Нигина ва Мирмалик
Шрифт:
– Бонуи бузург шумо, эй очаи мерубон! Чунки нигабун мекунед мисли хунаи худ кошунаи Маастиро! Мо аввал мебинем идгоро, баъд агар бошад насиб, меоем ба мемун…
Идго аллакай серодам менамуд. алвогарону нишаллочио, пазандаю нонвойо ва фуршандаои меваоти тару хушк тиоратро ооз бахшида, кулолу мисгару косатарошу заргарон ва дигар пешаварон дкону раста месохтанд ё хайма мекашиданду устоои дуредгар дар мобайн Дарахти оламро устувор мекарданд, ки аз ибтидо рамзи асосии Наврзи Хуанд, маркази дилхушию тамошо буд.
– Акоям мегяд, ки ба Искандари Мадун иди Наврз удо ам маъул шудааст, – худ аз худ ба гап даромад Гулсимо. – Ба канори Яксарт расидан амон фармудааст, ки ана дар амин соили хушманзара идгои калон созанд барои талили Наврз, то мардум хушол бошанду идгои искандар мисли ин ашни овидона то будани одаму олам ба ёдгор монад.
– Аз амун ват сар шудаг ашни Наврзи Хуанд? – пурсид Нигина ва гардан ёзонда, ба тори Дарахти олам нигарист, ки шабеи санавбарои бузурги кистони Ворух буд.
– Наврзи Хуанд мисли дарёи Сайун аз дуриои дур сарчашма мегирад, – авоб гардонд Саодати ба сол аз ар ду калонтар. –Модаркалонам мегуфтанд, ки номи якумин рзи олам Наврз аст. Ин маъниро аз китоби тафими Абурайони Берун ёфтам, ки «аввал рзест аз замона ва бад- фалак оозид гаштан» навиштааст. Дар китоби «Осор-ул-боия» оози гардиши фалак, яъне ибтидои офариниши оламро аз рзи ба тахт нишастани аввалин подшои рйи замин Каюмарс исобида, ба ин муносибат барпо гардидани ашне ба номи Наврз зикр шудааст.
– Ин исса дар «Наврзнома»-и Умари Хайём ёдрас шудаг – илова намуд Гулсимо. – Дар китобои адима таъкид мешавад, ки Каюмарс аввалин одам дар олам буда, корбасти обу гиёу маъданро ба дигарон ёд додааст.
– Фамидам, ки Наврз будааст аввалин рзи олам ва Каюмарс аввалин подшои олам ва Яксарт будааст номи пешинаи Сайун. Ч дахл дорад ин ама ба Наврзи Хуанд?
– Дар китоби муон номи шари мо ба шакли «Хва-канта» будааст ба маънои «шари офтоб». Дар «Насиат-ул-мулук»-и аллома Муаммад аззол омадааст, ки «подшоии Каюмарс с сол буд дар офтобшари аон». Аз ин навиштао метавон хулоса баровард, ки шари мо зодгои Наврз аст!
– Наход? Намеояд боварам…
– Бовар кун, Нигина. Агар хо, дар сари абри Каюмарс бо китоб асам мехрам!
– Куост абри ?
– Обидаи Каюмарс дар баали шари Хуанд аст. Дидан мехо?
– Албатта!
Зиёрати мабараи Каюмарси афсонав ва обидаи амшираи Биб Хуанда, воеъ дар гузари Истак, мааллаи Пули чуур табъи дили дугонао шуд. Нигина бовар кард, ки Хуандро «Тироз-ул-о-лам», яъне арси аон номидани сайёон ва Наврзро арси сол исобида, дар Истак бо усну таровати ол ашн гирифтани хуандиён куанрешаи бузург дорад. Ягона чизе, ки нафамид – «ч маъно доштани калимаи Истак»-ро дарол пурсиду чунин авоб шунид:
– Истак як навъи бед аст, ки фаат дар соили Сайун месабзад. Айёми наврз дшизао расан дар шохи неруманди истак баста, бод мераванд, то гарду убори дилро бод бубарад.
– Арунчак мегем мо, яъне аспаки бодрафтор…
– Гапат абул, Нигина. Рафтем, арунсавор мекунем.
Духтарон бо навбат ба арунчак менишастанду яке барои баланд бод рафтан аз тахтапушти дигаре алвон медод. Ва ар се баробар суруд мехонданд:
аво, аводор – е,
Барги сафедор – е,
Уштуро атор – е,
Сандуо пурбор – е.
Биё, навбаоре – е!
Биё, навбаоре – е!
* * *
Нигина ба амакдухтарояш дидаву шунидаояшро сар-сар нал карду донист, ки оно низ дар соили Испандруд арунчаксавор намуда, бо таассуроти бой баргаштаанд.
– Хоа Баоргон деаи худамон барин як ойи зебо будаасту Испандруд мисли дарёи Ворух шириноб – гуфт Назорат. – Аз паго то бего фаат чизи ширин хрдем!
– Бахудо, ки рост! – тиби одат бе ягон зарурат асам ба забон овард Назокат. – Баробари аз остона даромадан кадбону ба ону оламон намонда, аз хони наврз аввал як пораг шакаралвои маз ба даонамон андохт, то ширинком ва ширинумр шавем. Чунон бомазза будааст, ки…
– Дар Хоа Баоргон тамоми чиз хушлаззату гуворо. Медонед чаро? – пурсид Шайхбобо ва дид, ки ама хомшанд, худ авоб гардонд: – Оби Испандрд, ки аслан оби Хуанд аст, мъизанок буда, заминои гирду атроф бо шарофати он пурбаракат шудаанд. Гандуми маини серрез, бирини девзира, зироати афтраван ва заи нахаш ав аз ин замино ба даст меояд. Зардолую саниди андак, ангури тагобию харбузаи ток, анори ширину анири об ва чормазу бодоми коот маз дар бооти ин мавзеъ фаровон меряд. Аз амин сабаб Баоргон яке аз ошёнои Наврзи Хуанд аст.
– Ч маъно дорад Баоргон, эй бобоун?
– Номи аввалин идгои наврз. Баракати оби руд аз баракати ин иди бузург сарчашма мегирад. Акнун, эй Нигинаи бобо, барои он ки паго дар уфтбаророни Ун бо пурсиши нав дигаронро гаранг накун, пешак мегям: Ун калимаи суд асту судиён замини куни дарёро «ун», замини кдоманро «но» мегуфтанд, ки номи деаест дар он тарафи аба…
– Падари худораматиям боре гуфтанд, ки «барои алладарав Ун меравам». «Уна меравед?» – пурсиданд модарам бо лани хеш. «а, – гуфтанд бо табассум падар. – «Ун а» гуфтани тую «Ун» гуфтани ман як замин аст, ки Сайун аз канори он мисли орини атшуда ор мешавад.
Сухани лутфомези Бибинур бо лабханд шунида шуд. Вале саволи Бибисолеа амаро ба ханда овард:
– Паго уна мерем ё ун?
– амакаса ба уфтбаророн меравем, – андаке асабон шуд Амадсайид. – Мебинем, ки он ба говхунуккунони Ворух монанд аст ё не?
– ам дар Воруху ам дар Ун ва ам дар Хуанду умла олам Наврзи деон якгуна асту бо рои дида меояд. ар касе пеш аз дамидани сапеда дида бикушояд, пеш аз дигарон ба дидори Наврз мерасад, хушбахту хушрз мешавад, – гуфт бо оанги шаббахайр Шайх Бурониддин. – Дар суби уфтбаророн авонон мекшанд, рйи банури пиронро бинанду фотиаи нек гиранд, мо бошем, бари он мекшем, то рухи тифлонро бингарем ва дуо кунем, ки амрои тифли накуноми табиат сарсабзу гулбасар шаванд…
* * *
Дар Ун аввалин шахсе, ки ба назари Нигина намуд, Деонбобои озодалибос Бадриддин – бародари Шайх Маслиатдин буд, ки мемононро бо чераи нурафшон истибол мегирифт. Бибинур ба амроонаш фамонд, ки укамо вайро итоъдор мегянду уламо молики замин меисобанд, аммо барзгарон ва бокорон бо мер деони одил меноманд. Зеро Бадриддин ар кадоме ин раъиятро ном ба ном медонаду аз рабату унар ва усну уби аксарият комилан ого дорад, аз фасод пок асту атман ва аан мардуми хокпошро имоят мекунад, ба уз молиёти муайян ва хирои маълум дигар андозе аз оно намеситонад, ягон мабурияти берун аз одат намениад.
– Фамидам, ки аз Бадриддин ам холи розию ам хал! – тасиномез нидо кард Амадсайид ва дар пали деонон истоду амроонаш ба алаи занону духтарон пайвастанд. Амакдухтарон муддате рйи сабзагилеми навруста нишаста, лаклакпаронию гштингир, буулбозию хурсанги кдакони шху бепарворо сарсар тамошо карданду исси бегонаг аз байн рафтан амон ба Бобаку Момакбоз шарик шуданд. Лекин овози чиррос ва гшхароши кдаке тасфи бозиро хунук гардонд:
– О-омада-а-андд!
Дар идго ама аракат даме атъ шуд. Кдакон низ баробар карахт гашта, тарафи офтоббаро нигаристанд, ки бо садои карнаю сурнай гуре аспу аробасавор ва гуре пиёда бо нидоои шодмон расону азалхон меомаданду аз афотар подаи барзагово ва боз чанд аробаи пурбор ин с аракат дошт.