Чтение онлайн

Зэльва, 18 сакавіка 1980 г.

Шчыра паважаны і дарагі мне заўсёды Аляксей Міхайлавіч!

Мне крыху ўжо замерзла душа ад гэтых, ужо вясняных марозаў. Ды яшчэ я пабіла моцна калена (расцяжэнне звязак). Не, не на склізкай вуліцы, а спяшаючыся ў хаце. Нейкая іронія, у выніку якой сяджу з забінтаваным каленам і ледзь не плачу са злосці. Спагадаю вельмі, што няма ў Вас зацішша ўласнага кабінету, так Вам патрэбнага для працы і роздуму.

Але, гледзячы з іншага боку, дык я з радасцю памяняла б свае “кабінеты”, дзе бывае так адзінока, горка і сумна, хоць на парачку ўнукаў ці праўнукаў, якія б выкрутасамі і шчэбетам сваім вярнулі б мяне да жыцця…

Не ведаю, як Вам дзякаваць за такую высокую ацэнку і, галоўнае, за разуменне мяне ў маіх вершах. Я з дзяцінства прасякнутая нашай беларускай народнай культурай. Гэта і нашая сям’я, і сяляне, і нейкая святасць у адносінах да працы ў полі ды ў міжлюдскіх адносінах. Пазнаўчы іншыя культуры, я болей ацаніла якраз сваю. Адарваная ад яе, я сумавала. Але я была прадуктам гэтай культуры, і чэхі, напрыклад, паважалі, любілі мяне як сваю, і даючы сваё грамадзянсва нам, ужо пасля вайны, сказалі: “Гэта гонар для нас –даць Вам грамадзянства”.

Ёсць цяпер розныя ўплывы на гэтую культуру, але я адшукваю, люблю тую – шліфаваную нялёгкім жыццём, вякамі, чыстую, вельмі чалавечую. Я была зусім малым дзецям, калі адвозілі нас у бежанства. На вакзале было многа людзей, і мне асабліва запамятавалася маладая, добрая цётка. З оспалаху, калі іх выганялі, яна амаль нічога не ўзяла з хаты, але выгарнула грушы, якія ў печ кінула сушыць. Нічога больш не маючы, яна ўсіх гэтымі грушамі частавала з такой ласкай, крыху з жалем. Я не зразумела гэтага, я, мусіць, адчула, як гэта велічна. Шмат такога я прыкмеціла ў малым сяле. Было там і паганае, але часамі было такое далікатна-добрае, бескарыснае ці бясконца смелае і альтруістычнае.

Можа, падобныя пачуцці выклікала тады і мая дабрыня маладая, калі ўсміхаліся да мяне не толькі людзі, але і дрэвы, і поле… Крупінкі толькі з гэтай культуры я змагла перадаць у сваіх вершах. Жаль – сяння часамі не пазнаю сваіх беларусаў… А часамі зноў іх адчуваю, хоць злуюся на іх! Злуюся таму, што мне зусім даволі таго, што маю, але цалую іх у душы за тое, што яны такія вось менавіта, як тая культура спрадвечная…

Хачу, аднак, Вас запэўніць, што ўсё неабходнае маю. Каб Вы пра гэта не думалі. Ведаеце што? Знайшла ў склепе “Віньяк” з 1970 г., які Вы загадалі мне захаваць да 70-ці маіх гадоў! Я захавала! Нічога нам не застаецца, як летам выпіць яго супольна!

Мая падапечная Люда ўжо ўся ў плямках. Яе прыгожага тварыку не пазнаць. Цяпер – у дэкрэце. Яе муж Саша лічыць дні, калі яго звольняць дамоў з арміі. Учора прыйшла, каб я яе навучыла пячы торт, рабіць крэм і т.п., бо надта хоча быць добрай гаспадыняй. Торт удаўся! Ледзь не выцалавала мне дзірачкі ў твары. Маці яе мужа ў больніцы. Усё туды бегае, корміць тую маладую маці. Бацькі з яе не сцешацца!

У мяне тут некалькі іх, такіх падапечных. Адна 20 лютага радзіла дзяўчынку 800 гр. Доўга ў іх не было дзяцей… Дзіця жыве. Пакрысе прыбывае. Яна дзіка любіць яго. Да мяне бягуць то яе муж, то калгаснікі-бацькі з бутэлькаю! Крычу на іх, але апраўдваюцца, што на Новы год, разам з 13-ю зарплатаю, абое дасталі на рукі 750 руб.! Замаўкаю. Без дазволу мудрага др. Караля з Баранавіч, ад яго імя, абяцаю ім яшчэ адно дзіцятка, калі ўсё будзе добра. Ён дапамог і ў гэтым выпадку. Усе перажываем за дзяўчынку, трымаем закаханую маму на духу, а яна корміць сваё шчасцяйка з піпеткі і верыць, што выгадуе маленькую.

Вельмі абураная другою маладою мамаю (не беларускаю), якая таксама нарадзіла дзяўчынку, але не хацела ёй даць грудкі, бо пасля, чаго добрага, джынсы на яе не налезуць… Вось і забываюся крыху пра свой боль.

На абед сяння зварыла крупнічак з мясам. Рана мая кума прынесла мне такую “шубу” (селядзец, буракі, морква, маянэз). Мусяла я гэтую смакату пры ёй есці. Я мужна ўсё гэта з’ела! Хваліла нават… Гэта дзеля добрага выхавання. Другая кума прыйшла ўчора з дзеткамі. Малая, якой усяго 1 г. 5 мес., гаварыла вершы. Сапраўды. Унікум! Кажуць, што пайшла па хрышчонай… Яны мне прынеслі сала, вантрабянкі і неймаверна вялікую каўбасу, бо закалолі… І так прыходзяць амаль усе. Баюся, што ніякім чынам не змагу нават на старасць дабіцца нейкай болей адпаведнай фігуры…

Горай бывае ноччу. Тады – цяжкія думы, успаміны і сполахі. Раніцаю зноў пачынаю жыць. Прахварэўшы зіму, я крыху аслабла, моцна пастарэла. Ніколі не забудуся Вашага мілага візіту і ахвоты дапамагчы мне ў гаспадарццы. Да такога ніхто не дадумаўся.

Пастараюся нешта пісаць, калі знайду, на што аперціся сваімі думкамі. Сумую яшчэ. Усё адчуваю святасць гнязда, а гэта не тое, што захапляла б юных у час кібернетыкі. Можа, яшчэ прыдумаю нейкі сінтэз з гэтых паняццяў. Ёсць справы дня і справы вечныя. Вабяць душу маю толькі апошнія.

Пра ежу таму Вам напісала, што есці – гэта цяпер для мяне самая цяжкая справа… Ратуе мяне тое, што з цеста, і тое, што салодкае. Акрамя запасаў у склепе, якія Вы бачылі, стаіць яшчэ мяшок мукі і мяшок цукру. Клапаціцца Вам пра мяне зусім няма патрэбы! Толькі ласкава пішэце мне часамі, а то – “не хлебам адзіным…”

Пісалі сын, Валя, нават – Міхась з Алесем. Я ім таксама пішу. Вельмі мілы і цікавы быў ліст ад сябра Забеля (Зыгмунта Абрамовіча). Піша: “Беларускі паляк ці польскі беларус – хто ж яго ведае! Даўно не піша мне Люда віленская” (гэта Людвіка Антонаўна). Спадзяецца прыехаць яшчэ на Беларусь, заехаць абавязкова ў Зэльву.

Даруйце, што нуджу Вас апісаннем сваіх будняў. Святамі бывае ў мяне людна, хоць круг маіх сяброў тут вельмі агранічаны, бо іначай мне нельга.

Вітайце ад мяне сваю мілую сямейку. Цалуйце ўнука (Ніна пісала, што цудоўны хлопчык!). Дзякуй Вам яшчэ раз за ўсё, за ўсё. Будзе вольная хвіліна часу – напішэце.

Заўсёды з павагаю да Вас – Ларыса Геніюш.

26 сакавіка 1980 г.

Добры дзень, ваўчанё маё злоснае, пакрыўджанае, дарагое!

Жыццё – гэта вайна. Ёсць у ім і раненыя, і ахвяры, з чым неабходна нам мірыцца. Падыходзіць да ўсіх зяваў жыцця належыць разумна. Не шукай у ім логікі. Будзь пераможцам, нягледзячы на балючыя страты! Усе мы бяссільныя перад яго ціскам, але ўстаяць належыць! Каюся сяння, што амаль праплакала вочы, яшчэ болей даканала сэрца, не могучы змірыцца з лёсам. Гэта не патрэбна. Прытым, Ты не адна. Вельмі Ты патрэбная не толькі дзецям. Умей быць мужнай, калі гэта трэба. Не раскісай! Не сварыся са мною! Не скідай усіх цяжкасцяў на адну Віку!

Света адвезла Максімку да мілага дзеда-лесніка і мае цяпер болей часу. Яна – лекар! З лекарам лекары заўсёды і ўсюды гавораць іначай! Абавязак – усімі сродкамі дапамагаць. Другі святы чалавечы абавязак – змірыцца з непазбежнасцю! Ад паэтаў патрабуецца мужнасць!

Што да пераезду ў Гродна, дык гэта немагчыма! Жыць засталося мала. Нешта ёсць у гэтай Геніюшаўскай хаце, што дапамагае. На ёй спыніўся пажар вайною, калі згарэла ўся Зэльва. Тут тэпаў старэнькі, босы Яначкін тата. Пахаджала яго важная мама з паноў Палубінскіх, якую ўкраў у бацькоў некалі прыгожы, малады Пётр Станіслававіч Геніуш. Бацькі яе выракліся, але лёс мяняецца, і старая Палубінская, бабця Яначкі, памерла спакойна пры гэтым зяцю.