Чтение онлайн

Биирдэ атын ??рдэртэн икки соно?о?у эбии а?алан, эмиэ баайан барбыттара. Анараа соно?остор чырбалдьы?ан т??эн с?рдээхтэрэ. Саастарынан киниттэн а?алар этэ, ол и?ин хайдах эрэ кинини сэнээбиттии к?р?лл?р?-истэллэрэ. Кини да хааныгар а?атын Харачаас ха?ыл хаана хай?ахтаах тойон с?рэ?ин т?ллэ?ниир ньиргиэригэр ти?иргэччи тыгыахтыыра. Т??рт т??рэм ?ктэл туйахтарыгар сааскы к?н ча?ылыйа оонньуура. К??нэ кэтитэ, ар?а?а ?рд?гэ, саала халы?а, быака?ар бы?ыылаа?а, тупса?ай тууралаа?а. Атахтарын с??р?ккэ холоонноох быччы?нара б?лт?р??э оонньууллара.

Биирдэ ????ннэрин биир киэ? со?ус хааччахха киллэрэн баран, Лэкиэс, тус-туспа солуур а?аардыытынан ?л??-?л?? эбиэс кутуталаан биэрбитэ. Анараалара ?л?мнэ?эн урут тиийэн ?л??лэрин кимигирэтэн барбыттара. Туо?ахта?а Лэкиэ?э лэппиэскэ тооромо?о кэ?иилээх кэлбит этэ. Туо?ахта бу минньигэс сыттаах кыра лэппиэскэни, имигэс сылаас уостарынан бигээн ылан, сиэн кэбиспитэ. Лэкиэс, Туо?ахта хара?ар атын бэйэлээхтик мичээрдээн ньолбойбут сэбэрэтин к?р?нэн, к?лэн ылбыта уонна Туо?ахтатын хо?оруутун имэрийэн, моонньутун таптайбахтаабыта. Кинилэр эдэр эт саастыы до?ордуулар курдук сы?ыаннара дири?ээн испитэ. Лэкиэс Туо?ахтатын иннигэр эбиэ?ин кутан баран хааччахтан тахсан, кыбыыга от тарда барбыта. Туо?ахта эбиэ?ин астына-астына са?а кимигирэтэн эрдэ?инэ, арай биир соно?ос кулгаа?ын ньылатан кини диэки хааман эрэрэ баара да, кулгаа?ын сиирэ-халты хабан, сытыы тиистэрдээх, дьаардаах айах тыа?а «лас» гыммыта. Туо?ахта со?уйан туора ыстаммыта. Били соно?остортон улахана кини бурдугун сиэн кимигирэтэн киирэн барбыта. Туо?ахта бу сиэргэ баппат бы?ыыттан к?хс?н хаана хойдо т?сп?тэ да, эргиллэ биэрээт, икки кэли??и ата?ынан к??с ?тт?нэн к??мч?л??ргэ санаммыт соно?о?у ойо?оско тэбэн кибилиннэрбитэ. Анараа ба?айы халбарыс гынаат, икки ата?ар туран, сиэлэ бурал гыммыта. Туо?ахта а?ата Харачаас атын атыырдары кытары охсу?арын хаста да к?рб?т буолан, ха?ы?ырыы т??ээт, ата?ар ?р? тураат, икки инники туйахтарынан табыйсан, сытыы дьыраал а?ыытынан хадьырыйсан барбыта. Анараа соно?ос маннык к?л?мэх к??н к?рс??н? к??ппэтэх буолан, дубук туттан биэрбитэ. Икки бэртэр хабар?аларын му?унан кистээн ыла-ыла, к??н-к??ннэринэн т?с??эн, тиис-тиистэринэн тиниктэ?эн, ?й-мэйдээх тулуйбат ?л?гэрин т??эрбиттэрэ. Лэкиэс отун тарда сылдьан ону олус со?уйа истибитэ. Онтон ?й ылан с??рэн кэлиэр диэри, туйахтар табыйсан битигирэспиттэрэ, тиистэр сиирэ-халты хадьырыйсан ла?ыр?аспыттара. Лэкиэс хааччахха, ха?ыырбытынан, ойон киирээт, ура?а?ынан анараа соно?о?у сискэ мииннэрбитигэр со?уйан, ?р??-тараа ыстаммыттара. Дьэ ити к?нтэн ыла анараа соно?остор Туо?ахтаттан саллан чуга?аабат буолбуттара. «Сэнээбититтэн сэттэтин ылла?а» диэн итинниги этэн эрдэхтэрэ.

Ол киэ?э холкуос сылгыларын дэ?нэ?иигэ тиэрдэ сыспытын и?ин Лэкиэс а?атыттан улаханнык м???лл?б?тэ. Ол да буоллар кини Туо?ахтата харса-хабыра суо?ун к?р?н астыммыта. Харачаас туйа?ын хатарыа диэн билгэлээбитэ оруннаах буолбутуттан Лэгиэн да Туо?ахтаны и?игэр хай?ыы санаабыта. Кэлин ситтэ?инэ-хотто?уна ??р?н к?м?скээн, кыылы да кытары охсу?ар туруктаа?ыттан дуо?уйбута. Оттон Лэкиэс Туо?ахтатын бэйэтигэр ханыылыы к?рб?тэ.

Лэкиэс а?ылык кэнниттэн сиэбигэр лэппиэскэ тооромосторун уктан, Туо?ахтатын муннугар ???л?тэн к?нд?л??р буолбута. Хааччахха чуга?аан и?эн кыратык и?иирэн Туо?ахтатын ы?ырда?ына, и?эрсийэ-и?эрсийэ сиэлэн кэлэрэ. Ити курдук Туо?ахта Лэкиэ?и иччи о?остон, бэл, сорох соно?остору кытары бодьуустаста?ына, с?б?лээбэккэ сири табыйбахтаан ылара. Кинилэр икки ардыларыгар к?ст?бэт туох эрэ дьикти, сырдык ситим ??скээбитэ.

Лэкиэс оскуолатыгар ??рэнэрин быы?ыгар а?атыгар к?м?л???р?. К?н-дьыл, элэмэс биэ кулунун баты?ыннаран элэс гынан аа?арыныы, баран испитэ. О?о аймах то?уоруйбут, эдэр саас эргийэр киинэ – оскуола оло?о к??ст?? оргуйара. Кэли??и кэм?э Сэгэйиги биир ?рд?к? кылаас уола с?г?н хаамтарбакка хаадьылаан тахсар идэлэммитэ. Оччолорго сорох о?олор оскуола?а хойутаан киирэн эбэтэр кылаастарыгар дэлби хаалан, саастарын ситэн, сорохторо, бэл, эдэр учуутал кыргыттары одуула?ар буолаллара. Биирдэ Сэгэйик дь??гэлэриниин сынньала? кэмигэр хомустарын та?ааран оонньуу олордохторуна, ол уол киирэн кэлээт, Сэгэйик хому?ун былдьаан ылбыта уонна биэрбэккэ эрэйдээбитэ. Сэгэйик да харса суох буолан, хому?ун былдьа?ан турбута. Онуоха ол уол Сэгэйиги т??нэри садьыйан кэбиспитэ. Лэкиэс ол т?гэ??э т?бэ?э киирэн кэлбитэ. Кини Сэгэйик хомойон ууламмыт хара?ын к?р??т, хаана оргуйа т?сп?тэ. Били ки?ийдэх киниттэн лаппа а?а, модьу-та?а да буоллар, ону аахсыбакка, ыстанан тиийээт, сы?аахха хабылыннарбыта. Онто хара?ын ???ргэ?инэн к?р?н тиэрэ та?ылла т?сп?тэ. Лэкиэс сиргэ т?л? т??эн эрэр хому?у с?р хапса?айдык «лып» гыннаран хабан ылбыта уонна оргууй хааман тиийэн хому?у кыыска ууммута. Сэгэйик барахсан ууламмыт харахтарыгар махтал сыдьаайа к?ст?н ааспыта. Ол кэмтэн ыла били уол Сэгэйиккэ сыста?наабат буолбута, оттон Лэкиэс Сэгэйигиниин, бэл, ардыгар аргыста?ар буолбуттара. Сы?ыаннара ?сс? и?ирэхсийэн, с?рэхтиин-быардыын бэйэ-бэйэлэригэр курдары тарды?ан, о?о ту?уй саастара харалдьыкка ??мм?т кэрэ ньургу?уннары санаталлара.

Ити хааччахха буолбут хабырыйсыы кэнниттэн ойо?о?ун тэптэрбит соно?ос, икки-хас хонук ыарыыланан баран, хата, ч?л?гэр т?сп?тэ. Дьэ хатарыллан-баайыллан, чырбалдьы?ан, соно?остор с??рэр кэмнэрэ тиийэн кэлбитэ.

Лэгиэннээх У?ун Эбэлэриттэн ?с соно?о?у сэтиилэнэн, к?????? добдур?а са?ана улуустарын киинигэр, Майа?а, аттаммыттара. К?????? к?н тиит т?рг?? мутугар ыйаныыта, аллаах аттар туйахтарын тыа?а чигдигэ сытыытык чыбыр?а?ан кэлэн, Майа ?рд?гэр тохтообуттара. Лэгиэн сыыр ?рд?ттэн Майа алаа?ын та?нары ???й?н, атыгар с???н олоро т?сп?тэ. Ким билиэй кини бу т?гэ??э тугу саныырын? Ба?ар, Манчаары хам аччык о?о сылдьан салааскатын со?он, аба?атыгар Чоочо?о от к?рд??? баран и?эн тохтоон ааспытын дуу эбэтэр т??ээн т??к?л?йб?т иччилээх т??л?гэр аан ийэ дойду уот кутаанан умайан эрэрин, Лэкиэ?ин хаан буолбут сымы?а?ын, «а?аа» диэн ы?ырарын? Туох билиэ баарай…

Майа?а тиийэннэр билэр ыалларыгар хонук сирдэрин булбуттара. Аттарын баайталаан, сыбыдахтаталаан, уоскутан сойуппуттара. Сарсыарда ааттаах эрдэ туран, аттарын с??рд??хтээх сирдэригэр, Хараттан чугас Куо? Харахха, хаамтарбыттара. Туо?ахта курбалдьыйан кырыытынан дугуйан, бэрт чэпчэкитик туйахтарын ?р?тэ тардыалаан, моонньутун ?рд?кт?к токутан, сиэлии, хаамыы былаастаан дьоруолуура. Атын икки соно?остор да, Лэгиэ??э сатабыллаахтык баайыллан, бу ыстанаары тэпсэ?элэ?эллэрэ.

Оччолорго «Живконтора» диэн тэрилтэ са?а тэриллэн ?лэтин са?алаан эрэрэ. Инньэ гынан, ат с??рд??т?н тэрээ?инин с?рг?т?? ?лэтэ барара. Ат с??рд??тэ ?б?гэ са?аттан урууларга эбэтэр ы?ыах ыстахтарына, былыргы баайдар бы?ый аттары с??рдэн, дьо??о-сэргэ?э ааттарын ааттаталлара. Ол сиэр са?а былаас олохтонуо?уттан умнулла бы?ыытыйбыта. Холкуостаа?ын к??скэ барбыта, холкуоска ынахтарын, аттарын ?ч?гэйин хомуйуу буолбута. Онтон аны кулаактаа?ын ыар тыына сэниэ ыаллар ааннарын хайыта тардан киирэн, хара к?л???ннэрин к????нэн мунньуммут баайдарын уоппустаан ууга-уокка т??эрбиттэрэ. Онон ат с??рд??тэ холкуостар атахтарыгар турууларын, ?лэ, т?б?к с?пс?лгэнигэр умнулла бы?ыытыйбытын улууска са?а тэриллибит «Живконтора» иилээн-са?алаан, дьэ бу ат с??рд??тэ Улуу ?кт??п быраа?ынньыгын к?рс? ыытыллар буолбута.

Айаннаан и?эн биир соно?ос ата?ынан до?оло?ноон хаалбыта. Онон Туо?ахта уонна хабырыйсыбыт соно?ос с??рэр буолбуттара. А?ыйах холкуос кытта кэлбит этэ. Бука, холкуостар к?????? т?б?ктэригэр ыктардахтара буолуо. К?р??чч?, ыалдьааччы уонна кистээн уксааччылар да муста сатаабыттар этэ. Аттары Лэкиэс с??рдэргэ бэлэмнэммитэ. Ма?найгы с??р??гэ атын соно?о?у с??рд?б?тэ. Алта ат т?сп?т?ттэн биир ат туораан хаалбыта. Икки эргиири ма?найгы с??рдээччини кытары илин-кэлин тарды?ан испиттэрэ. Биэтэк чуга?аабытыгар Лэкиэс к?нт???н ыытан соно?о?ун тиэтэтэн, киксэрэн ойо?олуу ситэн эрдэ?инэ, инники к?т?тэн и?эр уол кымньыытынан Лэкиэс соно?о?ун хо?оруутун охсубута. Онуоха соно?о?о хантас гынан с??рэр тэтимин с?тэрэн, бэрт кыранан б?д?р?йэн умса хойуоста сыспыттара. Инньэ гынан, биэтэккэ ???с тахсыбыттара. Лэкиэс кы?ыйдар да, хайыыр да кыа?а суо?а. Аны Туо?ахтаны мииммитэ. Хас да с??рдээччилэр аттара бас быаларыттан ыйааста сылдьар ат тутааччыларын истимээри, ?р? холоруктуу сылдьыбыттара. Оттон Туо?ахта дуоспуруннаахтык туттара, барбах эрэ кырыытынан, сытыы туйахтарын ?рд?гэр дугуйара. «Чэй!» диэн ха?ыыны кытары аттар т???нэн кэбиспиттэрэ. Лэгиэн уолугар Лэкиэскэ уонна Туо?ахта?а ту?аайан: «Соргуо! Соргуо! Соргу дугуй!» – диэн алгыы хаалбыта. Туо?ахта хара ма?найгыттан инники у?улу ойон тахсыбыта. Лэкиэс Туо?ахтата а?ара уйу?уйан сэниэтин э?иэ диэн, ??н?н тарда со?ус олорон с??рд?б?тэ. Туо?ахта иннин хоту бэрт чэпчэкитик ойуолаан, сабыдыал кутуруга сундулу?наан, сиэлэ иччитин сирэйин сабыы испитэ. Туо?ахта урут ма?най тутулларыгар дуона да суох сири батыччахтаат, тот ханна ?р???т?н ыга анньан а?ылаан барбытын к?л?м санаан ааспыта. Оччолорго холоотоххо билигин чы?ха атын эбит. Кэннигэр битигирэйэр туйахтар тыастарын сэргэх кулгаахтара и?иллии истилэр. Чуга?аары гыннахтарына, ?сс? быыппастан эбэн биэрэр. Иччитин киксэрэр са?ата кулгаа?ар и?иллэн аа?ара. Туо?ахта ол курдук аттар атан, т??рэм т??рт туйахтара сиргэ дугунар-дугуммат элэ?нээн, иннин диэки кыырайа турбута. Кэннигэр и?эхтэр ?р?? туллук курдук кылба?на?а ыраах к?т?лл?р?. Инньэ гынан, икки а?аар эргиири ?р гыммакка, эргийэ к?т?тэн, биэтэккэ ма?найгынан тахсыбыттара. К?р??чч?лэр ха?ыы-ы?ыы б???т?н т??эрбиттэрэ. Лэкиэс ??н?н нэ?иилэ тардан, Туо?ахтатын тохтоппута. Туо?ахта ?сс? да кыахтаахпын ээ, то?о ыыппаккын диэбиттии, ??н?н уостуганын хам ытыран, уйу?уйан ?р? холоруктуу сылдьыбыта. Лэкиэс атыттан ыстанан т??эн, Туо?ахтатын уоскутан, моонньуттан таптайталаан ылбыта. Туо?ахта ??к??лээмэхтэтэлээн баран сыыйа уоскуйбута. Лэгиэн уолугар хааман кэлэн, илиитин ыга туппута. Туо?ахтаны моонньуттан таптайа-таптайа: «Дьэ, нохоо, а?а? Харачаас туйа?ын хатарды?!» – дии-дии мичээрдээбитэ. Лэкиэс эмиэ соргута тосхойон, му?ура суох ??р?? т????н толорбута. Оттон Туо?ахта ?сс? с??рэр ба?ата батарбакка, чэпчэкитик дугунан ??к??лээмэхтээн ылара. Бу салгын сиэн хараара килэйбит сирэйдээх Лэгиэн, имэ тыалтан тэтэрбит Лэкиэс уонна кырыытынан буола ??к??лээмэхтээн ылар Туо?ахта Куо? Харах т?рг?? мутугар ыйаммыт к?н уотугар ?сс? кэрэтийэн к?ст?лл?р?.

Кыайыы-хотуу к?т?лл?н?н, сарсыныгар ?т?хт?р?н быспыттара. Аллаах аттар барахсаттар сэттэ к??? ки?илиэхтэрэ дуо, т??рт??р ыам са?ана тиийэн кэлбиттэрэ. Сэгэйик Лэкиэстээ?э сити?иилээх эргиллибиттэрин истэн, долгуйан с?рэ?э битийэ тэппитэ. Кини бэйэтэ да билбэтинэн, кутун эмиэ Туо?ахта?а туттарбыта. Онно ба?ар, Лэкиэс сабыдыаллаабыта эбитэ дуу? Суох, кини ити чэбэр, с????н ортотугар туо?ахталаах соно?о?у к?р??т, с?б?лээбитэ. Ордук Лэкиэ?э Туо?ахтатын миинэн, ойутан эрэрин к?рд???нэ, с?рэ?э до?уурга и?нибит туллук курдук, тахсан барыахтыы, толугураччы м?хс?р?. Оннук кэрэ к?ст?? этэ, бу икки эдэр саас уонна уолан уох тулхадыйбат до?ордо?уулара.

Лэгиэннээх Туо?ахта?а анаан Харачаас ??р?ттэн ураты, атын ??рдэртэн биир-биир сыымайдаан хомуйан, сэттэ кытыты бы?а анньан, хааччахха а?алан хаайталаабыттара. Туо?ахта, хас биэ а?аллахтарын аайы, барыларын ?тэн-анньан к?р?р?. С?ргэтэ с?рдээ?ин к?т???лл?б?тэ. Оо, барахсаттар, сыттыын туох эрэ олус умсугутуулаах турук кини с?рэ?ин долгуппута. Бэл, с?????э м???тэлээн ылара. Сорох биэлэртэн кэлэр дьикти сыт таныытыгар минньигэстик дыргыйара. Айыл?алатан, атыыр?аан с??лэ киирэн, били тэрилэ дэлби ты?ыыра, ?р?тэ хоро?ноон ?р???т?гэр охсуоланара. Оччо?уна били дьикти сыттаах биэлэргэ чуга?аары гынна?ына, анараа??ылара кулгаахтарын ньылатан, тиистэрин килэтэн атыннык суо?ур?анан ылаллара. Инньэ гыналларыттан кыйыттан Туо?ахта бэйэлэрин ?ч?гэй а?айдык сиирэ-халты хадьырыйталаан, хабыталаан ла?ыр?атара. А?атын Харачаас хаана к?хс?гэр к?йм?ст?н, хааннаа?ынан к?р?тэлээтэ?инэ, анараалара тэйэ хаамсаллара.

Арай биир киэ?э к?????? бу?урук туманын быы?ынан ыраах олус кэрэтик, дьикти дь?р?скэн буолан, биэ кистиирэ и?иллибитэ. Бары ол диэки ч?рб?с гына т?сп?ттэрэ. Туо?ахта сэлбиллибэтэх к???л?н быы?ынан сытыытык чолбоодуспут харахтарыгар, туус ма?ан сиэлэ ?рэллэ?нээн, кытыылыыр биэ кырыытынан тыкаарыйа сиэлэн, Лэгиэннээх Лэкиэс аттарыгар к??й?ллэн и?эрэ к?ст?б?тэ. Оо, кэрэ да к?ст??. Туо?ахта хайдах эрэ с????хтэрэ м???н ылбыттара. А?атын Харачаас курдук моонньун ?рд?кт?к токутан, с????н ортотугар кылбайар туо?ахталаах э?ил ба?ын илгистэн ылаат, к???чч?р сиэлинэн ?рэллэ?нии оонньоон, иччилээх ба?айытык ис-и?иттэн э?сэн кистээн дьири?иппитэ. Онтон со?уйан атын биэлэр ч?рб??н??? т?сп?ттэрэ. Оттон бурдук, эбиэс тобо?ор-ибэ?эр кытты?ан, Омоллоон о?онньор оло?ор олорсубут барабыайдар, татыйыктар со?уйан, бурал гынан к?т?н тахсыыларыгар сорохтор ы?ыктан кэбиспит хойуулара биэлэр ?рд?лэригэр саккыраабыта. Туо?ахта то? к??н?нэн хааччах суон сиэрдийэтэ хаачыгырыы т????р диэри сааллыталаабыта. Били туус ма?ан биэ аана а?а?ас аттынаа?ы хааччахха к??й?ллэн киирэн и?эн, эмиэ дьикти кэрэтик, Туо?ахта с?рэ?ин ортотунан дьири?ийэн киирэр кэрэ дь?р?скэнинэн кистээн дьырылаппыта. Туо?ахта бэйэтэ да билбэтинэн ити ??т кэрэ кытыылыыр биэ кылдьыылаах хара?ын, быакагар биилин, курбалдьыйбыт та?аатын олус астына, с???, умсугуйа к?рб?тэ. Биэ, ханна-ханна кэллим диэбиттии, тулатын сытыр?алаабыта, уйу?уйбут хара?ынан Туо?ахта диэки к?р?тэлээбитэ. Кулгаахтара, икки ?ргээри ?нд??н???р туллуктар курдук, эргичи?нээбиттэрэ. Хаайыллыбыт хаачча?ыттан тахсар сир к?рд??н кыйа, т?г?р?чч? сиэлэн тамайбыта. Туо?ахта уоскутардыы и?эрсийэн ылбытыгар тохтоон, чу?нуурдуу к?р?н турбута. Аргыый хааман кэлэн, к?р?? быы?ынан т?б?т?н уган сытыр?алаан к?рб?тэ. Ити курдук ма?найгы билси?иилэрэ са?аламмыта. К?н-дьыл аа?ан испитэ. Туо?ахтаны биэлэри барыларын кытары биир хааччахха хаайан а?аппыттара. Онон ??р ба?ылыгын Туо?ахтаны кытары бодору?ан барбыта. Туо?ахта хара ааныттан били кэлин а?албыт ??т кэрэ биэни тула к?пп?тэ, биэтэ да бу с????н ортотугар туо?ахталаах хара к???л?н быы?ыттан кимиэллээхтик эриличчи к?рб?т тура?ас, эдэр атыыры дуо?уйа к?р?н сы?ыарбыта. Биир ?т?? сарсыарда ты? хатыыта, хааччахтан та?ааран чугастаа?ы алааска к??йэн илдьибиттэрэ. Туо?ахта са?а ??р?н иннигэр к??йэн сиэлэ турбута. Сорох биэлэр халыйаары гыннахтарына, самыыларын сиирэ-халты хабыалаан ла?ыр?атан боччуйталаан биэртэлээбитэ. Кини биэлэрин сыттарын барыларын аа?а билэрэ. Оттон били с?б?л?? к?рб?т биэтин бэйэтин аттыгар туппута. Басты? ха?ыыларга илдьэрэ. Ити курдук Лэгиэннээх Лэкиэс Туо?ахта ??р?н бэркэ к?р?р?н итэ?эйэн, ыраах басты? ха?ыылаах ?рэх ба?ыгар ??рэн, кыстык сирдэрин булларбыттара.

Лэкиэс оскуолатын б?тэрэр т?м?к сылыгар Сэгэйик биир кылаа?ынан аллара ??рэнэрэ. Онон чугас-чугас ыаллыы да олороллорун бы?ыытынан, бииргэ аргыста?ан, сэргэстэ?э ??рэнэ сылдьыбыттара. Ол саас «ОСОАВИАХИМ» диэн ааттаах оборуона?а бэлэмнэнии уопсастыбатыттан, оскуолаларыгар биир байыаннай та?астаах эдэр ки?и кэлэн, улахан кылаас уолаттарын байыаннай дьыала?а ??рэппитэ. Устуруойдатара, хаамтарара, сэрии саатын ы?арга, хомуйарга у?уйара. Сыал ытыытыгар, басты? уолаттарга диэн, значок туттарара. Ити ??рэ?и Лэкиэс сонур?аан, Лэкиэс эрэ буолуо дуо, уолаттар бары умсугуйан туран дьарыктаммыттара. Лэкиэс бары эт-хаан ?тт?нэн тургутууларга, с??р??гэ, кыранаата быра?ыытыгар атыттартан чорбойоро. Сыал ытыытыгар биир басты? ытааччы буолан, ол «Ворошиловский стрелок» значогу ма?найгынан кэтэн, т????н м?т?чч? со?ус туттан хаамыталыыра. Сэгэйигэ, атын да кыргыттар Лэкиэ?и тула к?пп?ттэрэ. Ити курдук ??рэх чиэппэртэн чиэппэргэ ойуолаан, ылаа?ы к?ннэр тиийэн кэлбиттэрэ. Лэкиэс оскуолатын б?тэрэн, Сэгэйик ?сс? биир сыла хаалан, ??рэх дьылын т?м?ктээн, ??р??лэрэ ?рдэ суох буолбута. Иккиэн да ситэн, Лэкиэс кэтит дара?ар сарыннаах, биэкэгэр бииллээх, дьоро?ор сотолоох уола хаан буола, оттон Сэгэйик иирэ талах курдук чочуонай та?аалаах, долгуйдьуйбут хара су?уохтаах, кылдьыылаах харахтаах кэрэ куо?а кубулуйбута. Саас, оо, сандал саас, эдэр саас, дьикти кэрэ саас. Сир-дойду эмиэ силигилии ситэн барбыта.