Чтение онлайн

Зэльва , 12 чэрвеня 1978 г.

Дарагая Дануся!

Думаю-гадаю, дзе Ты цяпер можаш быць? Ці над Нёманам, ці над Гаўяю, а можа, дзе плешчашся сабе на якім марскім куроце і пра нас зусім забылася.

Пачну табе ліста па-бабску, са сну. Вось снілася мне, што мяне, хворую, прыйшлі адведаць у пустыя сонечныя пакоі Валодзя Караткевіч з Аркадзем Куляшовым, якога я ніколі не бачыла. Прыняслі мне скрыначку незабудак, і Валодзя меўся заспяваць мне песню. Не заспяваў. Паявілася нейкая дзяўчынка, і я папрасіла яе, каб нарвала ў маім гародчыку і паставіла ў пакоі, у якім затрымаўся Валодзя, букет самых лепшых кветак. Муж мяне палохае, што А. Куляшоў прыходзіў па мяне… Усё магчыма, бо чуюся дрэнна, асабліва цяпер, дажджамі. З мужам – таксама не жарты. Болей як догляду, патрабуе ён увагі, але яе патрабуюць і гарод, і кухня, і дзеці з унукамі. І ўсё наваколле. А тут хочацца, каб паправіўся. Пажыў яшчэ.

З Міхасём покуль што ўсё добра. Як пойдзе з ветэрынарыяю – яшчэ няведама. Будзе яе здаваць на пачатку ліпеня, а пасля на тыдзень – да нас! Алесь шчасліва вярнуўся з Нямеччыны, шмат чаго там бачыў. А найбольшая падзея – Альма ІІ пагрызла маме Валі новыя туфлі (відно – экстрамодныя дзеравяшкі), і мама плакала! Ах, гэтая Альма!

Прачытала “Прощание с Матёрой” Распуціна. Ускалыхнула гэта мяне добра. Адчуваецца ў гэтых сібірскіх славянаў і элемент чыста беларускі. Узяць прыказкі – дык проста жывыя наднямонскія. Ці чытала ў апошнім “ЛіМе” вершы Ніла Гілевіча? Хто гэта так яму дасаліў? Крыўдна за Ніла! Я яго нейк моцна паважаю. Ён інакшы, як я, але люблю яго за шчырасць, бескарыснасць і вялікую, прасветленую розумам і творчай энэргіяй любоў да народу. Ніл – гэта скала! У паэзіі ён – не геній. Але і мы не геніі, але ніхто не запярэчыць, што ён Беларус з вялікай літары! Таму кусаць і падкусваць светлага чалавека нельга! Вось тое, што я думаю. А Ты, darling?

Мае далёкія сваякі зноў да мяне не пішуць, і чуюся вельмі адна. Па Алесю Салаўю будзе ўжо помнік. На ім напішуць: “Але не зляжа ў цёмную магілу жывы ад веку подых маладосці” (урывак з ягонага верша) і “Хай табе сняцца сны аб Беларусі”. Не магу без болю ўспомніць пра яго загублены талент і заўчасную смерць.

Мае кветкі, гурочкі, памідоры і інш. шчодра палівае дожджык, таму крыху перадыхнула. Учора пралежала цалюткі дзень – на радасць майму мужу. Крыху падужала. Ці надоўга?

Калі Ты цяпер больш-менш у прызваітай адлегласці ад нас, дык прыедзь, а не – дык хоць напішы. Пра кожнага цікава ведаць. Хто Табе дарагі, дык той дарагі і нам! Дзе плавае цяпер Валерык? Што малюе мілая Віка? Мару аб гэтым, каб мы маглі ўбачыць Эрыка, а ён – наш сапсаваны “Рубін-205”. Вось каб прыкамандзіравалі яго хоць крыху ў наш бок! Як яго здароўе? Цалуем Вас усіх! Абнімаем!

Вашыя Геніюшы.

Зэльва, 12 снежня 1978 г.

Добры дзень, Валодзя!

Вялікае дзякуй за прысланую кніжку і за ліста. Афармленне кніжкі вельмі сугучнае гістарычным творам нашага мудрага У. Караткевіча. Кніжка — вялікі здабытак для нашай літаратуры, і шкада толькі, што такі малы яе тыраж. Усё гэта друкавалася і вось добра, што цяпер сабрана разам. Мы ў даўгу перад тысячагадовым нашым народам і наогул перад гісторыяй нашай зямлі. Нейк бярэм яе пераважна з той пары, калі ўсё наша роднае, хітрасцю і сілком, загналі пад саламяныя стрэхі, спадзеючыся, што там і зачэзнем. Дарагія, вытрывалыя нашы дзяды, якія праз вякі пранеслі пад шэраю світкаю і да сянняшніх дзён захавалі мову народу!

Належыць нам цяпер добра скалыхнуць мінуласць, каб засвяцілася ўсімі колерамі колішняга жыцця нашых продкаў. Вось за гэта і вялікае дзякуй нашаму Караткевічу. Кніжка аформлена з вялікім смакам, любоўю і інтэлігенцыяй. Тонкі, выдатны мастак!

А ў нас сумна. Пагоршала мужу. Маразы дрэнна на яго падзеялі. Аслабеў моцна, пухнуць ногі, і не сціхае кашаль. Я цяпер ведаю толькі адно: свае абавязкі перад хворым. Мала чытаю, нічога амаль не пішу. Дзякуй маладым нашым літаратарам за прывітанні. Я жадаю ім пачэснага поспеху ў творчых і дастойных іх пачынаннях! На вас адказнасць за моўнае адкрыццё і захаванне аблічча нашага народу, а можа, і за яго існаванне...

Хацелі б мы Вас бачыць, Валодзя, і не толькі таму, каб разлічыцца за кніжку, але пісаць Вам, на жаль, я не змагу. Не аб сабе думаю ў гэтым выпадку. Калі мне будзе дрэнна і я буду патрабаваць шляхотнай апоры ў цяжкую хвіліну, дык я паклічу некага з Вас, забыўшыся на тых усіх, што прыходзілі ў наш дом не дзеля творчага сяброўства і дапамогі.

Сёння, дарэчы, была цяжкая ноч, але цяпер хворы мой хораша і спакойна спіць. Гэта добра, якраз. Мяркую, як захаваць да вясны хоць, а там — што Бог дасць. Жыццё — моцна складаная штука і важна стрываць там, дзе найцяжэй. Вось усё пакуль што, бо галава вінецца ад бяссоння.

З найлепшымі пажаданнямі да вас усіх і з вялікай удзячнасцю да Вас асабіста — Ларыса Геніюш.

Зэльва, 6 сакавіка 1979 г.

Даражэнькія!

Крыху прыходжу ў сябе і хачу Вам ад шчырага сэрца падзякаваць, што ў цяжкую хвіліну жыцця не пакінулі мяне адзінокай. Было гэта шляхотна і ахвярна з Вашага боку. Іншага ад такіх людзей, як Вы, я і не спадзявалася.

Шчаслівая і спакайнейшая хоць тым, што добры наш М[аксім] Т[анк], як мне пісалі з Менску, “паблагаславіў”, так мовіць, прыезд некага з творчай інтэлігенцыі Гродна на пахаванне с.п. майго Мужа. Быў род, пісалі сябры, што Вы былі ў нас. Вось і добра так, а то перадрыжэла я тут за кожнага. Самі разумееце.

Міхасю Ч[арняўскаму] 15 лютага зрабілі аперацыю – выкінулі тыя каменні з нырак, і цяпер ён папраўляецца ўдома. На днях дастану болей здымкаў, дык нейкія прышлю. Быў зноў ліст ад Юры. Усё кліча мяне да сябе. Першае пытанне – ці мяне пусцяць? А пасля – я тут у сябе ўдома, на сваёй зямлі і між людзьмі, якія не ўсе паганыя. Ды і трэба дачакацца часу, каб помнік паставіць па мужу. Іначай я не магу! Пакуль яшчэ начуюць у мяне суседкі. Прызналі мне (пажыццёва) 33 руб. 75 кап. пенсіі па с.п. Мужу. Мне хопіць. Пачынаюць надыходзіць сардэчныя спагаданні з-за мяжы. Усе чытаю і плачу. А ўдома чуюся, бы с.п. Муж – недзе побач. Чую, што Ён такі спрыяючы мне, дабразычлівы. Раз выразна чула Яго голас. Клікаў, будзіў са сну мяне па-чэшску. Гэта, напэўна, мае хворыя нервы…

Я хацела б ведаць, як заехалі, ці не перастылі? Пагана зрабілі, што ўсіх нас не сфатаграфавалі ля дарагой Мужавай труны. Я ж была – як без памяці… Родныя, блізкія сэрцу, дарагія, мілыя, ласкавыя і шляхотныя мае сябры, як жа я Вам дзякую за Вашую мужнасць і дабрыню! Парайце мне цяпер – ці заставацца мне тут, ці пакідаць дарагую магілку?

З любоўю і ўдзячнасцю да Вас – Ларыса Геніюш.

Зэльва, 14 сакавіка 1979 г.

Шчырапаважаныя і дарагія!

Дзякуй за словы спагады з прычыны смерці с.п. майго Мужа. Дзякуй за памяць аба мне ды за мудрыя рады. Яшчэ пакуль што ўсё не магу прыйсці ў нармальны стан. Страціла я вельмі многа. Муж мой быў глыбока асвечаны, начытаны і вельмі інтэлігентны чалавек. Нам ніколі разам не было сумна. Ён пакутаваў у тым асяроддззі, у тым захалусці, у якім яму давялося жыць, працаваць і цярпець уніжэнні ад розных ігнарантаў. Ён быў маім клопатам, але і маёй сілай і падтрымкаю, натхненнем і строгім крытыкам.

Атрымалася нейкая пераацэнка вартасцяў. Аказалася, што ўсё нейк згубіла сваю прыцягальнасць, нават мінулае і вечны, некалі цікавы фальклёр. Няма мэты, няма сэнсу жыцця, не толькі стымулу для таго, каб пісаць. Калі гэта пераходнае, дык, можа быць, ачуняю. Прызначылі мне «пожизненно» 33 руб. 75 коп. па с. п. Мужу. Што ж, пайду да людзей капаць бульбу па восені і нейк пражыву.

Не, не палохайцеся і хоць не здумайце мяне шкадаваць! Я нейк дам сабе рады. Богу дзякаваць, сябры не звяліся, запэўняюць, калі я тут адна, дык у свеце ў мяне многа прыяцеляў, якія і ў радасці і ў горы са мною! Хораша і высакародна, што яшчэ ёсць людзі, якія не толькі жадаюць зла чалавеку! А цяпер усё плачу. Аднак мушу думаць ужо пра дровы і пра тое, што 18 сакавіка будзе правіцца ў цэркві на 40 дзён па с. п. Івану Пятровічу. А пасля людзі прыйдуць на абед. Усё мусіць быць як найлепей. Пахавалі с.п. Мужа вельмі хораша. Памаглі простыя людзі, якім нічога не страх…