлумачэнні Олівер адказваў, што ўсё ясна і зразумела. Дадаўшы звыш таго яшчэ шэраг інструкцый, як не захварэць, старая лэдзі нарэшце дазволіла яму ісці.