Чтение онлайн

– Карарыгыз т кискен тгелме?

Г. Т. Бйрм дип, кбрк вакытта, бер замандагы алга барышны иск тшереп тбрик итг йтелдер. Безне аман бер кпчк йлнсенд йлнебезг алга бару дип йтеп булмый, ерак киттек дип, зебезне зебез тбрик т итеп булмый.

– иел баштан днья онытыла. Мондый халтт бнд зеннн-зе кеф-сафа коруга тартыла башлый. Инде безне бйрмнр д русныкыннан ким тгелдер. ствен татар халкы театрны, ртрле уен-тамашаны леп ярата. Кайвакыт кел ачулар оештыруда гап-гади чама хисен югалтабыз. Келг шик т килгли: без зебезне инкыйразга ырлап-биеп бармыйбызмы икн?!

Г. Т. Безне гомер уен тгел, бйрм тгел…

– Чыннан да, безне рбер гамлебез фкать миллт трккыен хезмт итрг, мен шундый хезмтк мхббт ркемне йргенд яшрг тиеш.

Г. Т. Барчасы з халкымызга хезмт итмк дигн сзг кайтадыр… Агы-миге баш белн д эшлдек… Инде эшлик саф, ачык кзлр белн… Тырышып, кп акчалар тотып м трле-трле чаралар креп, нилр эшлмс бу миллт, гр керешс!

– зенч гомер итр чен, блки, аны акчасы итеп бетмидер? Борынгылар искрткнч, акча булса, гакыл табылыр.

Г. Т. Татар акча тапмый тгел, таба.

– Сбп нид со?

Г. Т. Миллтне чире – керешмд эшк… Ни эшлим, халкым баштан ук дошман рнрсг… Безне татарларда, и вл мртб йткнд, рбер нрсг каршы тору ата-бабадан калган бер гадттер. Алар, и вл чыкканда, ысулы дит берл укуга да каршы тордылар. Кара тактаны эченнн «тавык аягы» да эзлп маташтылар. Бара торгач белделр ки, кара тактаны эченд «тавык аягы» тгел, «чебеш аягы» да юк, имеш!

– Безне миллт лл инде олыгаеп киткн, лл аны балаларча кирелеге чыгып бетмгн.

Г. Т. ч яшьлек балага да зене сламтлне чен дару эчерс, яки: тышка яланаяк, яланбаш чыкма, дис, билгеле, каршы торадыр. Шуны шикелле, татарларга да: болай итсез, сламт булырсыз, тегелй итсез, зегез чен яхшы булыр, дис: «Э… э… киркми, э… э…» – дип кирелнлр… Н ис, сйлс сз кп булыр.

– Ачы гыйбрт тулы мондый сзлр ниндидер максат белн йтел бит.

Г. Т. Миллтем олуг файдалар килен мет итеп…

– мма олуг файдалар зеннн-зе ген килми. Моны чен квемене рухияте мкммл, фемлелек дрсе югары булырга тиеш. рхлд, шуа омтылу лазем. гренки туфракны гумус катлавы чагыштырмача юка икн, димк, аннан лл нинди зур уышлар кт алмыйсы. Зыялылык змине саллы булмаса…

Г. Т. Татар халкы арасында хисапсыз кп зыялылар.

– Тик безг андый затлар аман итеп бетми ле. Килешсезме?

Г. Т. Миллт образауный кешелрг м халык файдасын ртрле зене шхси мнафигыннан в корсак файдаларыннан ст тота торган, миллт файдасын кз стендге кашы дрсенд газиз тота торган миллт арысланнарына мохта… Бу йтелгннр булмаганда, безне тормышымыз келсез, лек чыккан й тсле молы, тынсыз-тавышсыз, рхтсез булачактыр.

– Сйлгн сзебез барыбер укуга килеп тоташа. Миллт хадимнре трбиял чен мктпне кчле булуы зарур.

Г. Т. Дрест сз бу… вл миллт укысын, белсен, француз, немецлр кадр кзе ачылсын… Без д алар юлыннан барыйк, Хуа Насретдин шикелле, атны артына карап атланмыйк… Без д… адмч тормыш итик дньяда. Гыйлем белн дньяны кулда тотты япон… Мгариф мйданында без, татарлар, ат уйнатыйк!.. Ктрелеш юлларына атлап тик… Файдаланыйк килектн… Надан булу гарь… Наданлык таптамасын – яньчелербез… Кап-кара кол белми хррият дигн сз кадрене.

– Сезне сзлрдн д кренеп торганча, ртрле белем бир йортына биниая зур вазифа йклнгн. Татар мктбен бигрк т. з длте булмаган халыкны саклап калу чен рбер укытучы зенч фидакарьлек рнге крстерг тиеш.

Г. Т. Мктплр – безне арсенал…

– мма шунысы эчне пошыра: алар рбер заманда да камиллектн ерак тора.

Г. Т. Бармак берлн каткан ирне казып булмый, лифбасыз (алфавитсыз) язып булмый; шуны тслк, мктплрне тзтмич, «Трккый!» – дип кычкырырга базып булмый.

– Нишлрг икнен д йтеп тсгез…

Г. Т. Ислах дрьясында йзсен безне кораб… Туган в туачак балаларыбызны келен яга-яга миллт хислре, истикъбаль 57 дртлре салырга хезмт итеп.

– лбтт, бармак белн каткан ирне казып булмый. Югары зерлекле мгаллимг итешле дреслеклр кирк.

Г. Т. Хзерге тормыш, хзерге китеш чен и киркле, и мим булган яа-яа, з ана телебездге китаплар…

– Сезг инде яхшы мгълм, 1905–1907 елгы инкыйлаб алып килгн азмы-кпме хррият шартларында башлангыч мктплр чен язма сбаплар зерл ешаеп кит. Белем ягы чамалы «эшлеклелр» хтта лифба тзерг алына. Методика талплре санга сугылмый… Кем йтмешли, укымыйча гына галим булырга маташулар инде каныбызга сееп лгергн бугай.

Г. Т. Гыйлем рен чплек башыннан эзлрг мбр итлр… Чп булгач чп инде. Ул таралып ятса да, тртипк салынса да – барыбер чптер.

– «Мктпт милли дбият дреслре» хрестоматиясен тзерг, димк, кел кайтаргыч шундый хллр тэсиренд ниятлгнсез.

Г. Т. Бу… минем законный хакым иде. Татар балаларыны рухына файдалы тэсирем булачак, иншалла.

– Ничек уйлыйсыз, безне мктп элгрлрг бтен яктан да алмаш булырлык буынны трбияли аламы? Гомумн, татар яшьлрен ышанычыгыз зурмы?

Г. Т. Яхшы булыр тапшырсак без дньяларны образауный егетлрг тмам… Йрмсен бгъре зек миллт киеп кашсыз йзек.

– Димк, яшьлр шушы йзекне…

Г. Т. Бик зур фхерле 58 , чын бриллиант кашлары!

– Дилбегне кулыннан ычкындырырга телмгн бгъзе затлар, гадтт, образауный яшь-илкенчкне бигк нп бетерми. Монысын да белсездер.

Г. Т. Дньяда кп кешелр бар ки, ткен в гакыллы кешелрдн куркып, з тирлренд кбрк ахмакларны йртлр.

– Алмаш дигнне д трлесе була.

Г. Т. Тти тапса сабый барган юлында, йомышы истн чыгар, ич аерыла алмас. Шулай яшьлр д: юлда крс алтын, баюдан башкага келен салмас.

– Бай булса, акыллы саналасы. Бусы ле бер хл. Мен шунысы келг тия: инрен милли варислык аваплылыгын алырга тиешле байтак егет-кызлар злрене карашларын чынбарлык белн акланмый торган чикк иткерчн. Андыйларда мин-минлек билгелре хттин ашып киткли. м зеннн-зе ткбберлек барлыкка кил. Мондый сыйфатларны чиктн тыш кбеп ките адм баласын урау юлларга стерп керт. Остаз з шкертлрене шундый булуын телрме?

Г. Т. Татар шкертен кеше ясар чен и элек аны «вкар»ен бозарга кирк. Бу – й салганда и элек нигездн башлау, сткнд тбдн тотыну кеби кагыйд инде. Андый «вкарь» яшьлект имерелмс, бгъзан, мхррир булып гомер итеп, неграмотный лчк «зате галилр»д 59 д кала. Мисал эзлсез, кктн йолдыз эзлгн кеби ген булып, аны табуда зхмт чикмссез.

– Икенче яктан караганда, кешед з-зен ярату хисе лешч булырга тиеш лбаса! Югыйс з кче ышану келед ирлек таба алмаячак. яшьлект беркадр согарып кил торган, триб аша бирелгн нигъмтлрне ркем бел.

Г. Т. Тугъры караш, тпле гакыл…

– Лекциялр укыган шагыйрь буларак, татар баласына нинди нсыйхт бирер идегез?

Г. Т. И ир йзендге фрешт, син бу миллтне мете р эшт… Очып тш т балалык бишегеннн, ябыш – аерылма мктп ишегеннн… Сине бу барган юлы – галимнр юлы; бу юл белн барлык олы кешелр итешкн… Кне килер: сине д урыны бек булыр; ихтимал, исеме алтын белн язылыр… Барлык мселманнарны уртаклыгы сез… Гыйлем йозагыны ачкычы сез, трккый кклрне баскычы сез… Черек миллт чен сынмас терк сез; тугыз корбан суеп алган телк сез.