Чтение онлайн

1963

Сутонне шаўковую нітку прадзе. Ўспаміны — паэтаў багацце. Здаецца, як добры, спрыяючы сцень блукае па нашай хаце. Зімовы, вячэрні, як марыва, час. Маўчанне прыходзіць у госці. Найлепшая з моваў вось тая якраз, калі духам пачуеш кагосьці. Голаў, бы яблыню, схіліш далоў, на руку паложыш сэрца, і нітка, сугучная нітка без слоў аб долі Айчыны прадзецца. Думы за думамі кружаць ўздагон, абыякавасць рвуць спакою. Застогнеш — і сэрца маё, як звон, разгамоніцца разам з табою.

1963

Сягоння сонца ткала дываны: на шэрых стрэхах залатыя ніці. Яны былі прыгожыя, як сны, якім ў жыцці ніколі нельга збыцца... А вецер пражу сонечную рваў, на крылах паразносіў па кусочку, нагія голлі бляскам аснаваў, навіў на плот празорныя маточкі. Я ціха выйшла пражу пазбіраць, звіла ў клубкі яе з зямлі адталай і захацела зноў палотны ткаць, якіх ў жыцці яшчэ я не даткала...

1964

Вецер да Нёмнавай сіні прыпаў, вод люстра у дробязі крышыць, спакойныя хвалі разгойдаў, узняў і ціха калыша, калыша. Смела пасталі на бераг дубы, шуміць і сасна, і альшыннік, быццам купаюць густыя чубы ў разгойданай нёманскай сіні. З сецямі дружна ідуць рыбакі, шуміць ім насустрач дуброва... I вучацца хлопцы ад дрэваў стрункіх не гнуць пад вятрамі галоваў.

1964

Звычайны дзень, шляхі і раздарожжы, і мэты ўзлёт за ценем простых слоў, і падае маленькі, дробны дожджык, як жменя слёз па тых, хто адышоў... Ты ўсё маўчыш, ўсё думкамі наперад. Лепш агляніся: ніва, як абрус, і шлях стрункі, і хочацца мне верыць, што йшоў сюдою ён якраз, Кастусь. Хвала таму, хто вылецеў на волю, хвала таму, хто праўду ў сэрцы нёс, хвала таму, хто з пекла, з мукаў, з бою у цёмных сілаў вырываў наш лёс... Ты кажаш мне — нічога я не маю, глянь, той жа вецер, што, як бард, пяе, ён мой ўвесь боль, ўсе казкі майго краю, і дрэваў шум, і васількі мае. Мой пушчаў цень, сляды зуброў, аленяў, магільнікі зняволеных дзядоў, і мова — скарб наш, дарагі, нятленны, і мой змагар, што вось сюдою йшоў. О юны ўздым, зямлі пакутнай сілы! О шчодры дар духовых светлых век! І словы падалі ў дзірван і каласілі, і змагары выходзілі з-пад стрэх. Які быў смелы, родны чалавеча, адкінуўшы шляхоцкі свой жупан, ён світку шэрую, як мы, злажыў на плечы, каб боль прыкрыць народных нашых ран.

1964

На магілах не сеюць пшаніцы, з чужой крыўды не вырасце доля. Хто не здольны прад здзекам спыніцца — панаваць той не будзе ніколі.

1964

Над Падуяй неба такое наўкруг, як сны мастакоў Адраджэння. Падуя — горад вялікіх навук, славутых надзей і імкненняў. Заціхлі званы, адбылася імша, зноў спевы гучаць на лаціне. Дыплом уручаюць: ён сын Лукаша, палачанін, Францішак Скарына... Даўно ўжо пакінуў свой меч і свой лук, і Полацк, лясамі акружаны, выйшаў насустрач свабодных навук, па-свойму сільны і мужны. Ўжо доктар навукі пад сілу яму. З Падуі слаўнай, з чужыны, вязе Беларусі, народу свайму жыццё сваё, знанні і імя. Не князь і не шляхціц, без дворні і слуг, праз пушчы, мядзведжыя тропы вяртаецца доктар медычных навук, першы доктар на ўсходзе Еўропы. Гандлюе, квітнее наш Край малады, багаты і хлебам, і рыбай: будуюцца замкі, ўстаюць гарады, вырастаюць у пушчах сялібы. Толькі навукі — паны над зямлёй, мовяць мовамі розных чужынаў. І першую кнігу на мове сваёй друкуе нашчадкам Скарына. І годнае слова гучыць сярод цьмы чужынскай, як праўда трывожная: «Не, не для долі жывёльнае мы, а к доблесці, к праўдзе народжаны». Простым людзям ён піша, субраццям сваім дарагія, разумныя словы. Апавяшчае ўрачыста усім: «Бог пусціў мяне ў свет з гэтай мовай». Можа, словы былі, як загад, гэту мову пакутныя ўнукі захавалі пад стрэхамі хат для святла, для дабра, для навукі. Мудрасць здолее ў цемры свяціць. Загад продкаў у сэрцы не згіне! Будзем думаць, вучыцца, тварыць так, як ты, ў сваёй мове, Скарына.

1965

Дануце Бічэль

Добры дзень, дарагая, харошая, маладзенькі праменьчыку наш, заварожана разам з Каложаю, ганаровая Нёмнава страж. Ноччу цьмянаю зоранька светлая тым, хто ў цемры, ў бяспуцці — маяк, беларуская, тысячалетняя, ў кожнай песні, бы Нёман, свая. Ві з праменняў сваю недавітую — з хвойным пахам жывучай смалы — залатую, пасажную нітачку на падарак каханай зямлі. Кіне месяц у Нёман па зорачцы, потым выбежыць сам на папас. Хай прадзецца табе, няхай творыцца, яшчэ скрыні не поўныя ў нас...

1965

Польны вецер шлях блытае, губіць аганёк, сее-сее, падсявае зоркамі сняжок. Рвецца конік, вецер гоніць аганёк сустрэць. Добра гэтак на сутонні з ветрамі ляцець. Ну, заблудзім дык заблудзім. Гэта навакол нашы сёлы, нашы людзі, ўсюды хлеб і соль. Край наш любы, чалавечны, хоць ні брат, ні сват, ў гэты цёмны, снежны вечар кожны госцю рад. Гаманяць яшчэ па хатах, дзеці йдуць са школ, маці варыць, а дзяўчаты накрываюць стол. Вось дамы свае, глядзім мы, аганькі святла. Ах, як жаль, што не зблудзілі недзе да сяла.

1965

Ліпень пчоламі гудзе соладка, напінае вясёлкавы лук, пакацілася сабе сонейка на зялёны квяцісты луг. Выйшаў з бабкаю хлопчык русенькі гэта сонейка сустракаць: «Не расказвай мне больш, бабусенька, казкі страшнае пра ваўка. Ваўкі душаць харошых зайчыкаў, Дзе ваўкі — заўсягды бяда; мне шкада так Чырвонай Шапачкі і бабулькі старой шкада. Я сабачку куплю кудлатага і машыну з такім гудком. Калі вырасту, быццам тата мой,— пастраляю усіх ваўкоў». «А баюся, табе яны трапяцца. Усё ж мужай, мілы ўнук, расці. Столькі плача Чырвоных Шапачак, столькі бродзіць ваўкоў у жыцці».

1965

Сонца болей золата не плавіць, коціцца па небе, як клубок, стрыжаную галаву атаваў подых рэчкі дымам завалок...

1966

Час, як конь, ляціць, мігціць, падковамі крэша з долі-крэменю агні. Час, вярні мне скрыпачку ліповую, мае песні сумныя вярні.

1966

Іншы бохан ляжыць пад абрусам, на сцяне цікавейшы абраз, толькі роднае мовы на вуснах не крануў ўсё мяняючы час. Час усё непатрэбнае крышыць, дарагога ж нішто не кране. Свеціць золата па папялішчах, бо яно не згарае ў агне. Яна свеціцца мудрасцю, ласкаю, партызанскай адвагай пяе і з крыніцы свае праславянскае непадробным променем б’е. Мова з крыўдай, са скарбамі ўласнымі, што пранесла праз жудасны век, і сівая, і разам сучасная, як харошы, жывы чалавек. Новы час непатрэбнае крышыць. Наша ж мова, як вечнасці ніць, з праславянскіх крыніц і узвышшаў красаваць будзе з намі і жыць.

1965

Мінулі дні асенняй, бурай слякаці, падмёрзлы грунт завалакло сняжком. Такая рань, што хочацца расплакацца насустрач сонцу й лёгкім аблаком. Уквеціў шэрань голлі непакрытыя, за ночку стрэхі снегам падбяліў, як быццам нечасаную, нямытую, сялібу нашу нехта палюбіў. Я ў цёплай хусце выбегла на ганачак, на вуснах смех, такі нячасты госць. Бязмэтна неяк выглядаю саначак, якімі адзвінела маладосць. А тая даль паўзе-гудзе машынамі, праезжым экскаватарам раве, і гасне маладосць мая шыпшынная, як светлы дзень ў вячэрняй сіняве. Што ж, маладосць усім здаецца казачнай. Вось і мая: у полі ля сяла праехала пад звоначкі на саначках, па росных межах басанож прайшла. Ляцець бы так санямі параконнымі ля сонных хатаў, ля дарожных вех, каб даль звінела вокал галагонамі, а з-пад капытаў разлятаўся снег. Сялянскі нораў, кроў мая мужыцкая, да коней сэрцам цягне, да сяла. Жыву даўно забытымі прывычкамі... Што ж, маладосць сярод палёў прайшла.