Нигина ва Мирмалик
Шрифт:
– аиатан ам шумо аз Ворух баор овардед. Сармои афтрзаи барди ауз, яъне охирин нафаси сарди аузкампир, ки онро мо – хуандиён «баъди чилла-илла» мегем, дина ба охир расиду имрз аво яку якбора гарм шуд. Ба ибораи шоир, куне ки барфи сафед дошт, сабзи суман гирифт, ба мардум ушдор дод, ки Наврз меояд! Ва мо шуръ кардем ба тоза кардани манзил, ки нахустин суннати ин иди адодист.
– Аммо мани сода гумон кардаам, ки ба шарафи омадани мемоно хонаоро тозаю озода мекунед, – гапро ба шх кашид Амадсайид.
– ам ину ам он! – бо ханда авоб гардонд соибхона. – Имрз мардуми Хуанд алона ба тозакор машуланд. Зеро аксу наси ариман аз удрат ва тавоно марум гашта, бо идоят ва маслиати бародарам Шамсиддин имсол дар Хуанд ашни Наврз бо шукмандию шаомати бузург чун дар ади сомониён талил мешавад.
– Магар Наврзои пешина бешук буд? – мулоим лаб ба гуфтор кушод Бибисолеа.
– Шик дошт, аммо на ба адри дилхо. Дар замони сомониён махсус барои ашни Наврз идгои бузурге вууд дошт ва тантанаи мардум басо хушилою нишотафзо мегузашт. Вале чун пойи номубораки арохонио ба Хуанд расид, идгои обод хароб гашту ба тавилаи аспу хар табдил ёфт, ам аз обу ам аз гили Сайун дуд баромад!
– Оббо! – аз мази дили Амадсайид низ ои сзон баромад. – Ана акнун сабаби дар Ворух бо амамаю дамдама ид нашудани Наврзро фамидам. Маълум мешавад, ки бо шикасти давлати сомонио дарахти наврзи олам шикаста, ба гулбазми мардум боди хазон расидааст.
– Мази гапро гуфтед, бародар. арохониён, ки аз пасмондаи ямою чигил ном абилаои бодиянишини турк пайдо шуда буданд, ашаддитарин душмани сомониён ба исоб мерафтанду дусад сол пештар аз таваллуди Нигина шару вилояти моро ба тасарруфи худ дароварда, авлоду адоду расму ойини сомониоро беамон решакан мекарданд. Бадтарин сиёамали ин бадкорони сиядил хати батлон кашидан ба ашни гулафшони табиат буду «болои схта – намакоб» гуфтаг барин, ин кчиёни бедин ба ойи Наврз иди майпарастон – Хазонакро ор намуданд.
– Чува?? – овози чирросии Нигина он адар баланду ногаон садо дод, ки амакдухтарони пинакрафтааш ад парида, бо чашмони ошуфта атрофро нигаристанд.
– Оно ба чанд савдогару одамои сарватманд ишора намуданд, ки ангури ойдор барои майкаш хеле мувофи асту агар Хуанд ба маркази майбарор ва майгусор табдил ёбад, ба рои абрешим пайроаи нави сердаромад пайваст мешавад. Як ишораи оким коф шуд, ки пулпарастони арис ба сар давиданду Наврзро рад карда, Хазонакро онибдор шуданд ва сари майхорао ба осмон расонданд. Он замон ар касе калимаи «Наврз» ба забон меовард, аз дасти майпарастон олаш табо мешуд…
Шайх Бурониддин ое сард аз дили пурдард кашида, эътирози равшандилони Хуанд ба ёд овард. Аз рзгори донишманди закитабъ Мулло Умар ибни Собити Хуанд икояте гуфт, ки дар сбату маъракао агар аз Наврз сухан равад, мисли езуми хушк дармегирифт. ро ого карданд, ки этиёт бошад ва сухан санида гяд.
Дар мафиле аз с лани Борбад сухан рафту онро ороиши Наврз номид. Нафаре эрод гирифт:
– Ороиши иди Хазонак биг!
– аргиз чунин нагям! Хазонак иди палидон асту Наврз ашни покон!!
Он лаза касе намедонист, ки арзиши умлаи охирин бо хуни Мулло Умар баробарвазн меояд: барои окими арохон маз ибораои «Хазонак иди палидон, Наврз ашни покон» кифоят шуд, ки ро ба атл макум кард ва фармуд, то хонумонашро бисзанд!
Аз ин шумхабар ого шуда, бародари калониаш Аббакри Муаммад ибни Собити Хуанд бо аёлу арабои хеш филол р ба гурез ниод, аввал ба Марв рафту сипас ба Исфаон расид ва он о муим шуду бо мадади Низомулмулк сулолаи мътабари Оли Хуандро асос гузошт.
Аз байн чил сол бештар гузашт. Биму арос фаромш шуд. Зиндагии Аббакр ва пайвандонаш дар ойи нав марои тоза ёфт. Лекин… маълум гардид, ки арохонио аиатан ам уштуркина будаанд: гумоштаи оно шоир ва олим Абусайиди Хуанд – писари Аббакрро вати маъвизахон дар масиди омеъ берамона ба атл расонду хунсардона гуфт:
– ар ким дар бораи Наврз амри маъруф кунад, хунаш меоад…
Шоира Маастии Хуанд низ бо хашму азаби навдавлатони арохон дучор гардид ва ин одиса дар базми яке аз бузургони шар рух дод. Он ват Мааст нав ба синни бистсолаг адам ниода, аммо дар усну малоат ва шеъру нафосат ягонаи даврон буд. Аз накати гулу сабзаи фасли навбаор вайро хумори ашни ниёгон ба сар омаду бадоатан як рубо эод карда, фарорасии Наврзи Аамро ба амагон табрик гуфт:
Зад лола парер дар Нишопур озар,
Д бар зад аз оби Марв нилуфар сар.
Наврз, ки шуд, боди Сайун онпарвар,
Фардо ама хоки Балх гардад анбар.
Дстон ва наздикон дар бари эсосот ара шудани Маастиро ис карда, «аз бало азар» гён, ро ба этиёт даъват карданд. Вале урури усн ва унар боло гирифту ба замзамаи азали навруз аз эоди Анвар шуръ кард:
Бингар ч авонист заминрову замонро,
Наврз бадал кард ба дил пиру авонро…
Хонуми булбуловоз бо лани форам суруд мехонд, вале… базм ба охир нарасида, ду навкари сиёурда башаст омаданду айши амаро талх гардонданд ва хостанд, Маастиро ба макамаи волии вилоят кашанд. Аъёну ашроф миён шуда, бо лутфу караму адяи фаровон дами табарро гардонданд ва Маастиро аз дари оиб гурезонданд. Вай бо табъи хира ба хона омаду дару панара шикаста дид ва модарро зору гирён, ки бо овози хаста аз амлаи чокарон ва тадиди оно хабар дод.
Модару духтар вайронхонаро андаке ба ифоа оварданду сал осуда шуданд. Вале рзи дигар чанд сипоии туркнажод бо робаладии хуандие сармаст ба дарвозааш наздик шуданд. Хавфи аз даст рафтани номусро ис карда, модарро ба по хезонду ар ду адаа аз авлии амсоя берун гурехтанд ва бо чашму дили гирён фирор шуданд. Мааст дигар ба ватан барнагашт. «Дилам бигрифт аз ин урбат, таманнои Хуанд дорам» гён умри ширин бо шрию талх гузаронд…
– Баъди гурехтан аз хона як рубо гуфтаг Мааст, – бетоатона унчаи лаб бикшод Нигина. – Азёд кардаг ман ин рубоиро:
Моро ба дами тир нига натвон дошт,
Дар хонаи дилгир нига натвон дошт.
Онро, ки сари зулф чу занир бувад,
Дар хона ба занир нига натвон дошт.
– Офарин, духтари оча! – шогирдро рбаланд гардонд Бибинур. – Паго ба тамошои шар мебароем, ба авлии Мааст меравем…
– Намеравам е куо, то Бобокалуни бузургама зиёрат накунам! – гуфт бо якравии кдакона Нигина. – Модарам таъкид карданд гаштаю баргашта, ки агар намебуд даму нафаси мубораки Бобокалуни бузург, ба олами равшан намекушодам чашм…