Чтение онлайн

Маленькi прадавец падцiснуў губы:

– Тады едзьце ў горад.

Мацi паглядзела на сваю сцiснутую ў кулак руку.

– Што ж гэта такое?
– цiха сказала яна.
– Вы гаспадар крамы?

– Не. Я толькi прадавец.

Навошта ж вы падсмейваецеся? Вам лягчэй ад гэтага?
– Мацi глянула на свае сцёртыя да бляску маршчынiстыя рукi.
– Хто ж тут гаспадар?

– Акцыянернае таварыства "Ферма Гупера", мэм.

– Яна i цэны вызначае?

– Так, мэм.

Мацi падняла на яго вочы i слаба ўсмiхнулася.

– Усе, хто сюды прыходзiць, вось так злуюць на вас?

Прадавец памаўчаў крыху, перш чым адказаць.

– Так, мэм.

– I таму вы жарты строiце?

– Што вы маеце на ўвазе?

– Такiм паганствам займаецеся. Вам i самому сорамна, га? Мусiце аджартоўвацца?
– Голас у мацi гучаў мякка. Прадавец, як зачараваны, пазiраў на яе i маўчаў.
– Значыць, так, - сказала яна.
– Сорак цэнтаў - мяса, пятнаццаць - хлеб, дваццаць пяць - бульба. Усяго восемдзесят цэнтаў. А кава колькi?

– Самая танная - дваццаць цэнтаў, мэм.

– Выходзiць даляр. Працавалi сямёра i вось на якую вячэру зарабiлi.
– Мацi зноў глянула на свае рукi.
– Запакуйце, - паспешлiва прагаварыла яна.

– Слухаю, мэм. Дзякую вам.
– Прадавец паклаў бульбу ў пакет i акуратна загнуў яго зверху. Потым пакасiўся на пакупнiцу i хуценька перавёў вочы на прылавак. Мацi сачыла, як ён пакуе, ледзь прыкметна ўсмiхаючыся.

– Як жа вы пайшлi на такую работу?
– запыталася яна.

– Чалавеку есцi трэба, - адказаў прадавец i рашуча паўтарыў: - Чалавеку трэба есцi.

– Якому чалавеку?

Прадавец паклаў на прылавак чатыры пакеты.

– Фарш, бульба, хлеб, кава. Роўна на даляр.

Мацi падала яму квiток i пачакала, пакуль ён запiша прозвiшча i суму ў журнал.

– Ну вось, - сказаў ён.
– Цяпер мы ў разлiку.

Мацi ўзяла з прылаўка пакеты.

– Яшчэ вось што, - сказала яна.
– У нас цукру няма да кавы. Сын мой Том хоча з цукрам. Слухайце, нашы цяпер працуюць у садзе. Адпусцiце мне цукру, а квiток я потым прынясу.

Прадавец адвёў вочы ад мацi, адвёў iх далёка ўбок.

– Не магу, - цiха прамовiў ён.
– Такое ў нас правiла. Не магу. Мне ўляцiць. Мяне звольняць.

– Нашы ж працуюць у садзе. Яны, пэўна ж, больш за дзесяць цэнтаў зарабiлi. Дайце мне толькi на дзесяць цэнтаў. Тому хочацца салодкай кавы. Прасiў цукру купiць.

– Не магу, мэм. Такое правiла. Без квiтка тавар не адпускаем. Аканом увесь час мне пра гэта дзяўбе. Не, не магу. Нiяк не магу. Мяне зловяць. Нас заўсёды на чым-небудзь ловяць. Заўсёды. Не магу.

– Нават на дзесяць цэнтаў?

– Нi на колькi не магу, мэм.
– Прадавец умольна глянуў на яе. I раптам з твару яго знiк страх. Ён выняў з кiшэнi дзесяцiцэнтавую манету i са звонам апусцiў у касу.
– Вось, - з палёгкай сказаў ён, дастаў з-пад прылаўка маленькi папяровы мяшэчак, усыпаў у яго шуфлiкам трохi цукру, узважыў i падсыпаў яшчэ крыху.
– Калi ласка, - сказаў ён.
– Усё ў парадку. Прынясеце квiток, i я вылiчу свае дзесяць цэнтаў.

Мацi не зводзiла з яго вачэй. Рука яе пацягнулася да мяшэчка з цукрам i паклала яго зверху на пакупкi.

– Дзякуй вам, - цiха сказала яна i пайшла да дзвярэй. На парозе абярнулася.
– Адно я цвёрда завучыла. Увесь час вучуся гэтаму, з дня ў дзень. Калi ў цябе бяда, цi крыўда якая, або нястача - iдзi да беднякоў. Толькi яны памогуць, больш нiхто.
– Сеткаватыя дзверы зачынiлiся за ёю.

Маленькi чалавечак аблакацiўся на прылавак, пазiраючы ўслед пакупнiцы сваiмi здзiўленымi вачамi. Стракаты сыты кот ускочыў на прылавак, лянiва падышоў да прадаўца i пацёрся аб яго плячо. Ён выцягнуў руку i прыцiснуў ката да шчакi. Кот гучна замурлыкаў, павiльваючы кончыкам хваста.

Том, Эл, бацька i дзядзька Джон вярталiся з саду ўжо ў цемры. Яны ледзь валаклi ногi ад стомы.

– Хто б мог падумаць - усяго толькi руку працягваеш, персiк зрываеш, а спiна проста разломваецца, - паскардзiўся бацька.

– Днi праз два пройдзе, - сказаў Том.
– Паслухай, та, пасля вячэры я думаю пайсцi разведаць, што там такое было перад варотамi. Спакою мне гэта не дае. Пойдзеш са мной?

– Не пайду, - адказаў бацька.
– Хачу хоць трохi папрацаваць i нi пра што iншае не думаць. Апошнi час толькi i рабiў, што мазгi сабе круцiў, замучыў iх зусiм. Не, пасяджу крыху i спаць залягу.

– А ты, Эл?

Эл адвёў вочы ўбок.

– Я, бадай што, пахаджу тут па лагеры, пагляджу, - сказаў ён.

– Дзядзька Джон, ясна, не пойдзе. Што ж, пайду адзiн. Вельмi цiкавасць разбiрае.

Бацька сказаў:

– А ў мяне тады цiкавасць разгарыцца, калi фараонаў тут паменшае.

– Ноччу, магчыма, iх там не будзе, - выказаў думку Том.

– Праверку iм рабiць я не збiраюся. Iдзi, толькi мацi не кажы куды. А то яна месца сабе не знойдзе, так занепакоiцца.

Том павярнуўся да Эла:

– Табе што, зусiм не цiкава?

– Я лепш па лагеры пахаджу.

– Дзяўчат шукаць?

– Гэта мая справа, - агрызнуўся Эл.

– А я ўсё ж пайду, - сказаў Том.

Джоўды выйшлi з саду на пясчаную вулачку мiж двух радоў чырвоных халуп. Сям-там з дзвярэй сачылася цьмянае жоўтае святло газавых лiхтароў, а ўсярэдзiне, у паўзмроку кухань-пакояў рухалiся чорныя ценi людзей. У канцы вулачкi ўсё яшчэ сядзеў каравульны, прыставiўшы драбавiк да каленяў.

Параўняўшыся з iм, Том спынiўся.

– Тут ёсць дзе памыцца, мiстэр?

Каравульны прыгледзеўся да яго ў цемры, потым сказаў:

– Бачыш цыстэрну?

– Бачу.

– Там шланг ёсць.

– А вада гарачая?

– А ты хто такi? Джон Пiрпант Морган?

– На жаль, не. Добрай ночы, мiстэр.

Каравульны пагардлiва прабурчаў:

– Гарачая вада! Яшчэ чаго захацеў. Хутка, чаго добрага, ванну прыняць захочуць.
– Ён змрочна паглядзеў услед чацвярым Джоўдам.

З-за вугла выйшаў другi каравульны.