Чтение онлайн

– Китапка мкиббн китегез гомер буена срелмгн. Аны схифлрен ледн-ле актарып утыру сездй мгълматлы затка нрс бир?

Г. Т. Рхтлнеп кит шунда аным, тнем, шуннан гына дртлрем дрман табам… Ышанычым арта минем з-зем, мет берлн карый башлыйм булачакка.

– Килчктге иат язмышыгызны билгелгн шигъриятк тартылу нарасый келенд ничек барлыкка килгн икн?

Г. Т. Габа!.. Аламыйм.

– Халык теленд йргн трле кызыклы такмакларны ятлап алу белн ген чиклнмич, зегез д уй-хислрегезне мсткыйль рвешт шигъри калыпка салып карарга рьт иткнсез. Тге тапкыр калмг рел чынлап хйран калырлык бит. Моны серен алый аласызмы?

Г. Т. Кайда алау миа!

– гренки шигырь ене кагыла икн, ул инде сине гомерг ычкындырмый. зеннн-зе мавыгып киткнсездер.

Г. Т. Бик вслндем шигырьг келем, аным белн.

– Беренче тапкыр иат эшен алыну чен вл ниндидер камил рнк булу херле. Башта кемгдер ияр д зур гналар исбен кермидер. Сз д юк, элгрге шагыйрьлребезне буыннан буынга кч килгн мирасы сезг инде бала чактан ук азмы-кпме таныш. Халык иаты рлрен д сез яшьли игътибар биргнсез…

Г. Т. гр миа ырулар ярдм итмс, мин со… туган телемезне сймк кеби бер олуг нигъмтк ия була алыр идеммени?!

– Гавамны «клмктн чыгып» ыр сузуларын трле урыннарда ишетерг туры килгндер.

Г. Т. Халкыбызны бутылкалар урманы арасында… кеф-сафа кылып утырган чакларында да… Монда да рхтлнеп тылый идем. Хислрем кузгала иде. Халык хислре белн хислнмгн кешелр чен гади бер кычкырып утыру булган бу «ырлаулар» минем келемне и нечк кылларына тукыналар иде. Шуннан со мин д аларныкы шикелле к итеп, алар взене белн, алар кенк салып, з хислремне мйданга чыгара башладым. Шулай булгач, мине «лл нинди такмаклар язып чыгарган!» дип орышмаслар дип уйлыйм.

– Сз уаеннан сорыйсым кил: халык иаты рнклре нигезенд иат ителгн ср шигъри трлелект кай яклары белн аерылып тора?

Г. Т. Халык ырларына ткълид итеп язган шигырь, ткълид итмич язылган шигырьлрдн хис, мгън, тасвир ягыннан ич т ким булмавы стен халыкны з ке, з взене, з формасы ил язылганга, халык келен бигрк гзл тэсир ит в урынлашадыр.

– зеннн-зе алашыла, телс нинди дбиятны нигезенд брктле халык иаты ятадыр. Аны йогынтысы бер миллтт кбрк, икенче миллтт беркадр азрак сизел. йтик, сез рус шигъриятен нечклп белсез бит. Анда халык башлангычы «акып» торган срлр бармы?

Г. Т. Бу млдн Кольцовны «Ник йоклыйсы, мужик?», «Сукачы ыруы», Пушкинны «Кызлар ыруы» саналалар.

– Татар халкыны ле трле слпт язылган «Идегй», «Ак бре», «Сак-Сок»лары да бар. Андый срлр калм еллрен злренч иатка рухландырып тора.

Г. Т. «Сак-Сок» хикясе – халыкны бернрс белн д чиклнмгн ки фантазиясеннн туган бер хикядер…

– Без чынлыкта колачлап бетер алмаслык биниая зур темага кереп киттек. Бу урында татар халкыны иат ммкинлеклрен билгелп т ген д итдер кк.

Г. Т. Дрестен йткнд, халык зур ул, кчле ул, дртле ул, молы ул, дип ул, шагыйрь ул.

– Безд калм тшенчсен кпкырлы мгън салынган. лбтт, артыгын уйлап тормаган беркатлы бала чакта ул ле язу коралы буларак кына кабул ител. Тора-бара кулдагы калм авырая, аваплылыгы да арта башлый. Хзер инде сез аа кечкен Апуш кзлре белн тгел, шушы юлда ачысын-тчесен татыган зуп-зур Тукай трибсе аша карыйсыз. Гомумн, нрс со ул калм?

Г. Т. Калм – хкем йртче ир йзенд, аны белн ант ителгн «Нн» срсенд… Калм – бек, калм – дрле; Ходайны теленд ант урынында ул.

– гр максат тгаен билгеле булса, аа иреш юлларын табу иелрк, дип искрт элгрлр. Сезне д з-зегезг йклгн олуг бурычыгыз гавамга шактый алдан ук сиздертеп куелган. Ничек язгансыз ле?

Г. Т. Телим булырга мин инсане гали…

– йтерсе барысын да алдан кргнсез.

Г. Т. Эшем м ниятем изге иде, лкин максудыма иттеме – анысы минем эш тгел.

– Гадтт, талант иясе дбиятка двамчы буларак тартыла. Шул исптн сез д. Артынан килчелрне д тоеп яш мслихт. Ошбу мсьлд ышанычыгыз ныкмы?

Г. Т. лхмделилла… Миллтне яшь каарманнары калмг сарылды…

– Келегезне кгазьг ле беренче тапкыр тккнд к сез язучыларга олуг вазифа йклнен ткрар итсез.

Г. Т. Боларны кемлеген яхшы белик без, боларны артуын Ходайдан телик без.

– диплек гамлен д бик зурлап крстсез.

Г. Т. Язучысыз язылдымы бу Корън, язучысыз тзелдеме бу Форкан?

– Тф-тф, безне кферлект гаепли крмсеннр тагын! Монда бит кктн игн ср м аятьлрне кгазьг тртиплп тшер мле турында сз бара. Берьяклы гына уйлаучылар чен шундый искрм ясау кирктер.

Г. Т. Наданлык сбпле кферг тш иел инде.

– лбтт, кешелек дньясындагы рухи трккыятне язучылардан башка кзаллау кыен.

Г. Т. Бу дньядан язучылар ктрелгннр, дньяга нкъ ай кебек балкыганнар.

– Влкин шунысы кызганыч, изгег тартыр калм елен беркайчан да иел булмаган. н Алтын Урда чоры шагыйре Котб «Хср в Ширин» поэмасыны азагында леге срен калмне кзеннн «бгырь каны»н агызып язуы хакында искрт. Иат газабы – бер хлдер. Еш кына пйгамбрг тилнгн шул язучы тормышта да трлеч эзрлеклнеп тора. мгыятьне аламассы.

Г. Т. Безнеч, бунда бер д аптырый торган ир юк… Китмсен кефе, мхррир, денсез дислр д; син аларга бал биргнд сиа агу бирслр д… Килер бер кн: миллте сиа шфкатен крстер… Тупаслар белми «шигърият» дигн сз кадрене… Язучыларга хрмтлре юк… Калм иясене калмг хрмте юк, болар каршысында ткбберне хрмте кп.

– Чынлыкта зен ледн-ле сиздертеп торган мондый мнсбт Корънне «Калм» срсен санламау булып та алашыла. Андый бндлрне ис кат-кат кистсе кил.

Г. Т. Калмг каршы бармыйк – чнчелербез.

– Явызлыкны калм рчак куркыткан. Иат елен ртрле зага дучар итлр д, ичшиксез, язу коралыны биниая кодртеннн шрлг барып тоташа. Газиз миллтен калм белн яклаган затлар крш мйданында нинди ген сынауга тарымаган: алар сугышта шит киткн, башлары киселгн, нахакка атылган, ватанчылык чен мичт яндырылган…

Г. Т. Мин з тарафымнан бу фикерне тугрылыгына кул куямын.

– ле кндлек тормышта да трле куркытулар булгалап тора. н мхтрм Галисгар Камалга хтта м ясалган. 1912 елда бугай.

Г. Т. дбиятка мхббт артып, Печн базары зобанилары татар мхррирлрене битен тимер кендеклр белн сыйпый башладылар.

– «Илдге итимагый тзелешне имерерг чакыручы шагыйрь» буларак, зегез д патша охранкасы кзте астында торгансыз. Кайчандыр сезг д: «Яза крм, итр, артык, Тукаев, вастрок бар бит; куярлар астырып дарга», – дип искртчелр табылган.

Г. Т. ркемне башы зен кыйбат. Мхммтгали башы булып, ле ул да 200 ме сум тора…