Самоучитель татарского на каждый день
Шрифт:
сйли алам (алдым, алачакмын, алырмын)
Син бара аласы (алды, алачаксы, алырсы)
кер аласы (алды, алачаксы, алырсы)
укый аласы (алды, алачаксы, алырсы)
сйли аласы (алды, алачаксы, алырсы)
Ул бара ала (алды, алачак, алыр)
кер ала (алды, алачак, алыр)
укый ала (алды, алачак, алыр)
сйли ала (алды, алачак, алыр)
Множественное число
Без бара алабыз (алдык, алачакбыз, алырбыз)
кер алабыз (алдык, алачакбыз, алырбыз)
укый алабыз (алдык, алачакбыз, алырбыз)
сйли алабыз (алдык, алачакбыз, алырбыз)
Сез бара аласыз (алдыгыз, алачаксыз, алырсыз)
кер аласыз (алдыгыз, алачаксыз, алырсыз)
укый аласыз (алдыгыз, алачаксыз, алырсыз)
сйли аласыз (алдыгыз, алачаксыз, алырсыз)
Алар бара алалар (алдылар, алачаклар, алырлар)
кер алалар (алдылар, алачаклар, алырлар)
укый алалар (алдылар, алачаклар, алырлар)
сйли алалар (алдылар, алачаклар, алырлар)
а) — Син анда кер алдымы?
— йе.
б) — Син минем телеграмманы укый алдымы?
— Юк, укый алмадым.
в) — Камил, син Тркияг бара алдымы?
— Бардым.
— Нич кнг?
— Бер атнага.
г) — Сез ул хатны безг бир аласызмы?
— Юк, бир алмыйм.
д) — Улыгыз сйлш белме?
— йе. Кптн сйлш инде.
— Нинди сзлр бел?
— ни, ти, би, бабай, мми, маэмай, песи, тти…
е) — Син ул ырны ырлый белсеме?
— Сез ярдм итсгез, белм.
ж) — Сез рсем ясый белсезме, Мансур абый?
— Рстм энем, мин рссам тгел бит. Мин табиб.
з) — Крим апа, сез гбдия пешер белсез бит. Мине д йртегез ле.
— Карап тор, Айгл. йрнерсе.
— Рхмт, Крим апа.
Невозможность выражается добавлением аффикса отрицания — ма/– м/– м:
1. — Гафу итегез, мин билгелнгн сгатьк килеп ит алмадым (не сумел, не смог приехать).
— Берни тгел.
2. — «Тасма» ак ионерлык мгыяте (акионерное общество) кайда икн, йтегез ле?
— Мин йт алмыйм шул (не могу сказать).
— Гафу итегез.
3. — Сфр, син ырлый белсеме (уметь петь)?
— Юк, мин ырлый белмим. Мен Срия ырлый бел. ырла, Срия.
В конце урока мы даем вам стихотворение Дэрдменда — талантливого татарского поэта начала ХХ века «Кораб» («Корабль»). Постарайтесь при помощи словаря понять стихотворение и выучить наизусть.
Займемся немного переводом прозаического текста. Это — отрывок из рассказа мастера современной татарской прозы Амирхана Еники «Медный колокольчик».
«Мине кргч, абзыкай гаплненнн кычкырып дш куйды:
— Прмч, син кайдан?
— Длкннн, — дим мин, авызны ерып.
— Ничек килде, зе генме?
— зем ген. Рхмтулла абзыйга утырып килдем.
— Шулаймыни? Кара син! е, кунакка кайттым диген… без мен Абзанга чыгып китрг торабыз. Мин ни йтерг белмим. Ни» мтулла абзыкай озак уйлап тора торган кеше тгел иде. Ул шунда ук игчйг карап йт куйды:
— Син! Шкертне зебездн калдырмыйк.
— Телс, — диде игчй.
— Безне белн барасымы, ббкм?
— Кая со?..
— Абзанга инде… Туйга барабыз.
— Туйга?! Белмим шул, — дидем мин, шактый икелнеп.
— Й, нст тагын «белмим». Барабыз, всслам! Туйдан тукмак та калмый…»
В этом отрывке есть, наверное, незнакомые слова:
абзыкай — дяденька
гаплненнн — от удивления
кычкырып дш куйды — громко сказал
прмч — междометие, выражающее удивление (переносное значение слова)
авызны ерып — улыбаясь во весь рот
игчй — сношенька
ббкм — букв. гусенок, употребляется в значении «дитя мое»