Самоучитель татарского на каждый день
Шрифт:
кара — смотри
тикшер — проверяй
Единственное число
Мин яз-а-м; йт--м(пишу, говорю)
Син яз-а-сы; йт--се (пишешь, говоришь)
Ул яз-а; йт- (пишет, говорит).
Множественное число
Без яз-а-быз; йт--без (пишем, говорим)
Сез яз-а-сыз; йт--сез (пишете, говорите)
Алар яз-а-лар; йт--лр (пишут, говорят).
Единственное число
Мин ук(ы) — ый-м; эшл — и-м (я читаю, делаю)
Син ук(ы) — ый-сы; эшл — и-се (читаешь, делаешь)
Ул ук(ы) — ый; эшл — и (читает, делает).
Множественное число
Без ук(ы) — ый-быз; эшл — и-без (читаем, делаем)
Сез ук(ы) — ый-сыз; эшл — и-сез (читаете, делаете)
Алар ук(ы) — ый-лар; эшл — и-лр (читают, делают).
Задание 1. Переведите предложения.
Мансур заводта эшли. лфия университетта укый. Крим диктант яза. Марат китап сорый. Газинур класста утыра. Галия класстан чыга. Смбел ария ырлый. Глшат шигырь (стихотворение) сйли. Халид апа диктант тикшер. Син бу китапны укыйсымы?
Без ырлыйбыз. Син мктпк барасы. Син диктант язасы. Мин ырлыйм. Марат миа йт. Мин аны тылыйм. Ул миа карый. Без класста утырабыз. Син мктптн чыгасы. Сез кп (много) белсез.
Кечкен бала яза. Зур бала ырлый. Акыллы кызлар сйлилр. Крим авап бир. Балалар класстан чыгалар. Сез сорыйсызмы? Алар керме? Без йтбезме? Син карыйсымы? Син аны белсеме? Син ниг йтсеме? Сез Галим апаны белсезме? Сез бу китапны укыйсызмы? Алар сезне белме? Алар класста утыралармы? Директор сезг йтме? Сез миа ике китап бирсезме? Ул безг биш алма бирме? Кечкен кыз ырлыймы?
Ну, а теперь поговорим по-татарски.
1. — Айрат, мктпк барасымы?
— Барам.
— Мин д барам. йд берг (вместе) барабыз.
2. — Глсин, син белсеме, Ршит ырлый икн (икн — оказывается).
— Шулаймыни? (Разве?)
3. — Кызлар, класска керегез ле.
— Ниг? (Зачем?)
— Хзер дрес башлана. (Сейчас начнется урок).
4. — Алло, иснмесез! Мнирне бирегез ле.
— Хзер.
— Мнир, иснме?
— Иснме, Айсылу!
— Мнир, син безг керсеме?
— Керм.
— Рхмт.
5. — Рстм, син ырлыйсымы?
— йе, ырлыйм.
— ырла ле.
— Ярар.
6. — Ришат, авап бирсеме?
— йе.
7. — Балалар, сез йтсезме?
— йтбез.
8. — Рашат, тактаны (доску) срт ле.
— Хзер.
— Рхмт.
9. — Нурия, тактага чык ле.
— Хзер.
10. — Рсим, син бу китапны укыйсымы?
— йе, Галия апа.
— Китап матурмы?
— Бик матур. Рхмт сезг.
11. — Ршид, Мансур матур ырлыймы?
— Бик матур ырлый. ырласын ле.
— Ярый, син аа йт.
— Ярый.
12. — Балалар, сез йд эшлисезме?
— Эшлибез, апа.
13. — Бген кем диктант яза?
— Без, Ршид апа.
14. — Син йтсеме, Мансур?
— йтм.
15. — Мин йтм, син яз!
— Ярар.
16. — Мин язам, син тикшер!
— Ярый.
17. — Мин укыйм, син тыла!
— Юк, мин укыйм, син тыла!
18. — Син сора, мин йтм!
— Юк, син сора, мин йтм!
19. — Всил, син тактага чык, Рамил язсын.
— Хзер.
20. — Рушания, син сорыйсымы? Мин сорыйммы?
— Сез сорагыз.
— Ярый.
Настоящее время имеет аффиксы отрицания — ма/-м, которые присоединяются к корню или основе. Рассмотрим это в схеме. Т. к. аффикс отрицания оканчивается на гласный и аффикс настоящего времени начинается на гласный, у первого — а/- выпадает (выпадащие звуки указаны в скобках):
Единственное число
Мин яз-м(а) — ый-м (я не пишу)