Чтение онлайн

Яшчэ раз зычу Вам найлепшага. Цалую Вас сардэчна і ўсіх вітаю.

Заўсёды Ваша – Ларыса Геніюш.

Зэльва, 24 лістапада 1982 г.

Дарагая Людвіка Антонаўна!

Як са здароўем? Ці цёпла Вам, ці не вельмі адзінока ў хаце? Як са страўнікам? Рухацца цяжка, але ж рухацца трэба! Богу дзякаваць, што хоць можаце “пагутарыць” са Слаўкаю. Гэта вялікае шчасце, бо вялікая любоў між Вамі. Шкадую мілую п. Галю, што так намучылася ля кухні. Але было гэта і радасна, бо – на Ваш Дзень.

Вялікае дзякуй за здымак, дзе Вы ўдэкараваныя шырокім поясам, і так трэба. Добра, што не відно той даты. Наагул, пашто яе было ткаць? Нейк людзі не глядзяць на дзейнасць сваіх выдатных людзей, але толькі сквапна лічаць іх гады, як быццам гэта самае важнае. Усюды і бясконца пра гэта пішуць, а гады – гэта даволі інтымная рэч. Я сваіх не хаваю, але не люблю, калі нехта падлічвае, колькі мне ўжо да канца і што будзе з кніжкамі, хатай, ганучамі і пад. Агідна мне робіцца. Вартасць чалавека – гэта яго імя і тое, што здолеў зрабіць у жыцці. Лепей выхаваць харошага чалавека, чымсці назбіраць шмат непатрэбшчыны на зайздрасць мяшчанам.

Калекцыянерам быў мой с.п. Муж. Таго сябра са Слоніма я ведаю, але што яму даць – дык сапраўды не ведаю. Просіць успаміны. Я іх пісаць не буду, бо надта балюча. А мае кніжкі? Дык іх жа ўсюды можна дастаць, а ў мяне амаль няма ўжо. Парассылала. Ды я яшчэ жывы чалавек і шмат да чаго часамі вяртаюся. Часта хочуць мае дываны. Божа, вечна без грошай, забыўшыся пра сябе, куплялі мы гэтую сваю “геаметрыю” за апошнія капейкі, а цяпер аддай гэта некаму, застанься з голымі сценамі і дошкамі і ўмірай адзінока… Пасля смерці с.п. Мужа я сказала аднаму сябру на пытанне, што буду рабіць са сваімі радзюшкамі? Кажу: “Буду паліць імі печку”. “Не гарэцімуць,” – адказвае. “Газаю палью, і будуць гарэць”… Вось такая гутарка.

У Вас ёсць старыя кніжкі і інш., а мы прыехалі да голых сценаў, дзе ўсё было выкрадзена. І ў Зэльве, і ў Жлобаўцах, і ў Празе была ў нас толькі любоў да роднага. Падняла я з лахманоў стары дыван, якога ніхто ўжо не ўзяў. Дзеля яго старасці. Разгарнула – а там вытканы 1900 год. Гэта быў яшчэ пасаг маці с.п. Мужа Эміліі Палубінскай з маёнтку Бобры, здаецца, ці нешта падобнае. Цяпер гэты дыван у Гудзевічах, у музеі. Надта хацелі забраць яго ў Менск. Вось такія тут у мяне “скарбы”, якія ўжо не прыбываюць – убываюць. Я нешта дам таму сябру, але калі ачуняю крыху з усіх “радасцяў” майго тут жыцця. Праўда, цяпер стала быццам крыху зацішней. Але як надоўга?

І смех, і бяда, калі ўспомню свой позні век і столькі “ўвагі” да маёй хворай, змучанай асобы. Запаліла ў печцы, бо крыху мерзну. Змушаюць мяне часта “гуляць” на вяселлях. Пасяджу крыху, павіншую, падару. То сваякі, то суседзі. А вяселлі цяпер усе – цераз 100 асоб за сталамі. Багатыя, гучныя. Людзі сапраўды матэр’яльна жывуць няблага. Гадуюць, кормяць свіней і робяць вяселлі. Я часамі вітаю маладых вершам, і тады робіцца энтузіязм.

Проста трэба цяпер нейк хавацца ці што? Вось так я тут жыву памаленьку. Малы Жук – адзіны мой верны сябра. Учора пісаў Міхасік, унук. Ён для мяне – як для Вас Слаўка. Цалую ўсіх і абнімаю.

Ваша Ларыса Геніюш.

Ці маюць дарагія Шышэі маю кніжку? Можа, паслаць ім, калі недзе дастану?

Зэльва, 22 снежня 1982 г.

Шчырапаважаныя і даражэнькія!

Бясконца думаю пра Вас. Чытаю Вашую кніжку і ўспамінаю той час, калі, трымаючы на руках малога Юрку, я чытала: «Пахне дзёгцем, потам, рыжаю аўчынай…» Мяне захапляла барацьба ў Вашых вершах і жывая, адвечна сялянская іх беларускасць. Я аглядалася вокал і адчувала тое самае. Вы шмат чаго тады абудзілі ў маім неспакойным сэрцы. Вы былі моцна, натхнёна таленавіты. Машара, Васілёк і інш. на мяне так не дзейнічалі. Вы моцна адчувалі і любілі тое, аб чым пісалі. Вось за гэты падарак Вам найбольшае дзякуй!

Любоў Андрэеўну моцна цалую за гэтую прыгажосць, якую яна мне падаравала. Чым жа я, капрызная, нядобрая, на гэта заслужыла? На цукеркі яшчэ толькі паглядаю. Іх і тую шыкоўную бутэлечку пакінула на свята. У вачах стаіць мне прыгожы, усімі агнямі асвечаны Мінск, дзе было мне бяспечна і добра. Зноў ціск быў 110 на 60. Хаджу на сосаrboxyl. Ціск ужо пабольшаў. Усім вельмі падабалася, што Вы лёгка і спрытна пераскочылі праз бар’ер, ідучы да машыны. Такі Вы вечна малады падпольшчык. Я рада, што так добра выглядаеце. Пісаў сяння сын. Просіцца сюды.

Жарты Вам – тры гады, як я іх не бачыла, а ўсё нечага спадзяюся. Я таксама ад сябе шлю хустачку Любові Андрэеўне. Вам – шлю гарэшкаў. Напішэце толькі, ці атрымалі. Пачкі да мяне і ад мяне прыходзяць заўсёды парваныя... Такая ўжо мая доля...

Жадаю Вам сто гадоў жыць радасна і ў здароўі. Усім жадаю сапраўднага шчасця.

Ваша Ларыса Геніюш.

Зэльва, 19 студзеня, 1983 г.

Даражэнькая Людвіка Антонаўна!

Вялікі дякуй за вестачку. З жалем бачу, што і мае лісты да Вас, відавочна, пагубляліся ў навале святочнай пошты… Думаю пра Вас, бо надыходзіць сумная дата, і Ваша сэрца будзе неспакойным… Гэта лёс, з якім нам належыць змірыцца, бо жывыя мусяць жыць. Дык няхай спіць спакойна с.п. Тонік, пахаваны і аплаканы кахаючымі яго. А Вы каб трымаліся! Глядзеце хоць крыху свайго здароўя. Бог няхай Вас пацяшае.

У нас сяння Вадохрышча. Ноччу збурыўся дзікі вецер, які дагэтуль не сціхае. Учора ліў дождж, а цяпер выпала крыху снегу, і стала нешта падобнае на зіму. Ад доўгага часу ўзялася за пяро, за лісты. То свята, то было вяселле хрышчонага сына, дзе таксама трэба было прыкласці рукі. Вяселле было шматлікае, багатае, гучнае, у рэстаране. Выручалі, перадусім, свае паршукі. Кожны, хто прадбачыць вяселле, гадуе свіней. Гасцей было каля сотні. Музыка такая, што можна ад яе адурэць. Барабанна-піскліва-гучная, да ненармальнасці крыклівая і галосная. Усё гэта я нейк вытрымала. Цешыў добры настрой гасцей, асабліва старэйшага пакалення. Пілі гарэлку па-беларуску, скакалі з азартам, дарылі шчодра. Праўда, на другі дзень вяселля выклікалі да мяне хуткую дапамогу. Пасля ўколаў я ўжо ўсё вытрымала да канца, як і належыць хрышчонай маці. Здароўем пахваліцца не магу. Вельмі слабеюць і баляць ногі, задышка. Далей ісці мне ўжо цяжка. Нешта паднесці цяжэйшае – амаль немагчыма. Ведаю, што шкодна ляжаць, але часта кладаўлюся.

У дзяцей пакуль што ўсё добра. Апошні ліст быў ад Міхася. Просіцца ў Зэльву. Пісалі і сын, і нявестка. А ўчора быў ліст ад дваюраднай сястры, дык піша, што сын жыве вельмі добра, а ўнукі – харошыя хлопцы, якімі можна ганарыцца. Ведаю, што лекары ўсюды нейк даюць сабе раду, хоць сын мой і нявестка надта скупыя і часта наракаюць на брак грошай… А мне тут хапае ўсяго, Богу дзякаваць, акрамя здароўя. Нічога сабе не шкадую, і заўсёды ёсць чым пачаставаць добрых людзей, якія заходзяць у хату.

20 студзеня. Ліста ўчора не магла скончыць. Прыйшлі сваякі с.п. Мужа і забралі мяне з сабою на дзень народзінаў. Былі толькі цесна свае людзі, і даволі міла прайшоў час. А сяння добра падмерзла, і падае снег. Святлей нейк. Я проста баюся думаць аб сваім лёсе. Навокал то пераважна добрыя людзі, але ўсе яны занятыя працаю, сваімі справамі, а мне тут патрэбная ўжо дапамога.

Даўно не была ў амбулаторыі, хоць паявіўся цукар у крыві. Пакуль нямнога. Суседка дала мне крыху лісцяў чорнага ягадніку і фасолі. Запарваю, п’ю. Рэчаістасць робіцца вельмі нецікавай. Прадукцыя атамнай зброі варожыць самае горшае. Пакуль што гэтага нельга спыніць. Не ведаю, ці пусцяць вясною ці летам сюды маіх унукаў. Раздзеленыя сем’і і боль чалавечы – гэта як бы дэвіз нашага часу. Я хоць рада тым, што Вы не адна.

Пісала Дануся. Муж яе ў больніцы. Дрэнна з ім. Баюся, што на гэты раз проста трагічна, бо піша, што вантроба запоўніла ўвесь жывот, закранутая селязёнка. Як здароўе п. Галіны? Як маюцца нашыя Шышэі, ці бываюць у Вас?