Чтение онлайн

Мае знаёмыя – украінцы. З Оляй мы жылі амаль 8 гадоў побач. Знаем сябе добра, і здаецца, узаемна сябе любім. Яна крыху падобная да нашай О. Сенатовіч, дык няхай там сябра Эрык гэта ведае. На ўсякі выпадак іх адрас: Турик Ольга Иванивна, Львівская обл., к. Моршин, вул. Шевченки, 74, 293511. Напішы, Данусенька, на маім лісце Олі і вышлі. Пабачым, якія там варункі і якія кошты. Гэта табе не жарты! Эрыка ратаваць трэба!

А тая “Ніва” пачала рэгулярна нам прыходзіць, але ад 6 нумара. Знача, Юра цяпер толькі яе выпісаў, як я яго вылаяла! Хачу, каб Ты ведала адно, што я ў жыцці не махлюю! Юра, пэўна, паручыў гэта зрабіць Міхасю ці Валі, а яны забыліся. Цяпер мае прыслаць мужу цёплы халат, без якога той мерзне, а тут ніяк яго не дастанеш. Мае сябры за гэты халат і “Ніву” заплацяць Юры валютаю, маею прытым, бо нейкая там завялася. Крышачку. Такія вось справы.

Алесья Салаўя надта шкадую. Яшчэ не пісала Зіне, жонцы яго. Усё нейк цяжка. Надта я яго лаяла за гарэлку, бо пісалі сябры, што мяне ён хоць крышачку слухаў.

Нас тут заваліў снег. Мне моцна баляць плячо і рука. Усё спаленае банкамі. Глытаю розныя таблеткі, ад эленіюма пачынаючы. Дзеду не лепей, але цяпер ён пад доглядам тэрапеўта. Надта пачаў мянташыць языком, знача, ужо яму лепей. Я крыху аслабела. Цяжка бывае ісці па хлеб. Адпісваю на лісты толькі Табе, а сабралася іх шмат. Сястра з Сочы праслала крыху ізюму і эўкаліпту для мужа. Не хацела быць у даўгу, дык паслала ёй дзесятку. Прыслала зноў нейкіх драбніцаў, “ругательное письмо”і тую дзесятку назад! Пазнаю свой род! Мусіць, так і трэба! Юра нічога не піша. Загневаўся недзе. Бог з імі.

Той слоўнік выкінь з галавы. Да васьмідзесятага году так і так не дажывем. Дзеду купіла: Арабей пра Цётку, Клімука – “Зоры побач”, Мележа і яшчэ нейкіх прамудрасцяў, дык покуль што хопіць! Прызнацца, дык ён крыху ўжо і абнаглеў з гэтымі кнігамі. Карыстае з маёй дабраты, а мне тут цяпер не да яго конікаў, бо боль – нясцерпны.

Думаю пра В[асіля] Б[ыкава]. У чым ён горшы ад Бэрнса, Дзюма, Гэмінгуэя, Сіманава і іншых яму падобных, якіх сэрцы патрабуюць вечнай навізны і адкідаюць мудрую патрыярхальнасць нашых старых благаславенных сем’яў, на якіх ад веку трымаўся народ. Бог з імі, але думаю, што бывае ім цяжка аглянуцца назад. Напісала тут нагодай адну “дакументальную” рэч аб культуры нашага народа. Цікавыя і праўдзівыя факты, але літаратурна не апрацавала (напісала за адну ноч). Хочацца Табе паказаць гэта, але баюся – не зойдзе… Дык не хварэй! Не наракай, бо пішаш сто раз глыбей і мудрэй за тую Бэлу [Ахмадуліну], а ўсе напластаванні роднае мовы ведаеш, як ніхто!

Я Юрку люблю, але ўсё вучу яго, бо ж недавучаны… Божа мой, зноў плачу… Бывай, усіх цалуй. Цешуся з Вікі. Калі цяжка – пішы. Наагул пішы.

Вашыя Геніюшы.

Зэльва, 10 сакавіка 1978 г.

Мілая Дануся!

Дзякуй табе за “персанальнае”, так сказаць, прывітанне нас. Выглядаеш цудоўна! Маленькім капрызам каля вуснаў і прычоскай `a la Бэла Ахмадуліна нагадваеш крыху сталіцу, а боль, зусім не затоены ў вачах, яскрава сведчыць аб сац. рэалізме не толькі ў літаратуры, але і ў жыцці… Паставілі мы здымачак на відным месцы, дзе Янка Купала, Цётка, вы – трое. Дык стаіш цяпер там побач з М. Танкам.

Спадзяюся, нашых пару слоў Ты атрымала. Што датычыць тых, якія правяраюць кожны мой крок і кожнае слова, дык я проста не звяртаю на гэта ўвагі. Логікай, розумам ці гуманнымі пераконаннямі ад гэтага бараніцца і нельга, і смешна. Такія “оберкаты”, якія паявіліся ў Еўропе ў першай палове нашага стагоддззя, пакінулі след! Муж суцяшае мяне, што і ў Чылі падобнае. Але наагул людскасць шарахаецца ад падобнага. У цэлым свеце ўжо наглядаецца цяга да гуманізму, да чалавечнасці. На першы план цяпер ставяцца ў высокакультурных дзяржавах правы чалавека! Калі слухаеш выступленні нашага Машэрава ці, напрыклад, Церашковай на дзень 8-га сакавіка, дык бярэ жах, як яны харошымі словамі прыкрываюць вось гэтае шумавенне, падобнае зэльвенскаму, сутнасць гэтага ладу, ягоны касцяк.

Ведаю – будзеш спрачацца са мною, але лепш не трэба. Людзі стварылі сабе дзяржавы, каб лягчэй ім жылося, каб бяспечней, каб вальней. Таму вялікія, класічныя дэмакрацыі так пільнуюцца гэтых прынцыпаў свабоды нацыі, адзінкі ды наагул правоў чалавека, але гэта ім часам шкодзіць. Мне там вельмі падабаецца пашана да законнасці сваёй дзяржавы, і кожны мае права высказацца ў грамадскіх і дзяржаўных справах. Ёсць дыскусія.

Гэта страшна падумаць, як кожны мой ліст, кожнае слова перабіраецца тупымі цынікамі, вечнымі “надзірацелямі” тыпу тых, якія вадзілі нас з азвярэлымі аўчаркамі ў марозную тундру. На галодным пайку ламамі і кіркамі білі мы тую вечную мерзлату. Валаклі на сабе калы і вяроўкі (акрамя інструменту працы), каб у дзікай пустыні рабіць для сябе такую загароду, проста дзеля садызму такіх вось “надзірацеляў-канваіраў”… Найгорай тое, што такая вось маральная дзіч пранікае ў нетры нашага харошага народу, забівае ў нас вякамі выпрацаваную чалавечнасць. Трудна тут што парадзіць, але згадзіцца з гэтым – яшчэ трудней.

Добра, што сябра Эрык нарэшце можа папіць крыху тае лячэбнай вады ў Трускаўцы. Толькі б яна памагла яму. Ці быў ужо ліст? Добра таксама, што маеш з кім пагутарыць. А пра ката Філімона і не ўспамінай. Нашых прыгожых коцікаў патравілі ўсіх трох за адну ноч. Няма ўжо і красуні Альмы. Яна здохла 19 лютага. Канала ў мяне на вачах. Мучылася, бедная, пару дзён. Я толькі магу дадумацца, што сталася з імі ўсімі.

Спадзяюся, што маеш крыху ўяву, у якіх варунках мы тут знаходзімся. А калі месяц ідзе ліст ад сына і ўнука, а ад Алеся няма зусім? Як хворы, нервовы Іван Пятровіч штодня чакае на іх, а пасля доўга ўночы не спіць? А калі нашыя лісты амаль да іх не даходзяць, толькі тыя, у якіх за нешта на Юру “злуюся”? Напісала яму, што пасля “ў гэтым разбярэмся”, а пакуль няхай не злуецца за маміну злосць, бо іначай не атрымае ад нас ніводнага слова! Вось табе і Хельсінкі, і Белград, і правы чалавека (“Как это звучит гордо!”) у нашай рэчаіснасці, асабліва ў сянняшняй зэльвенскай…

А Драздовіч у маім разуменні аж нейкі велічны ў сваёй прастаце, шчырасці і любові. Мала толькі ведаю яго працаў, і то ў рэпрадукцыях. Што да “творчага спаборніцтва”, аб якім Ты пішаш, то яно можа быць толькі паміж роўнымі і вольнымі людзьмі і народамі. У нашых варунках пакутлівае маўчанне – болей за ўсе галасы ў Лужніках! Жыццё паўтараецца. Нядаўна мы наглядалі ўжо такіх, якія бачылі толькі сябе. На шчасце, людзі бачылі іх такімі, сапраўднымі, якімі яны былі! Пры сянняшніх варунках з людзьмі, а тым болей – з народамі, так – нельга!

Ці не сумна Табе, што нават роднае мовы амаль не чуем ні з радыё, ні з тэлевізараў? Аб школах і ўрадах ужо не кажучы. Мова не шліфуецца, не развіваецца. Мова замірае, і скарбы гінуць. Нават “Песняроў” альбо не паказваюць зусім, альбо толькі тады, калі пяюць па-расейску. Вось табе “вольныя з вольнымі, роўныя з роўнымі” ў практыцы нашых дзён на Беларусі. Чэсны і паўнавартасны чалавек з гэтым не можа згадзіцца, якой нацыянальнасці ён ні быў бы! Што ж, каго Бог хоча пакараць, дык перадусім таму адбірае розум… Яшчэ старыя рымляне казалі, што “Зеўс не любіць ганарлівых галоў” (Антыгона).

Бывай, мілая Дануся. Прабач за шчырасць. Твае Геніюшы.

Зэльва, 14 сакавіка 1978 г.

Даражэнькая Дануся!

Ну ж і зрабіла ты неспадзяванне майму дзеду! Надта рады з тлумачальнага слоўніка. Але чаму там няма беларускай літаратуры ХІХ стагоддзя? Адным словам, вельмі дзякую, шчыра цалую і на днях вышлю належныя грошы.

Хварэем і прыхворваем. Шмат ляпей і рада тады, калі не баліць галава і магу чытаць. Акрамя Б. Тарашкевіча, прыслаў нам Юра і кніжку першай жонкі Алякс[андра] Ісаевіча [Салжаніцына], якая выйшла ў Польшчы тыражом аж 40 000! Спадзяюся, што прыслаў і табе. Міхася Шаховіча прыслаў таксама.

Вельмі ж добра, што выходзіць Твая кніжка. Напішы хоць, як ты ахрысціла гэтага свайго “нашчадка”? На Грышу [Барадуліна] можна поўнасцю пакласціся. Цяпер чытаю ўсё яго “Абсяг”. Ці дастала “Ветразі Адысея”? Там нават раз і дзеда Янку ўспамінае мілы аўтар.

Дзецям і ўнукам выслала вызавы. Які жаль, што сябру Эрыку не лепей. Які жаль, што харошым людзям даводзіцца так дрэнна. Які жаль, што харошая, распяяная Нора [Вецер] і тая так паважна захварэла. Які жаль, які жаль, які жаль… Усю ўвагу трэба звярнуць цяпер на сябра Эрыка. Усе клопаты, усю любоў! Надта ж харошы ён, чалавечны і чэсны. А ў Моршын заўсёды варта паехаць. Васіль і Оля абяспечаць і лячэнне. Кантакту з імі не губляй. Яшчэ раз адрас: Турик Ольга Иванивна, Львівская обл., к. Моршин, вул. Шевченки, 74, 293511.