Чтение онлайн

Сэриигэ аттанааччылар хас да биэрэстэни барбыттарын кэннэ, Лэкиэс Туо?ахтатын ??рэ ыраах алаас ?рэ?ин у?уор сылдьаллара к?ст?б?тэ. Айанньыттар аттара кистээн дьири?иппиттэрэ. Лэкиэс Туо?ахтата сиэлэ буралла?наан ??р?ттэн к???н?н ?рэх кытылыгар диэри сиэлэн кэлбитэ. Тыалга ?рэллэ?ниир к???л?н аннынан хатаа?ын чолбонун курдук уоттаах харахтарынан айанньыттары чочумча одуулуу турбахтаан баран, и?ин т?гэ?иттэн э?сэн улаханнык кистээн дьырылаппыта. Лэкиэс с?рэ?э м???л гына т?сп?тэ. Кини кутун туттарбыт Туо?ахтатын: «Аны к?р??м дуо?» – диэн санаа ??йэ-хаайа туппута. Ону сэрэйбиттии, Туо?ахта сииктээх таныыларынан сыт ыла-ыла, кистии-кистии, ?рэ?и кыйа сэриигэ барааччылар субур?аларын сайыспыттыы, сиэлэн атаарбыта…

Лэкиэстээх биир нэ?илиэктэн тохсуо буолан ы?ырыллыбыттара. Ол курдук бары тутуспутунан, оройуон киинигэр байыаннай хамыы?ыйаны ааспыттара. Оччотоо?у к??гэйэр к?ннэригэр сылдьар эр бэртэрэ, то? ма?ы булгу тардыах курдук, б???-та?а к?р??нээхтэрэ, от-мас ?лэтигэр эриллэн улааппыт буоланнар, эт-хаан ?тт?нэн чиргэллэрэ, чэгиэннэрэ. Хамыы?ыйаны ааспыттарын кэннэ иккис к?н?гэр, т??рт??р ыам са?ана, атын нэ?илиэк уолаттарын кытары та?а?ас тиэйэр массыынанан Аллараа Бэстээххэ илдьибиттэрэ.

Массыыналар суол буорун ?р? бур?атан, к?н ар?аа са?ахха тэмтэйэ санньыйыыта, ?л??нэ эбэ ?рд?к мырааныгар тиийэн кэлбиттэрэ. ?л??нэ эбэ киэ?, модун к?ст??тэ иннилэригэр туох да ку?а?ан сибикини т??йбэттии, на?ыллык уста сытара. У?уор ырыых-ыраах дьоллоох Дьокуускай куорат дьиэлэрэ бытыгыра?ан тумарыктыйан к?ст?лл?р?. Массыыналар аллара сыыйыллар суолунан сотору Буор Ылар диэн ааттаах сиргэ тиийэн чугас-чугас тохтообуттара. Сэриигэ барааччылары массыынаттан т??эллэригэр соруйбуттара, барыларын биир кэккэ?э устуруойдаппыттара. Саллаат оло?ун са?а билэн эрэр эдэр дьон са?ата суох турбуттара, арай сирэйдэрэ к?н уотугар тыйыстык дьиппиэрэ кыы?ан ылара. Байыаннай та?астаах ки?и ар?аа кырыктаах кыргы?ыыга Сэбиэскэй аармыйа хорсуннук сэриилэ?эрин, ол да буоллар ?ст??х кимэн киириитэ со?уччутун уонна олус уода?ыннаа?ын ту?унан и?итиннэрбитэ. «Сэбиэскэй норуот чулуу уолаттара, ньиэмэс халабырдьыттарын утары биир ньыгыллык, хорсуннук туруула?ан сэриилэстэхпитинэ, кыайыы би?иэнэ буолуо», – диэбитэ. Онон б?г????ттэн ыла бары байыаннай бэрээдэгинэн, хамаанданан сылдьалларын то?о?олоон эппитэ. «Ким байыаннай бэрээдэги, бирикээ?и толорбот, к???лэ суох байыаннай лаа?ыртан к?рээтэ?инэ, дизертир буолар уонна байыаннай кэм сокуонунан трибуналга туруо, ол аата ?г?с кэпсэтиитэ суох ытыллар», – диэн дьулаан ыстатыйаны били?иннэрбитэ. Онтон: «Вольно!» – диэн хамаанда биэрбитэ. ?сс? да д?й??рэн турар тыа уолаттарыгар: «Тар?а?ы?!» – диэн тылбаастаан, дьэ ?й ылан тар?аспыттара. Ити курдук сотору-сотору массыыналарынан, сорохтор атынан ма?найгы хомуурга т?бэспиттэр кэлитэлээн испиттэрэ.

Аллараа Бэстээххэ сэриигэ барааччылары биир сиргэ т?мп?ттэрэ, араас та?астаах-саптаах, к??гэйэр к?ннэригэр сылдьар уоланнар т?тт?р?-таары хааман-сиимэн адаары?на?аллара. Лэкиэс бииргэ ы?ырыллыбыт уолаттарыныын бары туту?ан сылдьарга с?бэлэспиттэрэ. Оннук санааларыгар да б???х буоларга дылы эбит. Бары да нууччалыы билбэттэрэ улаханнык мо?уоктуо?уттан санаа?а ылларбыттара. Арай Лэкиэс син онон-манан удума?алатар курдуга. Взвод, рота хамандыырдарынан ??рэхтээхтэри анаталаабыттара. Онон олор салалталарыгар киирбиттэрэ.

Сарсыныгар «Красный» диэн дьо?ус борохуотунан Лэкиэстээ?и трюм?а, палуба?а толору симэн Даркылаахха туораппыттара. Оннук ол борохуот хаста да кырыммыта. Оттон туораабыттары устуруойдата-устуруойдата сатыы хаамтаран, куорат киинин диэки Жорницкай уулусса?а баар кэ?эс олбуордаах мунньар пуу??а а?алтаан испиттэрэ. Нуучча, саха, араас да омуктар ки?и ки?итин билсибэт ?л?гэрэ этэ. Киэ?э барыларын устуруойдатан баран толуу, байыаннай та?астаах нуучча эписиэрэ сэрии ту?унан кылгас и?итиннэрии о?орбута. «Т??к?нн?? уоран саба т?сп?т фашистскай халабырдьыттары уодьуганныахпыт, Сэбиэскэй аармыйа ньыгыл к???э ?ст???? кыайыа?а», – диэн доргуччу эппитэ-тыыммыта. «Онно, бу сэриигэ ы?ырыллыбыттар, э?иги, хорсуннук кыргы?ыахтааххыт», – диэн то?о?олоон бэлиэтээбитэ. ?г?стэр алаастарыттан са?а тэлэ?ийбит, нууччалыы са?аны бастакыларын истэр буолан, эписиэр тугу эппитин ?йд??б?т?хт?р?. Ол эрээри кини сорунуулаах сирэйиттэн-хара?ыттан туох эрэ с?д? суолталаах хамаанда бэриллэн эрэрин с?рэхтэринэн таайбыттара.

Баарсаларын к??тэн хас да хоммуттарын кэннэ, Даркылаахха биэрэккэ киллэрбиттэрэ. Онно эмиэ кэтэ?ии буолбута. Арай туох эрэ с?пс?лгэн турбута. Сэриигэ барааччылар биир сиргэ ??мэхтэспиттэрэ. Лэкиэстээх эмиэ ол диэки тиийбиттэрэ, Б?л?? умна?ын к??стээхтэрэ хапса?айда?аллар ??? диэн сурах сэргэхсийиини та?аарбыта. Призывниктар т?г?р?чч? симсэ ?м??р?сп?т б?л?хт?р?н быыстарынан биир дойдулаа?а хапса?айдьыт Тириипэнниин ?т?р??эн, т???лгэ баар сирин диэки чуга?аабыттара. Буучугурас б??? диир ки?илэрэ араас ааттаахтары, ол и?игэр са?аан холобурдаах нуучча, татаар бухатыырдарын, у?а-ха?ас быра?аттаабыта. Отуччатын аа?ан эрэр, ортону ?рд?нэн у?уохтаах, кы?аан ки?и этэ. Т??рт кырыылаах харылардаах, кэтит дара?ар сарыннаах, к?хс?ттэн ?рг?лдь? тахсар модьу с?ннь?лээх, к??стээх к?р??нээх, бы?ый бы?ыылаах, уоттаах сытыы харахтарынан батарыта к?рб?т эр бэрдэ этэ. Дьэ, кырдьык, астык тустуулаах хо?уун, бэдэр курдук сылбыр?атык, и?иирин тыа?а ?р? лачыгырыы т??эрэ да, к?р??х бэтэрээ ?тт?гэр утарыла?ааччылара сири булан бур?ас гына т??эллэрэ. Арай биир с??нэ нуучча охтон баран, ал?ас дии-дии, иккитэ киирэн холоспута. Онтон кы?ыйан т?кс? дииллэрин ?рд?нэн, курданарыттан ???э ?тт?нээ?и та?а?ын ньылбырыта тыытан, сиэх-а?ыах к?р??нээх ?с???н киирбитэ. Дьон ха?ыы б???т?, биир кэм к??гэн оргуйан олорбута. Буучугурас утарсааччытын кытары ?р? батыгыратан, туту?ан ?р? холоруктуу сылдьыбыта. Анараа ки?и таба?айынан Буучугурас с?ннь?н сабыта саайталаабыта. Онтон кы?ыйан, Буучугурас хаптас гынаат, ки?итин икки такымыгар т??ээт, т??тэх мээчик курдук салгы??а ?р? к?т???н та?аарбыта уонна аарыма м?хс? сылдьар л?к?й? санатар утарыла?ааччытын кулахачыппытынан, т???лгэ ортотугар с??рэн батыгыратан киирэн, то? иэнинэн сиргэ эпсэри бырахпыта. Ки?итэ т????т?н омунугар сир ньиргийэргэ дылы гыммыта. Бур?айбыт буору б?р?нэн били ки?и д?й?н сыппыта. Буучугурас илиитин ?р? к?т?хп?ттэрэ, призывниктар ха?ыылара биир кэм ?р? ньиргийэн олорбута. Д?й?н сыппыт ки?и ?нд?й?н, бу туох ааттаах к??гээнэ буолла диэбиттии, тулатын к?р?мм?тэ. Онтон ?йд?н?н, туран буорун-сыы?ын тэбэнэн баран, кыбыстыбыттыы, т?б?т?н н?р?чч? туттан, т???лгэ та?ын диэки байаатта?наабыта. Лэкиэстээх Тириипэн Буучугура?ы с???, дуо?уйа к?рб?ттэрэ, оттон биир дойдулаахтара ???ээ Б?л??лэр б???ст?р? хабараан хапсы?ыыга соргута тосхойбутуттан харахтарыгар астыныы, киэн туттуу су?ума сыдьаайара.

Конец ознакомительного фрагмента.