Чтение онлайн

Грамадзянства – то добра, але што са мной тады зробяць? Лепш буду раз у дзень есці, а не аддам нікому сваю такую-сякую свабоду.

Сяння ў нас поўна сонца. Жадаю Вам здаровячка, добрага настрою, радасці з жыцця! Вітаю Вас з Велікоднымі святамі! Прывітанні ўсім хатнім – Ваша Ларыса Геніюш.

Зэльва, 22 красавіка 1969 г.

Даражэнькія!

Атрымала ліста ад Вас. Цешуся, што вы ўсе жывыя-здаровыя. Я пра Бядулю нічога не ведаю бліжэй, але вельмі люблю і цаню ў нашай літаратуры вытокі сапраўднай беларускасці ў небеларусаў… Тое, што ён так непраўдзіва ўсё напісаў, далікатна кажучы, – свінства! Страшнага і паганага тут нічога няма, але махлярства ёсць махлярства! Чаму ён так зрабіў, з якой мэтай? Вам трэба спісацца цясней з даследчыкамі спадчыны і жыцця Максіма Багдановіча і даць ім факты. Спадзяюся, што логіка фактаў пераканае іх. Кажу Вам яшчэ раз: нічога паганага там няма! Калі б нават с.п. Ваша Мама і зрабіла падобныя заўвагі, дык яны былі, на жаль, праўдзівымі. Які б вартасны, дарагі, таленавіты чалавек ні быў, гэта не зменшвае небяспекі. Калі туберкулёз у адкрытай форме, ён забойча шкодны для прабываючых у адной кватэры. Бактэрыя Коха, асабліва ў той даўні час, нясла загубу, ды і сяння гэта вялікая небяспека! Ведаючы, як жыдкі хварабліва дрыжаць за сваё здароўе, зусім не веру Бядулі, што ён прабываў з М.Б. у адным пакоі! Ён проста свае думкі хоча ўлажыць у вусны Вашай Маці, толькі яшчэ раз кажу: гэта яе не ўніжае! Добра ведаючы псіхалогію яўрэяў, я зусім, зусім не веру Бядулі. Калі б у нас нехта адпаведны паявіўся, я яго напэўна з гэтым пазнаёмлю.

Пару гадоў таму мне прыслаў сваю кніжку аб Багдановічы Грынчык Мікола. Маецца быць у нас Прашковіч, і ён мне парадзіць у гэтай справе. У нас быў знаёмы ляснічы, які запрасіў да сябе ў леснічоўку хворага (ініцыялы закрэслены. – М.С.). Калі ён заязджаў пасля да нас, у яго ўжо былі сімптомы. Заразіўся ён ад паветра ў пакоі хворага, дзе было поўна бактэрыяў. Ён выжыў (цяпер у Польшчы) ведаеце як? Завёў пасеку і лячыўся мёдам. Вельмі прагнуў жыць, бо кахаў сваю жонку, якую “ўкраў”, і дзяцей. Жыў ён з хворым месяц. Дык калі с.п. Ваша Мама і зрабіла такую заўвагу, гэта сведчыла аб яе вялікай інтэлігенцыі і адукацыі, бо кахаць і паважаць некага – гэта не знача заразіцца. На маю думку, хітры жыдок укладае свае думкі ў словы Вашай Мамы, бо яны то заўсёды добра арыентаваліся ў хваробах. У нашым мястэчку (Воўпа) кагал спецыяльна плаціў лекару, каб толькі ён быў напагатове. Драбніцы гэта, і Вы не праймайцеся! Злуе мяне тут толькі махлярства, вось гэта – свінства!

Паўлінка вельмі любіць і добра ведае Бядулю, што каб папытацца ў яе? Між іншым, я не ведаю, што будзе. Пасля таго, як я Вам пісала, яна дала мне тэлеграму, што выязджае 20 красавіка. Вось я ёй шчыра і напісала, што мы нікога не можам узяць да сябе назаўсёды! Смешна! Яна, напэўна, лютая на мяне, але я не пісала ёй аб тым, што мужу зусім збіраюцца не даць пенсіі, як нам тут сказалі… Што нервы нашыя патрэбныя, каб вытрываць усё, што тут робіцца каля нас! Не пісала ёй і таго, што яна – процілегла інакшы чалавек, чымсці мы, і гармоніі ў нас не будзе! Я нічога гэтага ёй не паясняла. А тут муж – ледзь-ледзь. Хаджу за ім як за дзіцем, яму патрэбны спакой, адпачынак і свая, толькі свая хатняя атмасфера. Ён перачулены на гэтым пункце! Баюся эксцэсаў з боку Паўліны Вікенцеўны, але што ўжо будзе! Бачыце, даражэнькія, калі ў мяне госць, то я яго ўжо дагледжу! Гэта традыцыя! Але не магу я сяння гэтага рабіць, шкодзячы сваяму мужу. Ён такі капрызны, хвараблівы, але ён у мяне – галоўная асоба, а сяння – адзіная, каб аб ім клапаціцца.

У нас холад і снег ужо пару дзён. Праўда, ён ляжыць нядоўга, але ж дакучае. Сяння Дзень памінання мёртвых, я вярнулася з царквы. У нас сапраўды нецікавыя перспектывы, але ж Бог – бацька! Зноў і зноў цераблю сваё сумленне: муж ці П[аўліна] М[ядзёлка]? Муж, муж і толькі ён! Калі б П.М. была без сродкаў да жыцця, дык другая справа, а тут мы хутка застанемся без тых сродкаў… Я паважаю яе і цаню, але гляджу на жыццё рэальна. Муж заснуў, крыху перастыў, моцна кашляе, але стаў болей зраўнаважаны пасля таго майго ліста П.М. Я не думала, што ён так балюча перажываў тую справу…

Як маецца п. Шнаркевічава? Я проста баялася адчыняць Вашага ліста… Дай ёй Божа яшчэ пажыць, убачыць сёлета сонца і кветкі! Калі б Вы адведалі яе, дык перадайце ёй ад нас самыя шчырыя пажаданні здароўя і ўсяго найлепшага. А да Вас у мяне просьба: не прымаць да сэрца Бядуліны і Бядулініхіны выдумкі. Надта ж ужо па-хрысціянску Бядуля сябе выстаўляе. Вось цікава, як паставяцца да гэтага сёстры Бядулі? Напішэце ім! Усім паэтам свомая фантазія, любую рэальнасць апаэтызуюць па-свойму… Галоўная рэч – даць людзям сапраўдныя факты, а гэта вы ўжо зрабілі! Ногі мае крыху адышлі, начамі сплю. Ніхто мне не піша, ніхто ў нас апошні час не бывае. Чакаем цяпла.

Сяння Прашковіч і А. Коршунаў прыслалі нам сваю кніжку “Прадмовы і паслоўі Скарыны”. Цудоўная рэч для нас! Усё ў арыгінале! Акадэмічнае выданне, на жаль – 1200 экз. усяго. Зноў сэрца баліць мне па той Паўліне М[ядзёлцы]. Але вось ляжыць чалавек пад пледам і кашляе… Ці пісала яна Вам? Ах, тое маё грамадзянства, як яно многіх людзей непакоіць…

Дзякую, што паслалі ў “Ніву” песні. Вось гэта добра! Як жа цяжка было М. Багдановічу ў сям’і… Мелася быць у нядзелю ў Гудзевічах – у дзеда на магілцы, але не змагла пакінуць мужа. Усяго Вам добрага! Галоўнае – здароўе! Муж мой просіць, каб не нерваваліся, бо сапраўды няма чаго. Абое мы Вас сардэчна цалуем. Усім хатнім шчырыя прывітанні –

Вашыя Геніюшы.

Зэльва, 28 красавіка 1969 г.

Дарагі сябра Сяргей! Дзякуем Вам за кніжку, за памяць. Не пісалі мы Вам, бо лісты ад нас не для ўсіх мілыя, пажаданыя. Нас нейк “ядзяць”, асабліва мяне. Івану Пятровічу, які ўжо ледзь ходзіць, адмовілі ў пенсіі... Толькі дзеці і унукі здаровыя, гэта важна. Я прасіла Ніну, каб Вам напісала, і сказала ёй, што пісаць. Мы, Сяргей, не ведалі, што там з Вамі. У мяне тут было такое нервовае становішча, што “сігнал”, каб стараніцца Вас, праўда, невыразны, не канкрэтны, я прыняла як нейкі новы “фокус” сваіх “апекуноў”. Жаль, што Вы не адказалі Ніне адразу. Я мучылася няпэўнасцю, бо сянняшні час крышыць і жалеза...

Сябра Мікола ўсё паясніў. Гневацца і крыўдаваць Вам няма пашто і на каго. Ёсць публіка, якая любіць “жарты” ці іншыя камбінацыі... Ёй жывецца добра, але нам вось тут не да жартаў, не да смеху і не да гарэлкі... Муж слабы. Найбольшую маю радасць, што Вы ёсць Вы. Ніны мне толькі жаль, бо тое шчырае дзіця тут зусім такі не вінавата. Я думала, што калі Вы, крый Божа, не той, якога я ведала, дык і ліст ад мяне быў бы Вам непатрэбны.

Тым людзям, зусім таксама не вінаватым (ім нагаварылі), я напісала аб нашых адносінах і аб тым, каб разабраліся ў справе і нявінна Вас не абразілі. Гэта прайшло, Сяргей. Я шчаслівая, што гэта толькі нейкія да некага адносіны... Я ужо баюся свайго ценю і, бывае, не веру нават найбліжэйшым. Аб гэтым трэба нам пагутарыць. Я Вас прашу не кранаць гэтай справы. Вы, недзе, ужо дадумаліся, скуль той вецер. Пакінем іх у спакоі, яны нам не кампанія. Я апошні раз прасіла Вас, каб болей да нас не прыязджалі, бо баялася за Вашыя нервы і г. д. Сяння прашу: прыедзьце хоць на пару дзён і будзьце сынам. Толькі адказнасць за свой спакой бярыце на сябе. Доўга не будзьце ў дарозе. Вяртайцеся.

О, Сяргей, як добра, што яно так, як ёсць. Добра прачытайце ліста Ніны і зразумейце, што між сябрамі мусяе быць яснасць, жыццё гэта не забаўка.

Цалуем Вас і чакаем дамоў.

Ян і Ларыса Геніюшы.

Калі будзеце ехаць, званіце: 4-90 (Ніне Лойка).

Р.S. Прышліце мне фатаграфію з Масквы, дзе вы усе з П[аўлінай] М[ядзёлкай].

Зэльва, 30 чэрвеня 1969 г.

Даражэнькія!

Прашу прабачэння, што не зайшла да Вас, як абяцала і як ад душы радзіў мне Іван Пятровіч. Я доўга шукала тую Падгарэсялку. Яна аказалася ў нейкім вузенькім рове, відавочна, прастарым карыце Нёмана, бясконца даўгая, такжа цікавая і крыху нават беларуская. Вясной там мусяе быць цудоўна! Людзі жывуць – як птушкі ў гнёздах, многа дрэў. Нагадвае мне гэта ваколіцы Прагі (толькі там – скалістасць) ці нейкую беларускую Швейцарыю, каб не смярдзючы раўчачок пасярэдзіне…

Дык вось, у адным такім гняздзе, якое старожаць малыя і злосныя цюцькі, і затрымалася тая цётка, якая прывязла падарачкі. Найбольшым падаркам быў гімн чыстага захаплення, які прапяяла на ўсе лады тая бабка для “свайго доктара” і нашага сына. Відно – любяць гіцля тыя людзі ў Гарадку, і гэта мяне ўсхвалявала. І хоць бабка не дадала мне два хвартушкі і ўсе лекі, якія сын паслаў (даведалася з сынавага ліста), усё ж я захавала вялікую ўдзячнасць ёй за добрыя словы пра Юру.

Да Вас не зайшла, бо мяне – калаціла. Гэта Вам, спадзяюся, аб’ектыўна, раскажа Данута. А вінавата я сама. Мяне цягне да ўсяго беларускага, і часам здаецца, што шыльда скрывае за сабою і змест… Для мяне беларускасць і беларус – не бізнес і не палітыка, а маё жыццё і сэнс майго існавання. І таму вось калі на склоне майго жыцця нехта пачне верашчаць аб тым, што ўжо час мне змяніць маю душу на інтэрнацыянальную і т.д., гэта выводзіць мяне з раўнавагі, бо:

Размаўляць па-беларуску – гэта модна.