Чтение онлайн

У панядзелак мы прыйшлі ў школу з вёдрамі. Яшчэ каля веснічак мяне сустрэў Косця. І што я чую!

— Макс, хочаш авечку выйграць? — прапанаваў ён адразу.

«Жартуе, — падумаў я. — Яму-то можна жартаваць: дома, відаць, пахвалілі за сыр і за яблыкі».

— Адчапіся…

— Мусіць, дасталося ад бацькі! — скумекаў Косця. Не хацелася мне ўспамінаць учарашняе, не хацелася зноў вярэдзіць душу.

— Нічога не дасталося, — буркнуў я.

— Дык чаго ты такі? Быццам з зубнога кабінета выйшаў.

— Кіслы яблык з'еў,— прамовіў я, каб толькі адчапіўся ён ад мяне.

А Косця — як нічога ніякага:

— Паслухай, што скажу. Сёння ў горадзе будзе выстаўка.

Пра выстаўку мне зусім не хацелася слухаць. Хапіла таго, што ўчора было. Надоўга запомніцца. Не, болей Косця ні на адну выстаўку мяне не зацягне.

Я моўчкі пайшоў па дарожцы.

— Чаго ты, Талерка, так раскіс? — забег наперад Косця. — Ну, крыху мараль пачыталі. Дык што? Карона з цябе спала? Яшчэ не раз будуць мараль чытаць. Іх таксама трэба зразумець. Бацькі ўсё-такі… Яны нас павінны выхоўваць. А ты ўжо вушы апусціў.

Узлаваўся я тут на Косцю. Бач, філосаф знайшоўся!.. Разважае. «Карона з цябе спала… Вушы апусціў… Бацькі… Зразумець трэба…» Сам разбяруся, абыдуся без вучоных.

— Ніхто на мяне не сварыўся, — у другі раз паўтарыў я, раздзельна вымаўляючы кожнае слова. — Табе зразумела?

— Зразумела. Ты толькі не злуй. — Косця абняў мяне за плечы. — Я табе як сябру пра выстаўку кажу. Ведаеш, як мне хочацца, каб ты авечку выйграў, каб да сваёй бабулі яе завёз?

Хіба будзеш на такога, як Косця, злавацца?

— Пра якую выстаўку ты кажаш? — пытаюся. — Дзень жа работнікаў сельскай гаспадаркі мінуў…

— Дзень работнікаў сельскай гаспадаркі мінуў, а выстаўка будзе, — без запіначкі прагаварыў Косця. — Як, напрыклад, агляд мастацкай самадзейнасці праводзіцца? Спачатку ў школах, потым у раёне, затым у вобласці, Мінску…

— І нарэшце ў Маскве, — закончыў я за Косцю.

— І нарэшце ў Маскве, — згодна кіўнуў галавою Косця. — Правільна. У Маскве таксама хочуць лепшых спевакоў і танцораў пабачыць.

— Пры чым тут танцоры і выстаўка? — у адчаі прамовіў я.

— Я проста паралель праводжу, — адказаў Косця. — Думаеш, што ўчора ў горад з усяго раёна проста так жывёлу звозілі? Каб мы з табою на яе паглядзелі?

— Мы дык і конскага капыта не бачылі,— заўважыў я.

Косця быццам не пачуў мяне.

— На рынку розныя спецыялісты былі. Начальнікі. Самых лепшых жывёлін яны адбіралі і сёння ў вобласць, у Гродна, павязуць.

— Дык сёння выстаўка ў Гродне будзе?

— Пра гэта я табе даўно тлумачу! — усклікнуў Косця. — Канешне, у Гродне.

— Сёння рабочы дзень. Хто тую выстаўку будзе глядзець?

— Логікі ў цябе няма. Лагічна трэба разважаць, — пачаў Косця. — У Гродне вунь колькі людзей жыве! У розныя змены яны працуюць. Той, хто пойдзе ў другую ці ў трэцюю змену працаваць, хіба не паглядзіць выстаўку ўдзень?

Заблытаў мяне Косця дарэшты. Калі лагічна разважаць, то і сапраўды спачатку выстаўку ў раёне праводзяць, а пасля ў абласным горадзе павінны паказваць. Павінны… Павінны…

— Хто табе казаў, што выстаўка ў Гродне?

— Ды пра гэта па ўсёй вёсцы гавораць. Адзін ты нічога не ведаеш. З нашага калгаса кароў на выстаўку павязуць. Можаш у брыгадзіра запытацца. Вунь ён ідзе. У школе быў.

Ад будынка школы насустрач нам ішоў брыгадзір, дзядзька Іван. Калі ён параўняўся з намі, я не стрываў — запытаўся:

— Дзядзька Іван, праўда, што з нашага калгаса кароў на выстаўку павязуць?

Дзядзька Іван прыпыніўся.

— Усё вам хочацца ведаць, жэўжыкі.

— Скажыце, калі ласка!..

— Павезлі ўжо… Заслужылі мы гэты гонар, — сказаў дзядзька Іван і пайшоў.

Выходзіць, выстаўка ў Гродне. Выходзіць, і бяспройгрышная латарэя будзе. Што ж рабіць?

— У вобласці ты абавязкова авечку выйграеш, — прагаварыў Косця. — Там шмат выйгрышаў. Не так, як у нашым горадзе. «Гк»… ды сыр клінковы.

Я цяжка ўздыхнуў.

— У Гродна нам не трапіць. Сто кіламетраў пехатою не пройдзеш.

— Я ўжо і сам над гэтым галаву ламаў,— прызнаўся Косця. — Думаў, ты што-небудзь параіш…

— Дружбакі, аўтобус чакае, — паклікала нас Рая. — Ці вы ў таксі паедзеце?

На школьным двары стаяў калгасны «пазік». У кабіне сядзеў Сцяпан. Мы з Косцем пераглянуліся: запомнілася, як пасмяяўся з нас Сцяпан, калі ў горад з мехам ехалі.

— Хутчэй, хутчэй. Сёння бясплатна вязу, — крычаў Сцяпан, высунуўшыся з кабіны.

Мы заскочылі ў аўтобус, праціснуліся на самы зад, селі побач на апошнія сядзенні. У аўтобус зайшлі і нашы настаўнікі: Вольга Пятроўна і настаўніца роднай мовы і літаратуры Валянціна Іванаўна. Вольга Пятроўна запытала ў Сцяпана:

— Вы сёння ў Гродна паедзеце?

— А як жа. Там без мяне як без рук, — не стрымаўся Сцяпан, каб не пахваліцца.

Аўтобус крануўся і паволі пакалываўся па вуліцы.

— Чуў? — таўхануў мяне ў бок Косця. — Сцяпан у Гродна едзе…

— Чуў. А нам што да таго?

— І мы з ім паедзем. Крадком у аўтобус прабярэмся, пад задняе сядзенне схаваемся, і няхай імчыць нас Сцяпан. Перад горадам вылезем — не прагоніць.

— А хіба мы там памесцімся — пад сядзеннем? — здзівіўся я.

— Памесцімся, — упэўнена сказаў Косця. — Я аднаго разу глядзеў. Адкінем сядзенне, ляжам адзін каля аднаго, пасля накрыемся і паедзем. — Каб паказаць, як добра нам будзе ехаць, Косця выцягнуў губы ў трубку і зачыхаў, як паравоз: — Чых-чых-чых, чых-чых-чых, ту-ту-ту-у-у… Страчай ліпеньцаў, Гародня!

Смешна выйшла гэта ў Косці, але мне было не да смеху.

Зноў крадком. Не спадабалася мне Косцева задума. Трэба неяк адгаварыць Косцю.

— Жорстка пад сядзеннем, — шапчу яму на вуха.

— А ты ў Сцяпана пуховую пярыну папрасі.

— Ну, схаваемся мы, прыедзем. А далей што? — вырашыў я падступіцца да Косці з другога боку. — Без капейкі ў кішэні ў Гродна прыедзем. Без грошай латарэйныя білеты не возьмеш…

— Есць у мяне грошы, — прашаптаў Косця.

Да нас павярнуўся Дзяніс Гародка, стараста нашага класа.