Чтение онлайн

– Алавымча, сез иат елен олуг максатлардан тайпылмаска, кнкрешне тар-кысан калыпларында калмаска чакырасыз кк. земне андагы шагыйрьлек т кинт калкынып куйгандай булды. Двам итсгезче!

Г. Т. Тае шагыйрь мгег булмас сиа, ваксынып, син тшс алтын шылтыравы астына.

– Алтын шылтыравы астына тшлр ркемне сагалап торырга ммкин. н зегез д «Караван» чй фирмасы турында «Тлек» дигн мактау шигыре язгансыз бит ле, шушы шигъри реклама чен «Бянелхак» газетасы идарсе аша 25 сум акча да алгансыз. Замандашыгыз Вафа Бхтияров хтерг тшереп сйлгнч, леге гамлне тормышыгызны кенечле хаталары ртен кертеп, шуны аркасында зегезне гомер буе битрлп йргнсез.

Г. Т. Днья булгач, кеше трле хлг кил шул… Крмгез бер яклы дип сез бу вафасыз дньяны; ул ике яклы: аны бардыр илк м кн ягы.

– Моа этргн сбплрне алыйм. Сез миллионер Рмиевлр нселеннн тгел. Уральскидан кченеп кайткач та бик кыенга туры килгндер. Зур калада яадан тамыр ибр, тормышны айга салу т авыр.

Г. Т. Казанга килгч, ике китап язып, иллешр ткдн 100 тк акча алган идем. Лкин расход кп. Укырга кирк, ртрле китаплар алырга, номерга, керлрг, ашарга, киемг – ммсен акча кирк…

– Редакциялрд эшлп алган кеше буларак, газета-журналларны финанс хлен яхшы белсездер.

Г. Т. Акча кирк – касса коры; мхррирлр язган чен акча сорый.

– Библиографлар санап чыгарганча, сезне бит 1909 елда гына да унга якын исемдге китабыгыз днья кргн. Димк, калм хакы килеп торган.

Г. Т. Матди тне шулар ил тэмин итм.

– Сез язылып килгн яа шигырьлрегезне беришен кара тышлы дфтрлрг теркп барасыз булса кирк. Аларны ерак сфрлрд зегез белн йртсез. Шундый сбабларны берсен Уфага киткнд (1912 ел) кайсыдыр кринд онытып калдыргансыз икн.

Г. Т. Ул дфтрд минем «ан азыклары» дигн почти шул ммугалык шигырьлрем…

– Сезне китап исемнре д бик уышлы табылып торган: «уаныч», «Эне бртеклре», «Яшен ташлары», «ан азыклары»… Шулар арасыннан «Кел имешлре» колакка аеруча ятышлы тоела.

Г. Т. «Кел имешлре» – вакыйган матур исем. Аны тапканга зем д кефлндем.

– Сезне тхллслрегез шактый. Алар алтмыштан артып кит. лбтт, моны берр хикмте бардыр.

Г. Т. Бик кп язарга туры кил. Шул сбпле трле-трле… имзалар артына яшеренм.

– дби иат аваплылыгы мсьллрен яадан йлнеп кайтыйк ле. рбер буында да шундый яшьлр була, юньлп язмас борын, алар дан-дрг иреш турында уйлый башлый. Блки, бу омтылыш табигыйдер д. гр эчт амбиция кымырып тормаса, олуг максатларга омтылу ммкин тгел. мма рнрсд чик-чама кирк. Кпне кичергн трибгез бу ттн яшьлрг нинди киш бирер иде?

Г. Т. Яз язу, лкин кызыкма ичвакыт шртк син; бик тренм иртгк артык булыр чпркк син. Тапмасам шрт, сиз алмаслар, дим, келемдген, зур трз бар дип ала дньяга ккркт син… Сгадт талына менс – зе мен; ни ярдм килс д килсен зедин.

– Яшь калм иялрен осталык дреслре бирсгез, нрсг аеруча басым ясап сйлр идегез?

Г. Т. Пожалуйста… Фикерегезне языгыз, тик якты булсын фикерегез; фикерегездер – фикеребез м фикеребездер – фикерегез. Языйк м басып таратыйк – олы фикерлр кузгалсын; бу кысырлык бетеп, дньяга фикеребез юл алсын. Чнки фикерлр кайнаса, эшлр д алга китр, – бу мгълм булсын ркемг, – шушындый безне фикер. Борынгыдан бирле безне фикеребез тоткын иде… Фикеребез торсын яарып гел… Искермсен, зара нал-ызгыштан кыл кадр ис кермсен! Фикеребез халыкны таркаткыч иллр истермсен, истереп, миллтне берлш юлын кистермсен!

– Фикердн мхрм снгать ансыз кешене хтерлт, дип искрткн фикер иялре. Карашыгызны сез д бик ачык белдерсез.

Г. Т. Минем фикерем шул.

– Хтерегезддер, сезне Сгыйть Снчлйг юлланган хатыгыз бар. 1910 елны 9 ноябренд язылган ул. Анда поэтика мсьллре беркадр зккрк алынган. гр шушы уайдан йтелгн кайбер фикерлрегезне иск тшерск, кишлрегез бгенге яшьлр чен файдалы булыр иде. Кз алдына китерегез ле: Габдулла Тукай наплары алдында, баягы сз белн йткнд, «амбицияле» яшь шагыйрь утыра. Аа иатны кайсы якларына аеруча игътибарлы булырга кирк? Шуларны яшь дустыгызга яндн кабатлый алмассызмы?

Г. Т. Шб юк, сезд миллтк яки шртк бик кызу мхббт бар. мма р язганыгызны нфис в изящный дип йтсм, мин сезг дуст булудан бигрк, монафикъ булудан куркам… Ммкин кадр шигырьне аз язсагыз да, матур в хуш иттереп языгыз. Снаигы нфис 76 аз гына бер хата сбпле тупас нрлрдн булып ките бар.

– Тагын бер искртеп трг туры кил: сз белн эш ит гаять катлаулы, кайвакыт ул хтрлеген д крстеп куя.

Г. Т. Сз авызынан чыкмас борын сзг син хуа, сз авызынан ычкынгач – ул сиа хуа.

– дип язган сзлре чен бу дньяда гына тгел, хтта ки ахиртк кчеп киткч т авап тотарга тиеш.

Г. Т. Туктаыз ле, бер хикя хтерем килде.

– Сйли башлагыз, блдермич тылыйм.

Г. Т. Мхшрне куркынычлы мйданына ике кешене хкемг китергннр иде. Берсе – олуг юлларны кисче, кп кешелрне каннарын тгеп, малларын алучы; икенчесе – бик данлыклы, бтен дньяга исем-чабы таралган Мхррир – китап язучы. Бу Мхррирне сзлре килешле м симез муллаларга шампанский эчрг фтвалый… 77

Ахырда коточкыч судьялар алдында хкем булды. Бу ике гаеплене ннмне аулак почмагына гына илтеп, калын зынырлар ил асылган ике зур казаннарга икесен д салдылар. Зобанилар з куллары ил казаннар астына ут яктылар. Утны эсселегеннн ннмне ташлары сикер иде.

Бу рвешч нич гомерлр, нич йз еллар янгач, Каракны астындагы ут снде; Мхррир астындагы ут минуттан минутка кыза м эсселн бара. Мхрриремез келеннн утны снен кт, котылуны мет ит. Иптше котылып, бу ялгыз гына калганга бик келсез булдымы – Мхррир фнде, Аллага сукранып, ачы газап эченд бу сзлрне йт иде: «И Ходаем!.. Минем ни гнаым бар? Гомерем буе китап яздым, бтен ир йзен исемем таралды. Гаебем булса, тик азрак иркенрк язганмын. Бу ни бла бу? Мин Карактан да начар булырмын дип уйламаган идем…»

Мхррир шулай мыгырдап торганда, кисктн ннм ттеннре арасыннан кзлре яшендй ялтыраган, кулында грзи, чч арасында ыланнар ыжылдап тора, кап-кара йзле, арыслан тырнаклы бер зобани чыгып, Мхррир стен утлар ччеп: «И бдбхет! Синме динг тарайды? Синме нфеск охшаган эшне, шригать куша, диде? м син Карак ил зене бер крмкче буласымы? Ул Каракны зарары зе тере вакытта гына булды, мма… сине бозыклыклары, сине усаллыклары днья гомере беткнче барды; кайчан кояш чыкса, син калдырган усаллык, бозыклыклар да дньяга чыга иде. Сине имеш сулары ил исереп сугышып, лтерешеп йрчелр, сине хатын-кыз качмасын дигнг иярчелр зина, фхешлеклр ил башлары йлнеп, днья-ахирт бхетлреннн коры калганнар. Шул лтерешчелрне бер тамчы канына, ылаучыларны бер тамчы кз яшен – ммсен син гаеплесе…» – дип орышып, шелтлп, Мхррирне стен казан капкачын шалт иттереп япты да китте.

– Илл гыйбртле хикя. Мондый зага тарудан Раббым саклый крсен!

Г. Т. Ярдменд р заманда Алла бар.

– Чын снгатьне хлакый башлангычтан башка кз алдына китереп булмый, бары дп югарылыгыннан гына ул тормыш дреслеген чагылдыра ала. леге хак сзлрне хуплау да соралмый.

Г. Т. Мин зем лично тормыштан, аны тасвирдан, аны хакында уйланудан тмам биздем. Мен шул биз сббеннн… шушылай дип бер шигырьчек яза башладым: