Чтение онлайн

– Калiфорнiя. Вось мы i прыехалi ў самую Калiфорнiю!

Уiнфiлд надламаў чарацiнку, пакруцiўшы, адарваў яе i, узяўшы ў рот, пачаў жаваць белую мякаць сцябла. Яны ўвайшлi ў ваду па лыткi.

– Далей паедзем па пустынi, - сказала Руцi.

– А якая яна, пустыня?

– Сама не ведаю. Толькi на малюнку раз бачыла. Паўсюль косцi валяюцца.

– Чалавечыя?

– Можа, i чалавечыя, але больш каровiныя.

– А мы iх убачым?

– Можа, i ўбачым, хто ведае. Мы паедзем па ёй ноччу. Так Том сказаў. Том кажа, згарыш к чорту, калi днём паедзеш.

– Тут так прыемна, такi халадок, - сказаў Уiнфiлд i грабянуў нагой пясок на дне.

Здалёку пачуўся голас мацi:

– Руцi! Уiнфiлд! Вяртайцеся!

Дзецi павярнулiся i, прабiраючыся праз чарот i вербалоз, паволi пайшлi назад.

У лагеры было цiха, нiдзе нiкога. Толькi калi машыны пад'ехалi, з некалькiх палатак на момант высунулiся галовы. Зрабiўшы сабе прыстанiшча, мужчыны абедзвюх сем'яў сабралiся разам.

Том сказаў:

– Пайду пакупаюся. Асвяжуся - i спаць. Цяпер бабка пад навесам. Што з ёй?

– Не ведаю, - адказаў бацька.
– Усё спiць, так i не прачнулася.
– Ён павярнуў галаву ў бок брызенту. З-пад яго данеслася жаласнае мармытанне. Мацi паспяшалася туды.

– Прачнулася нарэшце, - сказаў Ной.
– На грузавiку ўсю ноч трызнiла. Пэўна, з розуму кранулася.

Том сказаў:

– Дзiва што. Зусiм замучылася. Калi не даць ёй паляжаць спакойна, яна нядоўга працягне. Здарожылася. Ну, хто са мной? Пакупаюся i залягу ў цянi... дзень цэлы спаць буду.

Ён пакiраваў да берага, астатнiя мужчыны пайшлi следам. Усе раздзелiся ў кустах вербалозу, зайшлi ў рэчку i селi на дно. Яны доўга сядзелi так, упiраючыся пяткамi ў пясок, толькi галовы тырчалi над вадой.

– Вось гэта па мне!
– сказаў Эл. Ён зачарпнуў жменю пяску з дна i стаў нацiраць цела.

Яны сядзелi ў рацэ i пазiралi на горныя пiкi - "Iголкi", як iх называлi, Нiдлс, i на белыя скалiстыя горы Арызоны.

– Мы прабралiся праз iх, - сказаў, сам яшчэ не верачы сабе, бацька.

Дзядзька Джон акунуў галаву ў ваду.

– Нарэшце мы тут. Вось яна, Калiфорнiя. Але нешта раскошы я нiякай не бачу.

– Яшчэ пустыня наперадзе, - сказаў Том.
– Паганая, кажуць, штука.

Ной пацiкавiўся:

– Сёння ў ноч паедзем?

– Што скажаш, та?
– запытаўся Том.

– Не ведаю. Няблага было б адпачыць, асаблiва бабцы. А з другога боку, было б добра хутчэй перабрацца праз гэту пустыню i на працу ўладкавацца. Усяго сорак даляраў засталося грошай. Мне спакайней будзе, калi мы пачнём працаваць i зарабляць хоць трохi.

Яны сядзелi ў рацэ, адчуваючы напор плынi. Прапаведнiк паклаў выцягнутыя рукi на паверхню iмклiвай вады. Целы ва ўсiх былi белыя да шыi i да запясцяў, твары, трохвугольнiк грудзiны i кiсцi рук - карычневыя ад загару. Усе старанна нацiралiся пяском.

Ной лянiва прамовiў:

– Застацца б тут назусiм. Ляжаць вось так вечна i не ведаць нi голаду, нi бяды нiякай. Увесь свой век так праляжаць i песцiцца, як свiння ў гразi.

А Том, пазiраючы на зубчастыя вяршынi за ракой i на вострыя пiкi ў тым баку, куды яна цякла, сказаў:

– Такiх стромых гор я зроду не бачыў. Гiблы край. Усё роўна як косцi шкiлета. Цi даедзем мы калi-небудзь туды, дзе можна жыць, не ваюючы з каменнем i скаламi? На малюнках мясцовасць роўная, зялёная, куды нi глянь домiкi, як ма кажа, беленькiя. Ма спiць i бачыць такi беленькi домiк. А я ўжо i не веру, што ёсць такi край. Хiба толькi на малюнках.

Бацька сказаў:

– Пачакай, вось прыедзем у Калiфорнiю, тады i ўбачыш прыгажосць.

– Ты што, та? Мы ж ужо ў Калiфорнii!

З вербняку выйшлi двое ў джынсах i сiнiх прапацелых кашулях i спынiлiся, пазiраючы на голых людзей у вадзе.

Старэйшы запытаўся:

– Паплаваць тут можна?

– Хто яго ведае, - адказаў Том.
– Мы яшчэ не спрабавалi. А пасядзець у вадзе прыемна.

– I нам дазволiце?

– Рэчка не наша. Але так i быць, мы ўступiм вам кавалачак.

Прышлыя знялi штаны, сцягнулi з плячэй кашулi i ўвайшлi ў ваду. Ногi ў iх да калень былi ў пыле, ступнi бледныя, размоклыя ад поту. Яны вяла апусцiлiся ў ваду, ленавата апалоскваючы сабе жменямi бакi. Гэта былi бацька i сын, моцна прасмаленыя сонцам. Яны фыркалi i стагналi, плёскаючыся ў вадзе.

Бацька Джоўд далiкатна пацiкавiўся:

– На Захад кiруеце?

– Не. Вяртаемся адтуль. Дадому едзем. Там немагчыма на хлеб зарабiць.

– А дом ваш дзе?
– запытаўся Том.

– Пэнхендл у Тэхаскiм выступе, непадалёк ад Пампы.

Запытаўся бацька:

– А дома што, пражыць можна?

– Дзе там! Толькi калi ўжо з голаду памiраць, дык хоць сярод сваiх. А галадаць i адчуваць нянавiсць да сябе мы не хочам.

Бацька сказаў:

– Ад другога ўжо чалавека такое чую. За што яны нас там так ненавiдзяць?

– Хто iх ведае, - адказаў чалавек, зачарпнуў далонямi ваду i пачаў мыць галаву i твар, крэхчучы i пырхаючы. З валасоў палiлася на шыю брудная вада.

– А ўсё ж цiкава было б паслухаць, - сказаў бацька.

– Нам таксама, - далучыўся Том.
– Чаму яны там, на Захадзе, такую нянавiсць адчуваюць да нас?

Мужчына пiльна паглядзеў на Тома.

– Вы на Захад едзеце?

– Туды.

– Нiколi яшчэ ў Калiфорнii не былi?

– Не, не даводзiлася.

– Дык што ж вам маё слова. Едзьце i самi ўбачыце.

– То так, - сказаў Том, - але ўсё ж такi хацелася б ведаць, на што едзем.

– Добра, раз вы абавязкова хочаце ведаць, я раскажу - я i сам распытваў людзей i нямала разважаў. Краiна цудоўная. Толькi яе даўно ўжо ўсю раскралi. Праедзеце пустыню, а там Бейкерсфiлд, i вакол яго такая мясцовасць прыгожая вачэй не адарвеш: фруктовыя сады, вiнаграднiкi. Прыгажэйшага краю на свеце няма. Далей - мясцiны роўныя, прыгожыя, вада не глыбейшая, як трыццаць футаў i ўся зямля ляжыць неўзараная. Але ты нi кавалачка яе не атрымаеш. Яна цалкам належыць Зямельна-жывёлагадоўчай кампанii. Не захочуць яе апрацоўваць, так i застанецца ўся няўробленая. А паспрабуй засей якi ўчастачак кукурузай - у турму запратораць!

– Зямля добрая, кажаш? I нiчога на ёй не сеюць?

– Так, сэр! Добрая зямля, а не сеюць! Ну, цябе, вядома, злосць адразу бярэ, але зямля пустая стаiць. Людзi глядзяць там такiмi вачамi - зiрнуць на цябе, а ў самiх на тварах нiбы напiсана: "Бачыць цябе не магу, сукiн ты сын!" А тут яшчэ шэрыфавы памагатыя - яны паганяюць цябе з месца на месца! Зробiш прывал пры дарозе, а яны гоняць далей. Там у кожнага па твары вiдаць, як ён цябе ненавiдзiць. I вось што я вам скажу: нянавiсць у iх ад страху. Бо ведаюць: калi ў галоднага няма чаго есцi, ён i на зладзейства пайсцi можа. Яны ведаюць, што грэх трымаць зямлю пустой - каму-небудзь захочацца яе сабе прыбраць. Чорт ведае што! Вас нiхто яшчэ не абзываў "Окi"?