Чтение онлайн

Трудна хацець ад Івана Пятровіча нейкіх галосных працоўных подзвігаў у 65 лет жыцця, але сумленна і нармальна ён працуе ўсё сваё жыццё! Чалавек ён вельмі чэсны. I калі б ізноў з яго “дзерлі скуру”, то канфлікты будуць! Калісьці гэты чалавек вельмі хацеў, каб я зноў вярнулася працаваць у больніцу. Я не вярнулася – вось мой адзіны канфлікт. Я не магу Вам пісаць усяго, бо шкадую Вашага часу, напэўна, болей, чымсьці свайго спакою...

Між іншым, прыгадала сабе з часоў маёй работы ў больніцы: у мяне ёсць адно знаёмства ў выдавецтве! Нехта тав. Матузаў. Аднойчы яны разбіліся з машынай каля Зэльвы. Прывезлі і ўнеслі на насілках параненых і ледзь жывых. Тав. Матузаў, цэлы, акрываўлены, адно толькі казаў: “Мой партийный билет...” Усё было ў парадку з білетам – горай было з касцяком! Памятаю, пытаўся ў мяне, чаму я ўсё найболей клапачуся ля аднаго хворага... Гэтага хворага даверыў мне хірург. Ён быў апераваны на рака страўніка... Я ж яго адкарміла, каб бачылі! Я не знаю, што з ім, я баялася нават цікавіцца гэтым, бо ведала, што яму доўга жыць не давядзецца...

Матузаў быў надзвычайна церпялівы і тактоўны хворы. Асталося ў мяне аб ім вельмі добрае ўражанне. Калі б ён мяне яшчэ памятаў, дык быў бы яшчэ адзін знаёмы сябра ў выдавецтве! Што да верша “Сусед”, дык я адразу ведала, што ён дрэнны, і была вельмі злосная на сябе, што Вам яго паслала. Паслала толькі таму, што вось такая рыса вельмі характэрная для маіх землякоў... Іх дабрата і шчодрасць, пры ўсёй іх часам беднаце, захапляюць мяне. Я пазнала чэхаў і іншыя народы, але найболей праўды і любасці знаходжу ў сваім! Цывілізацыя – не заўсягды культура!..

Пісаў пару слоў Валодзя [Караткевіч]. Ён не гневаецца, але вось цяпер можа загневацца! Ён прыслаў нам “Нёман”... Я да гэтага ўжо прачытала ягонага “Хрыста”. Я не магла напісаць Уладзіміру, што ён мне падабаецца. Я яму толькі напісала, што “Хрыстос” меней мне падабаецца, чымсьці ягонае “Нельга забыць” ці “Каласы пад сярпом тваім”... Я знаю, што гэта прыкра і Валодзі, і ягонай харошай маме... Ці я магла б ведаць Вашую думку аб гэтым творы? Я яго яшчэ раз буду чытаць, бо, можа, я не зразумела твор? Можа, на гэта мелі ўплыў скарочанні цэнзуры? Там ёсць захапляючыя сцэны і вобразы, але вось цэласць да мяне не дайшла, не захапіла мяне... Мне было б прыкра, калі б па сваёй абмежаванасці я хоць крышачку абразіла яго твор...

Я цяпер нічога не пішу – я проста вышываю... Муж мой таксама чакае “Полымя”, вельмі чакае. Ці бачылі, як пераводзяць Вашыя вершы з “Перапіскі з зямлёй”? Вельмі цікавая Ваша фатагр[афія] ў “Лит[ературной] России”, Вы там – як Цэзар! Сяння я прачытала, што Пётр I забараніў сваім сенатарам, выступаючы, чытаць прамову з паперы: “Дабы дурость каждого видна была”... Гэта вельмі на Пятра падобна!

Мне робіцца жаль, што Вы так занятыя працаю і не маеце магчымасці болей чулай, неабходнай увагі аддаваць паэзіі, цяпер я Вас зусім разумею. Думаю, што ў Вас усё, усё добра. Не нервуйцеся толькі, дайце справам жыцця крыху самім улажыцца так, як гэта ім належыць...

Калі б ад Зэльвы да Пількаўшчыны было можна заехаць саначкамі на дзень, я б паехала праз снежныя сумёты і ахвотна пабыла б з Вашай мамаю, але гэта аж за Нараччу... Муж мой крыху паправіўся, ачуняў, я вельмі, вельмі рада! Ён шле Вам свае прывітанні.

Застаюся з вялікай пашанай да Вас – Ларыса Геніюш.

Зэльва, 20 студзеня 1967 г.

Даражэнькія!

Спадзяюся, што Вы ўжо разам са сваёй здаровай, мілай жоначкай, і ўсе Вашыя клопаты кончыліся. Радзікуліт – гэта не смяртэльная справа, трэба толькі трымаць ногі ў цяпле і нервы ў спакоі. Сцэражэце спакой адзін другога, бо трэба быць здаровымі і паўнацэннымі, асабліва нам.

Што да нашых справаў, дык мы крыху паправіліся. Праўда, муж – cухі па-ранейшаму, хоць і есць добра. Нервуецца, курыць – як той комін, не сціхаючы, вечна кашляе пры тым. Аб усіх далейшых справах не ведаю, што Вам і напісаць. Пашлю Вам лепш кусочак ліста майго друга Міколачкі П[рашковіча] – судзеце самі. Ліст адашлеце мне! Ён за гэта на мяне не загневаецца, бо, бывае, і сам ён у асяроддззі найлепшых сяброў так робіць з маімі лістамі, і я яму гэта дазваляю.

За сваю “Літаратурную Гродзеншчыну” будзьце спакойныя! Калі выкінуць нас на гэты раз, мы “прарасцем” ізноў, бо мы ж – на нашай зямлі! Горай з сябрам Аляксеем… Мне яго шчыра жаль… Вельмі легкадумна паступаюць з ім, з альбомам, з Данутай ды з намі ўсімі! Так нельга! Бачылі ж, што бралі да друку! Ды і сам Карпюк – стары камуніст, барацьбіт, і нейкай непатрэбшчыны даваць у альбом не будзе! Не будавалі ж князі ці графы, а рукі нашага народу тварылі паэзію з каменняў. Дык можа, і глядзець нельга на будыніны, якія стаяць не ад сяння? Аб ідэалёгіі – гэта проста сярэдневяковая сафістыка. Не зменіцца значанне 50-гадовага строю дзеля харошых абразкоў беларускага Гродна! Мусіць, тая беларускасць і муляе, адным гэта “не нравится”, другім – “nie podoba sia”, а трэція (упэўнена, што іх – меншасць!) не маюць дастаткова сумлення і інтэлігенцыі, каб бараніць перад чужымі капрызамі свае народныя вартасці!

І калі не надрукуюць маю кнігу дзеля гэтых самых “прынцыпаў”, – алах іх бяры! Я на сваёй зямлі, я “прарасту”! Калі б убачылі сябра Аляксея [Карпюка], скажэце яму, што калі не выратуе альбому – я захварэю са злосці! Данусі я сама напісала, што думаю. Я фактычна супраць такога: “…І жменю лёну, каб прыкрыць чым сорам”. Была ў нас бяда, але нагаты – я не бачыла! Вельмі руплівыя, гаспадарныя, таленавітыя нашыя жанчыны каб некалі да гэтага дапусцілі?! Мы былі босыя, зрэбныя, але наконт таго “сораму” – сто раз прыкрытыя і скромныя, як манахі!

І Валодзі напісала, што яго ранейшыя творы мне болей падабаюцца. Ён мне “Нёман” прыслаў, а я яму – такое… Я, мусіць, злая вельмі, ну але я такая ёсць. Перадайце сваёй жоначцы прывітанні і пажаданні добрага здароўя. Цалуйце дачушку. Вітайце маіх літаратурных сяброў, асабліва сябра Карпюка.

Лісты мае і да мяне часта цяпер гінуць, таму пішэце, ці атрымалі гэтага. Скажэце Аляксею Нікіфаравічу, няхай звернецца да разумных людзей у ЦК! Яны часта памагаюць.

Бывайце! Пішэце! Ваша Ларыса Геніюш.

Зэльва, 7 лютага 1967 г.

Максім Танк!

Сяння лістаноша прынесла ліста ад Юры, у якім быў толькі вызаў (!) ад жанчыны, якую ён вылечыў і якая вельмі перажывае і яго нездароўе, і адносіны, якія склаліся ў яго дома. Болей, мне сказалі, лістоў няма... Вечарам я ўзяла газету і, калі разгарнула яе, – выпаў ліст... Гэта быў ліст ад Вас, тонкі, як лязо брытвы, і таму непрыкметны адразу. Муж ужо схадзіў у міліцыю, і яму сказалі: ніякіх выездаў – яшчур! Што рабіць, Максім Танк? Я знаю, што Вы мне паможаце, але як і каму даць вызаў, калі яны не хочуць яго браць? Трэба паехаць, бо шкада сына, шкада да болю, і трэба вярнуцца хутчэй, бо што будзе з мужам?

Я крыху перажываю Ваш адыход з “Полымя”. Часопіс якасны, вартасны і выглядае цяпер, як “Новый мир”! Усё радуе. Я баюся, што ўсё гэта залежыць, у велькай меры, ад галоўнага рэдактара. Ці не найлепей было б на Ваша месца паставіць некага, хто з Вамі працаваў? Спадзяюся, што нейкая змена ў Вас ужо гадуецца, зарысоўваецца, больш-менш дастойная Вас.

Вельмі чакаю ўспамінаў, іх усе, усе друкаваць неабходна! Тое, чаго мне бракуе ў іх, поўнасцю дапаўняюць “Нарач” і ўся насычаная болем, змаганнем і каханнем да зямлі нашай Ваша тагачасная і сучасная творчасць! Не маглі ж Вы быць такім, як я Вас сабе намалявала. Вы цікавы сам па сабе, а я ж – зусім другая, я – проста вясковая дзяўчына, некалі. Я трагічна, заўсягды – адна... У гэтых успамінах столькі роздуму, розуму і... дыпламацыі! Я ўсё памятаю! I тое, як слухаючы Вас, ген[эрал] Жэлігоўскі адкрыў Амерыку, што т. зв. “хамы” маюць сваю, зусім сваю культуру! Прытым вялікую! Яна біла фантанам з “Нарачы”, а тую “Нарач” Вы ледзь закранулі ва ўспамінах! Як жа тактоўна, дыпламатычна – аб сабраццях па пяру... Я з нецярпеннем чакаю працягу. Я аналізую сябе. Я крыху зайздросная за Вас, бо ўсе маюць свае велічыні і могуць весела аб сабе думаць і клапаціцца, а мы маем мала такіх, як Вы, і Вы – наш! Я так думаю.

Я не магу быць інакшай, чымсьці я ёсць! Я куды болей думаю аб Вашых успамінах, чымсьці аб сваіх вершах, я ўжо адвыкла зусім друкавацца, і мне здаецца, што гэта – фантазія! Вы ўжо мне зрабілі многа добрага, я і ад гэтага адвыкла ў жыцці, мне часамі не верыцца... З жахам адкрываю ў сабе матэрыяльныя зацікаўленні. Міхаську – шубку, нагавічкі цёплыя, Юру – кашулю капронавую, каб мог, як казаў мне, сам пад кранам яе вымыць, не просячы жонкі... Мужу – кнігі, Алесіку – мядзведзя вялікага, а сваім суседзям – 100 грам! Яны ўжо чакаюць на гэта, язык высалапіўшы! Я жартую, безумоўна, але не зусім жартую, я змянілася?