Самоучитель татарского на каждый день
Шрифт:
Задание 1. Поставьте к следующим словам их пару, образуя парные слова.
Жилк —?
туган —?
хатын —?
дус —?
явым —?
ипи —?
кадер —?
ата —?
ирт —?
кн —?
?к —?
савыт —?
Слова для выбора: тумача, кыз, иш, хрмт, тз, имеш, саба, ана, тн, кич, бар, тшем.
Задание 2. Составьте с полученными парными словами предложения.
Сау булыгыз!
Урок 44
Выражение пространственных отношений. Диалоги. Задания.
(Кырык дртенче дрес)
— Иснмесез! Херле кннр Сезг!
Сегодня мы будем изучать формы, которые выражают место, расположение предметов, явлений в пространстве.
I. Наиболее часто эти отношения места выражаются словами в направительном, исходном и местно-временном падежах.
Помните, мы с вами проходили падежные формы. Поговорим, употребляя слова с этими аффиксами.
1. — Мин бген Азнакайга барам.
— Автобус белнме?
— Юк. Бгелмг хтле самолет белн очам.
2. — Сез эштн кайчан чыгасыз?
— Кичке 6 да чыгам. Шунда мине ктеп торыгыз.
— Ярый.
3. — Миа Америкадан хат килде.
— Кем язган?
— Бер профессор. Без аны белн й кне Бтенднья татар корылтаенда танышкан идек.
4. — Син бу китапны кайдан алды?
— Китапхандн.
— Кайчан?
— Кич.
— Миа да биреп торырсы ле, яме?
— Ярар.
5. — Без бген концертка барабыз.
— Кайда була?
— Академия театрында.
— Кем ырлый?
— Илам Шакиров.
— Синд артык билет юкмы?
— Юк шул.
II. Пространственные отношения выражаются наречиями места, словами н, мен:
аста — внизу
ст — наверху
уртада — в середине
югарыда — наверху
алда — впереди
артта — позади
алдан — спереди
арттан — сзади
астан — снизу
стн — сверху
югарыдан — сверху
биект — высоко
ерак — далеко
еракта — вдалеке
ерактан — издалека
якын — близко
якында — вблизи
монда — здесь
тегенд — там
биред — здесь
н — вон
мен — вот
III. Пространственные значения выражаются сочетаниями имени и вспомогательных имен в различных падежах в функции послеложных слов. Помните?
стл астында — под столом
стл стенд — на столе
стл астыннан — из-под стола
стл стеннн — со стола
блм уртасында — в середине комнаты
егетлр алдында — перед парнями
машина артында — за машиной
й янында — около дома
су буенда — у воды
кл буенда — у озера
тау башында — на горе
й артында — за домом
сине алдынан — впереди тебя
аны алдыннан — впереди него
минем артта — за мной
минем янда — около меня
сине янда — около тебя и т. д.
Задание 1. Поставьте вспомогательные имена в том или ином падеже.
Блм … зур стл бар.
Ай … конференция була.
й … бер машина тора.
Машина… минем дустым.
Елга … балалар уйныйлар.
Минем … бер кеше килде.
Казан … бер самолет оча.
стл … уенчыклар ята.
Без тау … менбез.
Сине … кем бар?
Слова для выбора: артында, янга, башында, уртасында, яныда, буенда, стенд, астында, эченд, башына.
Есть такая народная плясовая песня — «нис». Там очень много вышеуказанных форм. Попробуйте ее перевести: нис
Тыпыр-тыпыр биерг Тимер идннр кирк. Тимер идннр стен Хтф паласлар кирк. Хтф паласлар стен Имн стллр кирк. Имн стллр стен Кмеш табаклар кирк. Кмеш табаклар эчен Хрм имешлр кирк. Хрм имешлр ашарга Алтын кашыклар кирк. Алтын кашыклар тотарга Кара кашлы кыз кирк. Кара кашлы кыз каршына Батыр егетлр кирк.