Чтение онлайн

У яго было цяжкае жыццё. Яго бацька меў 7 га ў Зэльве і вось гэту хату, дзе жывем. Муж кончыў гімназію ў Гродне і разам са сваім сябрам па гімназіі др. Мартынчыкам, які цяпер у Гродне, хацеў паступіць у Вільню. Кваліфікацыйная камісія, зложаная з польскіх студэнтаў, не дазволіла яго прыняць на той падставе, што ў 1920 г. не пайшоў дабравольцам ў польскую армію. У Чэхаславаччыну паслаў мужа Б. Тарашкевіч ад ТБШ. Яшчэ муж мусіў даць распіску яго сакратару Грыневічу, што калі закончыць студыі, дык мусіць выдаць кнігу па сваёй спецыяльнасці на беларускай мове і памагчы аднаму беларусу здабыць вышэйшую асвету. Гэта патрабавалася ад усіх. Нехта Канчэўскі, які жыў ў Дукштах, арганізаваў яму, на загад Б. Тарашкевіча, пераправу ў Літву. Там, з Гілярам Дварчаніным (братам Ігната) і другімі, у путоўнай касаваротцы, з мяшком, у рагах якога было па бульбіне, каб лепш трымалася вяроўка, паехаў ён у Прагу цераз калідор, дзе ледзь абараніліся ад польскіх «каняркаў» .

Сталася так, што муж страціў стыпендыю, і каб вучыцца – працаваў фізічна. Біў каменні на дарогах, працаваў на будоўлях, у канцы капельку памаглі і мае бацькі. Муж многа галадаў, спаў дзе папала – быў бедны, быў чужы. Пасля – зняволенне восем з паловай гадоў, а цяпер, амаль усе гэтыя гады, – здзекі і здзекі... Спачатку я баялася, і мы ўсё «адкупляліся» і маўчалі. Ужо не маўчу! Не магу больш маўчаць, не буду!

На ўсход мужа паслалі па чэшскай мабілізацыі, а гэта таксама не віна! Пры сваёй камплекцыі і старасці муж за гэтых 10 гадоў працы ў Зэльве не прапусціў нават аднаго (!) рабочага дня. Ён такі ўпарты, што хадзіў на працу з тэмператураю! Цяпер ён канчаткова дайшоў... Пішу гэта дзеля таго, каб Вы ведалі, што чалавек ён парадачны і прасіць за яго можна. У Празе жылі мы параўнальна бедна, і чэшскае грамадзянства атрымалі пасля вайны.

Даруйце мне, Максім Танк, што так многа часу забярэ Вам мой ліст, але памажэце мне.

Пра тое, што Вашыя бацькі яшчэ жывыя, чытаю з радасцю. Жадаю ім доўгіх гадоў жыцця! Я чула, што гэта на рэдкасць шляхотныя людзі. Аб лёсе маіх бацькоў не буду пісаць Вам, лепш не ведайце... Шкадую Вашага сэрца...

Цешуся вельмі, што заедзеце. Добра было б, каб так: 6-га ці 7-га, 9-га, 10-га ці 11-га. Урэшце, самае важнае, – гэта бачыць Вас поўнасцю здаровым, бадзёрым і пагаварыць. Жаль, што можа «Полымя» без Вас застацца, і жаль, і страх... Каб хоць у добрыя рукі, у свае... Адчуваю закіды сумлення за тое, што так многа часу Вам забіраю сваім лістом. Адчуваю, што і я – эгаістычнае стварэнне. Прашу дараваць мне. Часта ўспамінаю: няма калі панасіць на руках унука, маці старэнькай укінуць вядро вады ў хату... Нічога, людзі вельмі запрацаваныя маюць час на ўсё! Часу ніколі не маюць адно гультаі.

Я ізноу перачытвала Вашу апошнюю падборку вершаў у «Полымі» і падзіўляла пачуцці, тугу і роздумы. Спадабаўся мне і паядынак – гэта ў Вас вельмі нова. Будуць вершы! Будуць, будуць – я знаю! З наглядання і працы зродзіцца столькі дум!

Застаюся з вялікай пашанай да Вас і даверрам – Ларыса Геніюш.

Зэльва, 15 снежня 1966 г.

Максім Танк, харошы!

Сяння прыйшло «Полымя» і – верш Юркі Голуба... Вы зналі, Вы ўсё зналі, і нічога я не ведала аб гэтым... Не, не магу злавацца на Вас нават адну хвілінку! А ўчора я паслала Вам такія няўдалыя вершы, дзе замест «скроні» напісана «віскі», замест «ахапок» – «ахапка»... Толькі вечарам думала аб гэтым і дадумалася. I, наогул, там трэба зменаў і зменаў, усё – сырэц... Вы іх пераробіце хоць крыху, хоць не маючы часу? Апошні, між іншым, напісаны Вам, але нейкі незакончаны, і я ўстыдалася яго Вам падпісаць.

Накрычала крыху на Юрку. Крышачку. Пазнаю Вас, пазнаю, лесаруб... Спачатку я толькі адчувала, які Вы, а цяпер ужо крышачку знаю...

Бывайце! Няхай Вам заўсягды будзе светла і добра!

Ваша Ларыса Геніюш.

Зэльва, 16 снежня 1966 г.

Даражэнькія!

Даруйце ласкава маё маўчанне. Настрой няважны. Хачу толькі Вас супакоіць, што ўсё ў парадку. “Ніву” Вам сын даўно выпісаў. Спадзяюся, што і надашле ён Вам сякія-такія навінкі. Папрашу яго нават аб гэтым. Мы ўсе нездаровыя, асабліва муж.

Апошнія дні толькі радаваліся з маладых “зуброў” і іхняй мілай увагі ў “Полымі”… Ніхто нам цяпер не піша. У мужа на рабоце ізноў непрыемнасці. Ужо яго не ядуць, а даядаюць. Няма чаго есці…

Дзякую Вам за мілую ветлівасць да майго гаспадара. Яму было прыемна з Вамі пазнаёміцца, а мне, вечнаму дамаседу, – паслухаць ягоныя ўражанні аб Вас. Нашы гродзенцы мне таксама не пішуць. Не разумею – абраза гэта з іхняй стараны, тактыка ці, наогул, абыякавасць?.. Можа, гэта і добра, я іх лічыла, міма ўсё, сваімі. Карысна пазнаць іх сапраўдныя адносіны. Я іх пазнаю да канца…

“Жыта” Данусі – добрае, але не вельмі мяне захапляе. Цікавыя метафары, дэталі і даволі цікавая сама думка, але гэты вечны, купалаўскі яшчэ, стогн і енчанне з гора, беднасці і нуды мне недаспадобы! Нешта ж і ў нас было! Скарбы ў галечы не родзяцца. У рэшце рэшт наша працавітасць і рупнасць стваралі басні і цуды нават у галечы! Дык лепш ужо (паказваць) тыя цуды, прыгажосць, любату, традыцыю, цеплыню, якая лучыць, яднае, вяртае дамоў, а не галечу, нуду і нэндзу, якая гоне за межы, на цаліну…

Вельмі прашу Вас не дзяліцца гэтым з Данусяю. Маладых гэта раніць. Можна ёй толькі – падсказаць. Мы былі скораныя, у няволі, але мы не горшыя ад суседзяў, і я, напрыклад, не хачу, каб над намі літаваліся, шкадавалі, падцэньвалі нас… Я хаваю свае “лахманы”. Ранаў толькі не хаваю!

Калі ў мяне рубель у кішэні, я хачу, каб думалі, што ў мяне іх – 100! Цяжка, безумоўна, калі гінуць і не вяртаюцца, і я найлепей гэта знаю, як цяжка, але енчыць вечна па палеглых у баі крыху няёмка – дзеля тых, сведама і горда палеглых… Яны ж не адзінокія! Такія – у кожнай сям’і, у кожным сэрцы! Вось і ўсё.

Усяго Вам добрага! Прывітанні ад мужа. Застаюся з пашанай – Ларыса Геніюш.

Зэльва, 14 студзеня 1967 г.

Максім Танк!

Спадзяюся, што Вашаму тату лягчэй у больніцы. Дадуць яму лякарствы, адыдзе непатрэбная вадкасць з арганізму, спадзе пухліна з ног, і – зноў лепей будзе працаваць сэрца. Спадзяюся, бо вельмі хачу, каб ён яшчэ пажыў... Прынёс мне ўчора муж кніжку – “Максім Танк у школе”, вось там я і пазнаёмілася з Вашымі бацькамі, сялібаю. Я не дзіўлюся Вашай маме, што яна не хоча ехаць у Мінск. I Вы гэта разумееце, вазьміце свой верш “Пасля вайны”... Па-мойму, нягледзячы на ўсе паседжанні, Вы часцей павінныя быць цяпер ля яго, каб ніколі не адчувалі папроку ў сваім сэрцы, што далі замала тым, якія Вам аддалі ўсё.

Безумоўна, не трэба мне Вам напамінаць, каб былі бадзёрымі і вясёлымі мыслі пры хворым, ды і наагул! Калі б і надыйшоў час разлучыцца, то і гэта трэба ўспрыняць спакойна, проста – гаспадар застаецца на полі... Толькі не пераймайцеся ж лішне, не думайце аб гэтым многа. Жаль, што я не магу Вам хоць крыху памагчы. Дзякую Вам сардэчна, што, маючы такое гора, знайшлі хвіліначку часу, каб ім падзяліцца...

Мая вялікая просьба да Вас – каб глядзелі сябе, і глядзелі добра! Акрамя ўсяго іншага, Вы вельмі патрэбныя на свеце, Максім Танк! А мне здавалася, што Вы сярод людзей і вясёлых навагодніх уражанняў... Мая дваюрадная сястра таксама папала ў аўтамабільную катастрофу. Папраўляецца, аднак, хутка, з радасці, што дастала ордэн Леніна. I таксама я думала – як ёй весела на Новы год...

Што да канфліктаў, дык хто іх арганізуе? I скажаце ж Вы... З гэтым чалавекам я апошні раз гутарыла, калі несла Вам на пошту сваё SOS... Але вось сяння стукатам-грукатам у дзверы падняла мяне з пасцелі яго жонка. Ёй трэба былі бляхі – пячы цяляціну. Злезла з пасцелі, дастала бляхі, пачаставала цесткамі і хлопцу нешта яшчэ дала з ёлкі... Вось і канфлікты Вам. А на рабоце ў мужа ідзе па-свойму... Ну, цяпер спакайней, далі кабінет – маленькі і цёплы. Ходзіць аб адным – каб далі спакойна чалавеку жыць і працаваць.