Шляхам жыцьця
Шрифт:
З мінуўшых дзён
Памяці Вінцука Марцінкевіча
Памяці Мар'і Конопніцкай
Iгнату Буйніцкому
Памяці Тараса Шаўчэнкі
25 лютага 1909 г.
Сягоньня на Ўкрайне вялікае сьвята: Ў дзень гэты радзіўся тварэц «Кабзара». На ўсіх і павага, і стройныя шаты, I песьні ня моўкнуць свайго песьняра. Праслаўнаму бацьку ўкраінскай свабоды Паклон б'е разбуджана ўся старана, Талкуюць аб гэтым Дняпровыя воды, I думае думу стэпоў цішына. Пясьняр кабзарысты нікім не забыты, Як жыў дзеля песьні, так зь песьняй ня ўмёр; Здабыў сабе славу ня з мармурнай пліты, А з слоў, што ня крыша ні век, ні тапор. Сын беднай сямейкі, нядужы рукамі, Штыхам і гарматам ён пострахам быў; Кавалі яго, як зьвяра, ланцугамі I кідалі ў лёхі, каб згінуў, ня жыў. Сьляпні! Ім і думкі адбеглі з трывогі, Што людзі — як ён — і ў магілах ня мруць, Што можна зьвязаць толькі рукі і ногі, А вольныя думы — хто важыўся скуць?! Бываюць упадкі — люд стогне балесьне; Пясьняр паявіўся, і ўцехі зьвіняць; Пясьняр умірае… а песьня?.. а песьня?.. Эх! каменю толькі ня дана паняць! Жыве гэта песьня, як віхар клакоча, Над лесам магілішч, над цьмою бяжыць, Зрывае запоры і брамы ламоча, I крыўда нямее, і змога дрыжыць. Калісь воклік песьні і сьвет нам адмене, Адслоне другія пуціны жыцьця, Шчасьлівасьці яснай узойдуць праменьні, Аквеціцца доляю лепшай зямля. Дык дай жа чэсьць песьні на Ўкрайне! За Ўкрайнай Той кожны, хто праўды ня здрадзіў жывой; І ўспомніце «бацьку», што пеў незвычайна, Што славе ўкраінскай служыў ўсёй душой. О, слаўны ўкраінча, сын верны народу! Ты роднага слова ў сабе не глушыў, Цярпеў і вучыў, як цярпець у нягодах, Аж люд твой паняў, чаго ты яго ўчыў. На поўдзень, на поўнач, на ўсход, захад сонца, На кобзах людскіх душ твой грае «Кабзар», У хатцы, ў падвале, ў цямніцы, ў карчомцы Калоціш ты сэрцы, як звонам званар. I к нам тваё слоўца ня раз далятала; Мы слухалі ўцешна, што бае сусед. Цяпер жа нясём ліст к вянку тваёй хвалы, Прымі, брат, і наш беларускі прывет! Лірнік вясковы
Памяці Вл. Сырокомлі
*
Над Вільёй, дзе сталіца была Гедыміна, На магілках, што Росса завуцца, Курганок там убачыш пакрыты дзярнінай, Над дзярнінай бярозкі трасуцца. Сумна шэпчуць галінкі зімою і летам Аб жыцьці пахаваным пад імі; Людзі ходзюць маліцца над насыпам гэтым, Пасьвенцаці сьлезамі жывымі. Пяцьдзесят раз у зелень весна спавівала Ніву нашу і насып жвіровы,— Над курганам тым сэрцаў мільёны шэптала: Дай Бог рай табе, Лірнік вясковы. *
На зялёным цьвітучым лагу-сенажаці, Гэт пад лесам за вёскай бедачай Песьню-музыку сумную здаля чуваці: Пастушок там на дудцэ так плачэ. Звоне коскай касец, толькі водгалас льецца, Сам, як колас, хістаецца ў полі… На загоне жнея над снапочкамі гнецца; Сонцэ іхней дзівуецца долі. Пастушок і касец той, і жнейка-дзяўчына, Пахіліўшы маркотна галовы, Тую песьню пяюць, што мінуўшай часінай Ім аставіў іх Лірнік вясковы. *
Песьні гэтай знаём і палац мураваны, Што ў хмяліных бялее повоях,— На пачэсным кутку заседае жаданай— Мілай госьцей ў багатых пакоях. I ў засьценку шляхоцкім, што з вёскаю блізкай Тую-ж долю-нядолю гадуе, Гэта песьня плыве над ліповой калыскай— Гэтак маці над дзіцем бядуе. З маткай рэчка і вецер па свойму запелі, Зашумеў бор зялёны, сасновы, Як-бы тые напевы яны зразумелі, Што злажыў чуйны Лірнік вясковы. *
А калі ты, гаротнік, тулач беззямельны, Будзеш долей закінут у горад,— Ты пачуеш і там голас той непаддзельны, Што спаткаці, пачуць быў даўно рад. Ці сіроткі, к сьцяне прытуліўшысь халоднай, Ноч праводзюць, усходу чэкаюць, Ці нешчаснаго ўбачыш, як гнецца галодны— Ты спытай — яны Лірніка знаюць. Там і сіняя мгла, як настануць марозы, На муры сее пух брылянтовы, Быццам тые праўдзівые сьветлые сьлёзы, Што калісь выліў Лірнік вясковы. *
Ўсюды Лірнік сваей чарадзейскаю лірай Думкі-чары, як кветкі разсеяў,— I ці ўмёр, ці жыве між людзьмі далей шчыра— Адгадаці малая надзея. Час патрапе усё пакрышыць, адалеці, Путы нават змарнеюць у плесьні,— Покі-ж будзе душа хоць адна жыць на сьвеце, Будуць жыці і лірнікаў песьні. Будзеш жыць! Будуць векі ісьці за векамі. Не забудуцца дум тваіх словы, Як і слоў беларускіх жывучы між намі Не забыўся ты, Лірнік вясковы. Брату ў чужыне
Песьняру-Беларусу
Наша песьня
*** Падсякайце тое дрэва…
Папросту
Поделиться с друзьями: